zaman tüneli

israil uçakları iran’da bir döneme damgasını vurmuş ve bugün tarihi eser olarak sergilenen bir savaş aracını yok ediyor, bazı uzmanlar bunu bir ‘soykırım’ olarak niteliyor zira bir efsane olarak bilinen bu savaş aracının hayatta kalan son örnekleri iran’ın elinde bulunalar, onlar da yok olduğunda sadece fotoğrafları kalacak geriye.

top gun isimli filmde tom cruise’un kullandığı uçak bu savaş aracı, bilinen ismiyle f-14 tomcat. teknik detaylarını bilmiyorum ancak bir uzman f-14 için “kendi döneminin f-35’i” demişti, f-35’ten bile özel olmasının sebebi ise dünyada sadece iki ülkenin elinde olmasıydı; biri abd, diğeri de iran. iran’ın elinde bulunma hikayesi abd ile şah dönemi iranı’nın iyi ilişkileriydi, çok önemli bir enerji havzası olan hazar denizi semalarında, soğuk savaş yıllarında iran ile sovyetler birliği arasında yaşanan hava sahası ihlallerinden dolayı özel olarak verilmişti bu uçaklar iran’a. f-14’ün olağanüstü teknik özelliklerine ek olarak bu uçakların hakkını veren bir de pilot kadrosu kurdu şah, çok ilginçtir, şah döneminde iranlı pilotlara eğitim veren hava gücü de bugün iran’ı bombalayan israil’di.

1979 yılında islam devrimi’nin ardından şah döneminde abd ile kurulan iyi ilişkiler bütünüyle ortadan kalkarken israil iran için yok edilmesi gereken bir düşman haline geldi. bu yüzden ağır bir ambargo altında kalan ülkede bu uçaklar operasyonel gücünü yıldan yıla yitirse de askeri olarak büyük dezavantaja sahip oldukları iran-ırak savaşını kaybetmemelerinde en önemli rolü oynamayı başardı.

islam devrimi’nin ardından şah döneminde yetiştirilmiş nitelikli pilotların büyük çoğunluğu ülkeyi terk etti, kaçmayı başaramayanlar ise idam edildi. hatta ilginç bir bilgi, ülkeyi terk eden pilotlardan biri de bugün iran’ın yönetimi üzerinde hak iddia eden, şah’ın oğlu rıza pehlevi’ydi.

pilotların çoğu iran’ı terk ederken sayıları azınlıkta olan bir grup ise yeni rejime biat etti ve iran’da kaldı, işte 1980’lerin sonunda dünyanın en büyük 4. ordusu haline gelen ırak’a karşı savaşın kaderini belirleyen de o pilotlar oldu, ve tabi ki şah döneminde abd’den alınan, döneminin en nitelikli uçakları.

iran ve ırak arasında 1980-88 arası yaşanan, yüzbinlerce insanın yaşamını yitirdiği savaşla ilgili çok şey anlatılır. ancak her kuvvet ve sınıfta sayıca 1/4 üstün olan ırak ordusuna karşı iran’ı felaketten kurtaran, sayıları ise 50’yi geçmeyen pilotlar hakkında bilinenler azdır.

şah döneminde bir batı müttefiki olan iran, ordu yapısı ve eğitim sistemiyle büyük oranda amerikan güdümündedir. iran hava kuvvetleri 1960’lardan itibaren abd’nin ileri teknolojiye sahip f4 uçaklarıyla donatılır, pilotlarının eğitimi de büyük ölçüde israil tarafından sağlanır.

israil hava kuvvetleri o günlerden bu yana ortadoğu’nun en güçlü ve etkin hava gücüdür. arap ülkelerinde savaş pilotluğu resmi ideolojiye yakın kişilere ulufe olarak ‘dağıtılırken’, israil’de daima liyakat ön plandadır.

israil’de genellikle 13-14 yaşlarında çocuklar arasından ‘seçilen’ pilot adayları yıllar süren eğitimin ardından hem muharebe gücü; hem de kan basıncı, tansiyon, refleks gibi konularda tam donanımlı olarak hava kuvvetlerine katılır. yeterlilik sağlayamayabilir ise refüze edilir.

bu nedenle şah döneminde iran hava kuvvetleri’nde görev alan ve sayıları 120 civarında olan pilotların elit kategoride oldukları söylenir. ve bu pilotların bir kısmı 1979 yılında gerçekleşen islam devriminin ardından yeni rejime bağlılık arz ederek görevlerine devam eder.

1982 yılında ambargo altında bulunan, bu nedenle batı menşeili silahların önemli kısmı çalışır durumda olmayan iran’ın elinde 100 kadar f4 savaş uçağı bulunmaktadır. aynı dönem ırak hava kuvvetleri’ndeki muharip uçak sayısı ise (500 mig ve 100 mirage olmak üzere)600ün üzerindedir

sayıca dezavantajlı olan iran hava kuvvetleri’ndeki pilotların niteliği bu sırada ortaya çıkar. ırak hava radarlarına yakalanmamak için alçak irtifada uçan iranlı pilotlar çok büyük bir risk üstlenerek sinsice ırak içlerine kadar süzülmeyi başarır.

1983 yılında ırak’a ait 3 hava üssü, hangarlarında ve pistlerinde bekleyen 400’ü aşkın savaş uçağıyla birlikte, iranlı 16 pilotun kullandığı 8 f4(phantom) tarafından imha edilir. üstelik operasyon, ıraklı bir tek uçağın bile havalanmasına izin verilmeden gerçekleştirilir.

savaşlar tarihine ilgi duyanlar için bu taktik tanıdık gelebilir, zira 6 gün savaşlarında alçak irtifada uçarak mısır hava üslerine kadar ilerleyen israil uçakları da aynı şekilde mısır’ın tüm muharip uçaklarını pistte imha etmiş ve savaşın kazanılmasında kilit rol oynamıştır.

israil hava kuvvetleri’nin 6 gün savaşları’nda gerçekleştirdiği odak operasyonu’nun neredeyse aynısını başarılı şekilde icra eden iranlı pilotlar, ırak hava kuvvetlerinin büyük bölümünü sadece birkaç saat içinde yok etmeyi başarır. ırak ordusu ise aksine dersini çalışmamıştır.

kesin olmamakla birlikte saddam hüseyin’in, bu askeri felaketten sorumlu olan 6 generali derhal idam ettirdiği söylenmektedir.
bir diğer rivayet de iranlı pilotların bu uzun menzilli operasyon sonrası yakıt sorunu sebebiyle üslerine dönemediği ve uçaklarını karayoluna indirdikleridir. ancak bunun bir şehir efsanesi olma ihtimali yüksektir.