zaman tüneli

kendi alanlarında çığır açan, onlarla hesaplaşmadan yeni bir şey söylemenin zor olduğu kitaplar vardır. richard sennett'in düşünce tarihinin başyapıtlarından biri olan kamusal insanın çöküşü böylesi bir kitaptır: tarihten sosyolojiye, psikolojiden antropolojiye entelektüel bir şölendir.

sennett, kamusal insanın çöküşü'nde özgünlük ve entelektüel derinlikle dengesizliğin yol açtığı sorunları inceliyor. ona göre, hayatın, aile ve yakın dostlar dışındaki parçası olan "kamusal hayat" bir zamanlar "hayat dolu"ydu ve kişiler için çok önemliydi. "yabancı"larla duygusal bağlar kurarak insanın oyun yeteneğini çoğaltan, toplumsallaşmasını/medenileşmesini sağlayan bir kamusallık vardı. bütünlüklü ifadesini 18. yüzyıl avrupa şehirlerinde bulan bu kamusallık zamanla ağırlığını yitirerek yerini "özel hayat"a bıraktı. kamusal hayat artık özel hayatın gerektirdiği oranda önemli olmaya başladı. sennett, bugün, tanımadığımız ama aynı şehirde yaşadığımız insanlarla kurulacak çok boyutlu ilişki ve hazlardan yoksun kaldığımızı söylüyor ve şu soruları soruyor: yabancı, nasıl tehdit edici bir unsura dönüştü? sessiz kalarak seyretme, kamusal hayatın tek yolu haline nasıl geldi? yalnız kalma, bir hak olarak nasıl oluştu? özel hayat ilgi odağı haline nasıl geldi? politikacıları neden yaptıklarına ve programlarına bakarak değil de kişisel özelliklerine göre değerlendiriyoruz? evlerimize özen gösterdiğimiz halde sokaklarımız neden pis?

sennett, kamusal alanların yaşanan mekânlar olmaktan çıkıp gelip geçilen yerlere dönüşmesiyle yüreklerimizi sevgili ve dostlarımızın dışında kimseye açamadığımızı, özel hayatına kapanan kişiliklerimizin giderek güdükleştiğini, başka insanlarla oyun oynama yeteneğimizi yitirmemizin bizi nasıl eksilttiğini tarihsel/toplumsal bir perspektifle işliyor. bu süreci balzac ve diderot'nun yazılarına, paganini ve liszt'in müziğine, tiyatro ve izleyicinin davranışlarına, mimariye, dreyfus olayına ve richard nixon'ın kariyerine, özel ve kamusal hayatın konuşma ve giyim biçimleri gibi gündelik örneklerine bakarak anlatıyor. modernlikle birlikte özel hayatına tutsak olan insanın kamudaki sessizliğini, yalnızlığını, yaşayan değil seyreden bir insan haline gelme tarihini inceliyor.

sennett, bütün bunlara rağmen umutsuzluğa kapılmıyor. yitik bir kamusal cenneti hayal etmek yerine, kişilerin yakın dostları arasındaki kadar rahat ve güvenli olduğu, oyuna önem verdiği, nezaketi elden bırakmadığı bir ortamda, şüpheyi en aza indirerek "ötekini tanıma"nın imkânlarını araştırıyor. sokakta "öteki"ne "merhaba" demek isteyenler için...