sıtma

insanda sıtma yapan parazitler yalnızca insan vücudunda bulunur. başka hiçbir canlıda yaşamaz ve herhangi bir ortamda da üretilemez.

parazit, esas olarak karaciğer hücrelerini ve alyuvarları tutar. sivrisinekler tarafından hasta ya da taşıyıcı insandan, sağlıklı insanlara taşınır. sivrisinekler ara konaktır.

sıtmada kan ve kan ürünleriyle bulaş söz konusudur. kuluçka süresi 7-30 gün kadardır.

aslında sıtma ilacı vardır ama fakirlikten dolayı afrika'da hâla ölümlere sebep oluyor. fakirlik derken sadece ilaç parası bulamamayı değil, yeterli besin alamamayıda kastediyorum. uganda'ya gittiğimizde sivrisinek'ler herkesi sokmuştu ve sıtma olacağız diye korkmuştuk ama oradaki türkler, eğer yeterli beslenme varsa birşey olmadığını, insanların düzenli beslenemediği için öldüğünü söyledilerdi.

yaşar kemal'in romanlarından öğrendiğim hastalık. daha sonra babaannemin evinde kinin gördüm. kahverengi, pis kokan bir haptı. romanlardaki kadınların sıtma olduklarında bu pis ilaç için ezilmelerine, kullanılmalarına çok üzülmüştüm.

geleceğin gerçek tehlikelerinden biri. fakat ne yazık ki görmezden geliniyor (fakat ile cümleye başlanmaz fakat sırf tanım yapabilmek için kestim cümleyi ehe)

sıtma etkeni plasmodium falciparum, diğer sıtma etkenleri arasında ortam sıcaklığına en bağımlı tür. kardeşleri plasmodium ovale ve plasmodium vivax falciparum'a kıyasla daha toleranslılar soğuklara.

falciparum sıtması, sivrisinek vücudunda döllenebilmesi ve sporozoit oluşturabilmesi için 10-18 gün boyunca 21 santigrad derece veya üstü sıcaklığa ihtiyaç duyar (vivax ve ovale için 16 dereceye kadar düşebilir bu sınır). 21 derecenin altında sıcaklıkta sivrisinek falciparum taşıyıcısısı olsa bile gametler birleşemeyecek, sivrisinek öldüğünde her şey bitecek falciparum için. bu yüzden sıcaklıkların her zaman yüksek olduğu tropikal bölgelerden yukarı enlemlere çıkamaz falciparum sıtması.

küresel ısınmayla birlikte ortam sıcaklığının artmasının böyle bir tehlikesi de var. tropik kuşağın sınırı yukarı kaydıkça sıtma da yukarı kayacak. halk sağlığı genel müdürlüğü'ne göre ülkemizde tespit edilen vakaların hepsi import kaynak. yani dış ülkelerde sıtma bulaşıp geri dönen insanlar. bu güzel bir şey fakat sıcaklığın artmasına bağlı olarak falciparum'un üst enlemlerde kendine yer bulmasını engellemeyecek.

şu iki şeyi söylemeden geçemem:
1. sıtmanın rezervuarı insandır. yani insandan insana bulaşır (arada sivrisinek vektör var). insanların hepsini tedavi edersek teorik olarak sıtmayı bitirebiliriz.
2. sıtmanın vektörü anofel cinsi sivrisineğin dişisi (bunu fen derslerinden hatırlarsınız belki). anofel sıtma gibi sadece tropik kuşakta yaşamıyor, o çoktan yayıldı harita. eğer sıcaklık artarsa gerçekten ayvayı yeriz.

daha ileri bilgi isteyenler için 2 önerim
1. sıtma el kitabı *
2. ssdb sıtma istatistikleri
3. nature disease primers: malaria bu makale ha-ri-ka. disease primers serisi zaten çok harika bir seri fakat sıtmayı derli toplu ve güncel öğrenmek istiyorsanız mutlaka bunu okuyun (gerçi üstünden 4 yıl geçmiş)

sıtmayı önlemek için bir monoklonal antikor..buradan

yüzyıllardır her sene yarım milyon insanın hayatını kaybetmesine sebep olan, afrikalı sivrisineklerden kaynaklı ölümcül bir hastalık. yüksek ateş, titreme, dalak büyümesi gibi belirtilerle kendini belli eder. uzun yıllar boyunca tek çaresi kinin ilacı olmuştur.

osmanlı ve cumhuriyet döneminde de epey bir süre sorun olmuş, savaşların kaderini tayin eden, medeniyetlerin sonunu getiren bir hastalık olmuş. cumhuriyetin ilanı öncesinde de, büyük millet meclisi açılışının hemen sonrasında, 1920 yılında kurulansıhhat ve içtimai muavenet vekaletinin hedefindeki projeler arasında sıtma, frengi, trahom gibi hastalıklar ile mücadele etmek de vardı.

genç cumhuriyetin, sıtma ile mücadelesi, ancak 1960'lı yıllarda olumlu neticeye ulaşabilmiş. kinin ilacı yalnız başına meseleyi çözemeyince bataklıkların kurutulması çalışmalarına başlanmış, suyu çekebilen akasya ve söğüt gibi ağaçlar bu konuda yarar göstermiş. hastalığın en çok görüldüğü çukurova'da da okaliptüs ağaçları aynı vazifeyi göstermiş.

yaşadığımız dönemde sıtma hastalığı artık tarihe karıştı ama dünya sağlık örgütü verilerine bakıldığında afrika'da her sene 250 bin civarında 5 yaş altı çocuk bireyler bu yüzden hayatlarını kaybediyor. şu anda bu ölümcül hastalık, afrika'nın en yoksul bölgelerinde yaygın ve can almaya devam ediyor.

yukarıdaki yazarlar bize yazacak bir şeyler bırakmamışlar.
bizde özet geçelim madem;
plasmodium denilen bir parazit tarafından, anopheles sp. sinek türleri tarafından insanların sısırılması yoluyla bulaşır. malarya hastalığı da denilen bu hastalık için sineklerin var olması sıtma olacağınız anlamına gelmiyor.
hastalığı taşıyan parazitlerin gelişimi için uygun ortam lazımdır.
misal; iklim.
en uygun iklim ve çevresel koşullar afrika'da bulunduğundan, parazit en güzel afrika'da serpilir, büyür, gelişir ve ölümlere neden olur.

tek hücreli parazit olan plasmodium falciparum'un sivrisinekler yoluyla insanlara bulaştırıldığı ölümcül olabilen hastalık.

en belirgin belirtisi titreme ve yüksek ateş. sıcak ve hijyenik olmayan yoksul bölgelerde daha fazla kendini göstermektedir. sivrisinekler oralarda yaşadığı için ve hiçbir şekilde koşullar sağlıklı olmadığı için zamanında binlerce, milyonlarca insan sıtmadan ölmüştür.





görsel

afrika ülkelerine seyahat edecek olan kişilerin ilaç kullanmasi gerekir. (bkz: klorokin)

sivrisinek ısırığı yoluyla bulaşır. farklı türleri vardır. bazı türleri yıllarca belirti vermez ancak yaşamınızın bir döneminde aktiflesebilir.

harvard th chan halk sağlığı okulu'ndaki bilim insanları , insanlarda sıtmaya neden olan parazit plasmodium knowlesi'nin temel genlerini haritaladı.. wuuuuu