zaman tüneli

hatırlarsanız daha önce (bkz: mansur yavaş hakkında soruşturma izni istenmesi) olayını takiben, konser olayları için (bkz: mansur yavaş'a soruşturma izni) verilmişti.
şimdide içişleri bakanlığı'nın başkan mansur yavaş ve 38 meclis üyesi hakkında, "görevi kötüye kullanma" iddiasıyla soruşturma izni verilmesine karar verdiği öğrenildi.
bakanlığın 21 ekim 2025 tarihli soruşturma izni verilmesine ilişkin kararında, "belediyenin, yargı kararlarına uygun şekilde işlem tesis etmediği" öne sürülüyor.

bu arada melih gökçek ne yapıyor dersiniz. halen kendisine tahsil edilen lojmanın anahtarını belediyeye teslim etmemiş aliminyum.

yemin ediyorum melek gibi adam ya.

mezarlık ziyaretinden geldim. hayat boş geç olmadan derhal allah'a dönün, gece olsun yazacağım.

yok olsam keşke ya.
ölmek değil ama bak. bu ailemi üzebilir.
yok olsam.

kuzeni çağırdım. çekirdek yer sülalaye söveriz nabalım?
şuranın hakkını veremiyorum ya çıldıracağım.

ben bir haber bağlımlısıyım. ama öyle telefondan değil. televizyondan. evde olduğum hemen ehr an haber açık. trt haber. ntv. ana haber saati ise kanal d. show.
trt haberde mesela cehape belediyelerinin ne kadar çalışmadığına dair haberdar oalbiliyorsunuz. izmir'de su boruları patlıyor ve iki gün bakmıyorlarmış. bak bak.
istanbul'da ortalığı bok götürüyormuş. bak bak.
hadi bunların ne mal olduğunu biliyoruz.
orada yorum yapan vatandaşa ne oluyor?
siz hiçbir şeyi hak etmiyorsunuz. sizi insan bilip hizmet edende kabahat.

"sosyalizm" veya "komünizm" denince aklınıza ne geliyor? muhtemelen karl marx, 19. yüzyıl ve sanayi devrimi... ancak bu modern şablon, tarihin en inatçı arayışlarından birini gözden kaçırmamıza neden oluyor: eşitlik ve ortak mülkiyet fikrinin kökleri, antik yunan'ın savaşçı kentlerinden, ilk hristiyan manastırlarına ve hatta korsan komünlerine kadar uzanır.

max beer'in "sosyalizmin ve sosyal mücadelelerin tarihi" adlı eserinden yola çıkarak, eşitlik ve ortak mülkiyet arayışının insanlık tarihi kadar eski olduğunu görüyoruz. bu yazıda, tarihin derinliklerinden gelen ve bu kavramlara bakış açınızı değiştirebilecek, sizi en çok şaşırtacak beş tarihsel örneği inceleyeceğiz.



sosyalizmin ilk izlerini aramak için sanayi devrimine gitmemize gerek yok; antik sparta ve girit'e bakmamız yeterli. sparta'daki yönetici sınıf olan dorların komünizmi ve girit adasındaki ortak yemek düzeni, bu fikirlerin en erken formları olarak karşımıza çıkar. filozof platon'a göre bu gelenekler basit birer adet değildi. o, bu ortak yemek geleneğini, yurttaşları sürekli savaşa hazır tutmak ve yokluklara karşı örgütlemek amacıyla kurulmuş "tanrısal bir zorunluk" olarak görüyordu.

ancak en çarpıcı örnek, sicilyalı tarihçi diodore'nin aktardığı lipara adasındaki komünist göçmenlerdir. rodoslu ve cnide'li bir grup göçmen, "tirenli korsanlar"ın saldırılarıyla dolu bu adada hayatta kalabilmek için radikal bir çözüm buldu: ortak mülkiyeti benimsediler. adanın bir bölümü tarımla uğraşırken, diğerleri kurdukları donanmayla korsanlara karşı ülkeyi koruyordu. bütün mallar ortaktı ve yemeklerini hep bir arada yerlerdi. bu düzen o kadar başarılı oldu ki, bir süre sonra adanın topraklarını aralarında paylaştılar. ilginç bir şekilde, çalışma yaptıkları diğer adalarda ise eski komünal yaşam biçimini sürdürmeye devam ettiler. bu hikaye, komünizmin her zaman idealist bir amaçtan değil, hayatta kalmaya yönelik pratik bir zorunluluktan doğabildiğinin en somut kanıtlarından biridir. ancak komünist fikirler her zaman hayatta kalma mücadelesinden doğmadı; bazen de ruhu kurtarma arayışından filizlendi.



dördüncü yüzyılın sonlarına doğru, hristiyanlık içinde tamamen farklı bir komünist deneyim ortaya çıktı: "cénobie" adı verilen manastır toplulukları. bu manastırlar, özel mülkiyeti, aileyi ve devleti, yani dünyevi hayatın yozlaştırıcı unsurları olarak gördükleri her şeyi reddederek tamamen ortaklaşa bir yaşamı benimsiyorlardı. motivasyonları hayatta kalmak değil, ruhu kurtarmaktı.

kuzey afrika'da başlayan bu hareket, kısa sürede suriye, ermenistan, filistin ve kapadokya'ya yayıldı. benedictine'lerin öncüsü olarak kabul edilen saint benoit de nursia, bu sisteme daha organize bir yapı kazandıran yönetimsel kurallar getirdi. bu kuralların üç temel direği vardı:

kol işi yapmak zorunluluğu: herkes manastırın ortak işlerine fiziken katılmak zorundaydı.

iffet zorunluluğu: keşişlerin evlenmesi ve aile kurması yasaktı.

manastırı terk etme yasağı: kişi bir kez manastıra kabul edildikten sonra oradan ayrılması yasaklanmıştı.

bu manastırlar, modern komünizm algısından tamamen farklı bir motivasyonla, yani dini bir inançla, binlerce insanın yüzyıllar boyunca tamamen kolektif bir yaşam sürdüğü eşsiz bir tarihsel model sunar.


komünist fikirlerin ilk teorisyenlerinden biri olarak anılan platon, genellikle idealist bir düşünür olarak bilinir. ancak onun siyasi duruşu, modern algıdan oldukça farklıdır. platon, demokrasiden yana bir düşünür değildi; aksine, "tepeden tırnağa aristokrat bir aydın" idi. varlıklılara duyduğu küçümsemenin aynısını, onların elinde oyuncak olduğunu düşündüğü halk yığınlarına karşı da hissediyordu.

onun bu düşüncelerini en net şekilde "devlet" (veya "cumhuriyet") ve "yasalar" adlı eserlerinde görürüz. genel kanının aksine "devlet" eseri, ütopik bir tasvir değildir. platon bu eserde, geleceğin devleti hakkında somut bir belirleme, bir tür sosyalizm önerisi sunar. bu durum şaşırtıcıdır, çünkü platon'un komünizmi halk egemenliğine değil, tam tersine en bilge filozofların yönettiği katı ve hiyerarşik bir devleti korumaya hizmet eder. yani ortak mülkiyet fikrini modern sosyalist ideallerle taban tabana zıt bir amaç için, aristokratik düzeni sağlamlaştırmak için kullanmıştır. bu, felsefenin devlerinin bile kendi zamanlarının önyargılarından ne kadar etkilendiğini gösteren çarpıcı bir örnektir.


platon, ideal devleti en bilge aristokratların tasarlayacağı bir düzen olarak görürken, yaklaşık 1700 yıl sonra ingiltere'de bambaşka bir ses yükseldi: bu ses, eşitliği yukarıdan bir lütuf olarak değil, aşağıdan koparılıp alınacak ilahi bir hak olarak görüyordu. 1381 yılındaki ingiliz köylü isyanının önemli figürlerinden biri olan ve ilahiyatçı wiclef'in takipçisi olan john ball, bu isyanın en radikal sesiydi. yaptığı konuşmalar hürriyet, eşitlik, demokrasi ve komünizm üzerineydi.

vaazlarında, tüm feodal hiyerarşiyi tek bir soruyla yerle bir ediyordu:

«adem çift sürüp havva yün eğirdiği zaman kibarlar neredeydi acaba?»

ball, doğal hukuk anlayışına dayanarak, tanrı'nın başlangıçta tüm insanları eşit yarattığını savunuyordu. ona göre toplumsal hayat, akıllı bir çiftçinin tarlasını temizlemesine benziyordu. bu tarladaki "zararlı otlar" ise derebeyleri, avukatlar ve yargıçlardı. toplumun bu "kötü otlardan" kurtulmasıyla herkesin hürriyete kavuşacağına inanıyordu. john ball örneği, dini söylemlerin nasıl radikal bir toplumsal isyan çağrısına dönüşebileceğinin ve eşitlik arayışının her çağda kendine nasıl bir dil bulabildiğinin canlı bir kanıtıdır.



rönesans ile birlikte sosyalizm fikri, bu kez hayali ülkeler tasarlayan ütopyacı düşünürlerin eserlerinde hayat buldu. bu düşünürler, sadece ideal toplumları hayal etmekle kalmadılar, aynı zamanda bu toplumların nasıl işleyeceğine dair ayrıntılı planlar da sundular.

thomas more'un "utopia" adlı eserindeki ada, bunun en bilinen örneğidir. utopia sadece bir hayal değil, titizlikle kurgulanmış bir sosyal plandır. ada, her birinin kendi yönetimi, eğitimi ve ticaret merkezi olan 54 bölüme ayrılmıştır. topraklar ortaklaşa işlenir ve özel mülkiyet yoktur. bu düzenin siyasi merkezi ise "amaurote" adlı ulusal meclistir.

francis bacon ise "yeni atlantide" adlı eserinde farklı bir yol önerir. bacon'a göre insan mutluluğu, mülkiyet ilişkilerini değiştirmekten çok, "bilimin üretime uygulanması" ile sağlanabilirdi. bu ütopyanın merkezinde "süleyman'ın evi" veya "altı gün üniversitesi" adı verilen dev bir bilimsel kurum vardır. bu kurumun amacı, doğanın sırlarını keşfederek ve bilimin sınırlarını genişleterek insanlığın gücünü artırmaktır.

bu iki ütopya, insanlık düşüncesinde anıtsal bir kaymayı temsil eder. artık daha adil bir toplum, dönülmesi gereken kayıp bir altın çağ ya da bir krize verilen tepki değildir. aksine, insan aklı ve bilimsel ilkelerle sıfırdan tasarlanabilecek ve inşa edilebilecek bir projedir. bu, kendi başına devrimci bir fikirdi.



antik sparta'nın hayatta kalma komünlerinden ilk hristiyanların ruhani manastırlarına, orta çağ'ın isyankar vaizlerinden rönesans'ın rasyonel tasarımcılarına uzanan bu yolculuk, bize tek bir gerçeği gösteriyor: ortak mülkiyet ve eşitlik arayışı, tek bir ideolojiye veya çağa ait değildir. bu, insanlık tarihi boyunca hayatta kalma içgüdüsüyle, ruhani kurtuluşla, isyan ateşiyle ve nihayetinde akılcı bir tasarımla tekrar tekrar ortaya çıkan derin ve kadim bir arayıştır.

bu uzun ve çeşitli tarihsel mirasa baktığımızda, kendimize şu soruyu sormadan edemiyoruz: günümüz dünyasının karmaşık sorunları karşısında, bu kadim arayış gelecekte hangi yeni ve beklenmedik formlara bürünebilir?

kendime ve "çevreme" saygım var davranışıdır.

her film diyemem ama mesela dün bir film izledim. bıçaklar çekildi.
ulan kesin bi hata vardı ama ben o kadar anlamıyorum ki bulamadım. olayı takip edemedim. o kadar karmaşıktı. dolayısıyla orada bir şey kaçmamış olması mümkün değil. sadece benden kaçtı.

asla kullanmıyorum. benim kullanacağım kapsamda kullananların da gerizekalı olduğunu düşünüyorum.
bakın kullananların demiyorum. vardır bi sebebi ve katkısı.
ama benimki gibi bir alanda buna danışan net salaktır.

valla bok gibi hissediyorum.

yeryüzünün cennetidir.

ders çalışmayı bilmem de ders anlatmışlığım var.
geçen sene 23.30'a kadar dersim vardı. 23.00'de bitirdim.
hayır çocuğa diyorum "planın yok mu?"
"ders bitince alacaklar." diyor.
sie olup gidersen ders bitecek zaten. ayyyy şişmiştim.
allahtan bu sene ders perşembe.
yanisi tatil.
yılbaşı gecesi de yağmazsa meydanda içiyor olacağım inş.

mevcut siyasi erklerin tamamına oy veren ülkenin % 87 si.

güno sözlük.
bugün evdeyim.
demek ki burada boş yapacağım.

iyi günler dilerim.

değilsiniz zaten.

marry me

cnntürk e göre sadettin saran;

bu konuda aziz nesin ustayla benzer yönde düşünüyorum. ama o, fazla insaflı değerlendiriyor bence.

gerçekten yaşanması gereken bir şeydir. yaşanmaması eksikliktir.( kanımca.)

kıtalararası bir yolculuk zorunluğu olmadığı sürece, otomobili tercih ederim. (kaldı ki kıtalarası kimi yolculuklar için bile bu olanak var.)
gemi-uçak seçeneğinde bile gemiyi seçerim.
(yolculuğun kendisini de yaşam sürecine katmış oluyorsunuz. çok daha eğlenceli.)
artırıyorum: özel helikopter bile olsa binmem.
kısaca mı: sanırım havada olmayı, havalı olmayı sevmiyorum. :)