ülkemizde deniz ürünlerinin az tüketilmesinin sebebi

kültürel sebepler ilk sıradadır. türkiye'de deniz kenarındaki büyük kentlerde yaşayan çoğu insan o kentin yerlisi değildir, anadolu kökenlidir. bu insanlar gittikleri yere kendi kültürlerini, yaşam tarzlarını ve alışkanlıklarını da götürüyorlar neticede. istanbul'un beyaz yakalısı, yazın gittiği alaçatı ve bodrum'daki lahmacunun fiyatını sorguluyor artık. abi çeşme ve bodrum'da tatil yapıp neden lahmacun yiyorsun? neden hemen karşındaki yunanlar karidesi, çipurayı, kalamarı, ahtapotu gömerken sen lahmacun-kebap muhabbeti yapıyorsun?

90'larda karşıyaka-bostanlı'da, cengiz topel caddesinden açıkhava tiyatrosuna kadar olan mekanların yarısı kadarı deniz restaurantıydı. onların bazıları hala var da diğerleri neden yok?

neyse ki karşıyaka balıkçılar sokağı (eshot sokağı) ve kemeraltı havra sokağı hala yerli yerinde.

tek sebebi ekonomi.

buğday, baklagiller ve sebzelerin daha ulaşılır olması. büyük balık pazarı bir kentte bir tane ya var ya yok.

üç tarafımız deniz ama dört tarafımız kılçık.
balık pahalı, kokulu ve tripli.
midye “zehirler mi?”, karides “bu böcek mi?”, kalamar “bunu kim icat etti?” şüphesiyle masaya gelmeden eleniyor.
hamsi ise tek başına bütün deniz ürünleri sektörünü sırtlıyor.
sonuç: denizi çok seviyoruz, balığı uzaktan.

balık yiyince doyduğunu sanan kişi muhtemelen kendini kandırma konusunda master yapmıştır. evde yapmaya kalksan bütün apartman 'üst komşu yine balinayı tavada çeviriyor' diye ayağa kalkar. bu kadar prosedür antrikotta yok; atıyorsun tavaya, 5 dakika sonra midede. balık ise bir bürokrasi yumağıdır.

çünkü denizden 'lehmaacun ve çigküfte' çıkmıyor.. :))

ülkemizde makarna ve ekmek hariç her şey az tüketiliyor ki

orta asya'da steplerden gelip yine gayet geniş sayılabilecek anadolu topraklarına yayıldıktan sonra denizciliğe fazla önem vermek zorunda kalmamamızdan dolayı bence. tekne inşa edip, dalgalarla boğuşarak balık tutmak yerine, tarım ve hayvancılık işimizi görmüş olmalı. haliyle ekonomi ve yaşam şekli denize doğru gelişmemiş, ve bu durum zamanla alışkanlık, gelenek yada kültüre dönüşmüş.

vallaha gardaş bizim çay var, ben oradan yiyorum. deniz ürünleri daha yağlı ve eyi ama beni aşıyor. çarşıya gelsem de sarı şabut, kırmızı şabut, kurşun balığı.

bugün başka bir nedenle hesap yaptık. balık, yengeç ve bazı türevleri hariç yıllık kişisel tüketimim 65 kilo kadar.

saydıklarımız yalnızca midye, karides, kalamar, ahtapot.

bence esas neden böyle bir kültürün olmaması.. çoğu insan “hamsi seviyorum”dan ileri gidemiyor. ben senede 100 kiloya yakın deniz mamulü yiyorum, yenilebilir yosuna kadar her nevi şeyi yemek aklıma geliyor ama hamsi yemeyeli belki 10 seneye yakın olmuştur.

anadolu kökenli nesiller boyu sebze/meyve/et ağırlıklı beslemme alışkanlığının devamı sanırım.
adapte olamamak da işin farklı rengi.
mesela aynı denizin karşı tarafında, alışkanlıkları benzese de bu konuda bizden çok farklı bir ülke var.
zaten tarihsel süreçte onlara eskiden pelasgi (deniz halkı) deniyordu.
türkler ise orta asyadan gelmişler vs derken deniz olayına tam adaptasyon sağlayamamışlar.

tabi bir de bu tartışmayı, insandaki "ahlak" çerçevesinde ele almak lazım.
deniz aynı deniz.
kıyı yapısı birebir aynı.
su sıcaklığı, iklim vs birebir.
orada ahtapotu, makarnayla pizzayla aynı fiyata yiyorsun. burada kendisini yemek masasında hiç görmemiş milyonlarca insan var.
avlanma yasağı orada da var, insanlar uyuyor.
böylece balık "bol" çünkü devlet ve bilir kişiler kontrolünde yürütülüyor.
burada troll mü ararsın, yasak zamanda ağ atan mı ararsın yani hepsi mevcut.
hepsi 3 kuruş daha fazla kazanmak için.
işte o çakalların 3 kuruş fazla kazanmak için yaptığı iş yüzünden, sen balığı olması gerekenden 30 kuruş fazlaya yiyebiliyorsun.
(işin ekonomik kısmı)
yoksa 3 tarafı denizlerle çevrili ülkede balık pahalı olur mu ulan?
böyle saçmalık olabilir mi yani?
işte oluyor.
insanı ahlaksızsa her şey oluyor.
dünyanın en verimli coğrafyalarından birinde biz sebze ithal ediyoruz.
he bunlar iyi günlerimiz, bu kafayla gidersek biz balığı da tamamen ithal bir ürün yaparız.

kültürümüzde denizle ilgili hiçbir şey yok. bugün karadeniz'de, ege'de gördüğünüz balıkçıların kökenlerini araştırırsanız çoğunluğu rum, ermeni veya gürcü çıkacaktır. osmanlı'nın bilinen en ünlü amiralleri bile türk değildir. biz göçebeyiz ve göçebe insanlar balıkçılık yapmazlar.

tarihsel kökenden gelen genetik alışkanlığın getirdiği sürecin sonucu bence. osmanlı mutfağında balık yemeği oldugunu pek okumadım.

şu meyvelerden yemek yapılsa da bir yesek. sultanların sofrasını damaksal olarak tatmak güzel tecrübe olurdu.