terekeme

diğer adıyla karapapaklar olarak anılan azerbaycan türklerinin alt etnik grubudur, terekeme isminin arapça türkmenler anlamına gelen terakime sözünden türediği bilgisi vardır türkiyede daha çok kars ve etrafında yerleşmişlerdir kendine has ve azerbaycan türkçesine yakın lehçeleri vardır.

karapapaklar isimlerinden ötürü zaman zaman karakalpaklarla karıştırılan halktır.

karsta, kendilerini ''terekeme'' olarak ifade bir nüfus bulunmaktadır.

kars ve ığdır da azerbaycan türk'ü olan caferii
mezhebine tâbi olan toplum , kendinden olmayan sünni kesim için kullandığı ifade.

kars yöresinde oynanan ve azeriler arasında da yaygın olan, bir ya da iki kişi ile oynanan halk oyunu.

terekeme atını satmaya karar veriyor. köy meydanında kahvede oturan köy halkı hayırdır nereye diye soruyorlar terekeme atı satmaya götürüyorum diyor. pazar yerine geliyor. kürdün biri ata talip oluyor. terekemeye "bir bineyim de beğenirsem alirim" diyor. terekeme de veriyor atını kürde, gidiş o gidiş. akşama kadar beklemiş ne gelen var ne giden. köy yolunda kahveye oturup bir çay içeyim demiş. yaya geldiğini gören köy halkı "ne oldu atı sattın mı" diye sormuşlar. terekeme de sattım ya demiş. köylü sormuş kaça sattin terekeme cevap vermiş "aldığım fiyata verdim".

çoğu zaman kendilerini kafkasya göçmeni, azerbaycan türkü vb olarak anlatmak zorunda kalan doğu anadolu (daha çok kars, ardahan ve civar illerde bulunan ve oralardan büyük şehirlere göç etmiş.) türklerdir.

azeri değillerdir. azerilerle aralarındaki farkı şiilik,sünnilik meselesiyle açıklamak doğru değildir. azerileri ve terekemeleri birbirinden ayıran şeyin bu mezhepsel farklılık olduğu düşünülüyor. bu yanlış.
şii terekemeler de var zira. ve onlar da kendilerini azeri olarak görmüyorlar..
terekeme/karapapaklar oğuz ve kıpçak türklerinin karışımıdır. bazı terekemelerin gözleri neredeyse bir kıpçak kadar çekik ve elmacık kemikleri de yine kıpçaklar gibi belirgin olabiliyor..
kıpçak fenotipi her zaman için çok belirgin olmasa da bazılarında az ya da çok görülebilir. mesela bu dediğimi giresun ilimizdeki bazı türklerde de görebilirsiniz.
belirgin, çıkık elmacık kemikleri ve çekik gözler. çok çok yaygın olmasa da çıkar yani arada bir. bu da kıpçaklarla oğuzların bir şekilde karışmış olduklarını bize gösterir.

terekemeler ilginç türklerdir. oldukça geniş bir alana yayılmış bulunuyorlar.
geçmişte iranda da yüksek bir nüfusa sahip oldukları için ben oradaki müslüman halklarla da bir miktar karıştıklarını düşünüyorum. türkmen halklarla, müslüman kürtlerle mutlaka ilişkileri olmuştur az da olsa.
bazıları oldukça esmer bazıları da bembeyaz olur.

bir kaç terekeme ünlüsü,
erol mütercimler
deniz zeyrek
nedim şener
boksör adem kılıççı
nuray hafiftaş
boksör sinan şamil sam
boksör gülsüm tatar
teekewondo olimpiyat şampiyonumuz servet tazegül.
daha çok var da hangi birini sayayım.

arapça terâkime (türkmen), bunun türkçeye uyarlanmış versiyonu terekemedir. yani türkmen demektir, basit bir araştırmayla öğrenebilirsiniz.
ben de türkmenim. karapapak sözcüğü de eş anlamlı olarak kullanılır, bu da “papak” giydikleri için verilmiştir. şiilik - sünnilik meselesi de önemli bir ayrım noktasıdır. azerbaycan türklerinin ekseriyeti şiidir fakat terekemelerin çoğu sünnidir. azerbaycan türkçesiyle türkiye türkçesinin bir karışımıdır köylü terekemelerin konuştukları dil.
özellikle kars’ta yaşayan terekemeler “rusça” ve “almanca” sözcükleri de bol bol kullanırlar.
öyle ki “anne” yerine “mama” diyenler vardır, fakat “mama” sözcüğü genellikle “kayınvalide” yerine kullanılır.

kars’ta hâlâ az sayıda alman yaşamaktadır, kars kaşarı ve gravyeri, almanların icadıdır ve türklere peynir yapmayı öğretmişlerdir.
terekemelerin soyunun hangi türk boyuna dayandığını araştıranlar olmuştur fakat bu tür araştırmalar çoğunlukla neticesiz kalır (farklı farklı iddialar ortaya atılır) ve bana göre anlamsızdır.

en ilginç olan “isimlerdir.” birçok terekemenin/türkmenin alışılmadık isimleri vardır. örneğin kıbrıslılar da —ki orada da önemli bir türkmen nüfus vardır— ilginç, tuhaf isimler kullanmaktadırlar.
sevan nişanyan bu isim konusunu biraz incelemiş, bugüne değin çok fazla araştırma yapılmamış zaten. nisanyan1.blogspot.com/2020...
terekeme adetleri ve terekeme türkçesi hakkında biraz bilgi sahibi olmak isteyenler, tarık akan’ın başrolde olduğu 2009 yapımı “deli deli olma” isimli filmi de izleyebilirler.

kars...çünkü o da guzu...