1961 anayasası

1960 darbesinden sonra yürürlüğe girmiş olan, kanuni esasi de dahil olmak üzere bir buçuk asırlık anayasal tarihimizin en özgürlükçü anayasası.

hazırlanış sürecinde hukuk profesörlerine danışılmış, birçok aydın mesleki sınıfın temsil edildiği kurucu mecliste ve komisyonlarda içerik yönünden işin ehli olan kişilerce oluşturmuştur.

oylandığı referandumda yanılmıyorsam %61-62 gibi bir evet oyuyla yürürlüğe girmiştir. yapılan referandumda güya %91 evet oyu ile kabul edilen 1982 anayasasındaki gibi herhangi bir zorbalık icra edilmeksizin özü gibi özgürlükçü bir süreç yürütülmüştür.

bu anayasanın tesisatını sağladığı devlet gerçekten sosyal bir devlet yapısı kuruyordu. cumhurbaşkanlığı makamı partiler üstü ve tarafsız bir konuma geliyor, ihtiyar heyeti olarak da bilinen cumhuriyet senatosu meclisin bir parçası oluyordu. anayasada çoğulcu demokrasi anlayışı benimsenmiş, şimdilerde olduğu gibi %49, %51'e boğdurulmuyordu. üniversiteler ve trt özerkleştirilmişti. siyasal haklar genişletilmiş, toplumsal sınıflar arası denge sağlanmıştı.

ayrıca bu özgürlükçü anayasayı korumak üzere anayasa mahkemesi kurulmuştu.

sonraki süreçte özgürlük birilerine battığı için olacak 1971 ve 1973 yıllarındaki müdahalelerle özü yok edilerek etkisiz hale getirildi.

son olarak da 1980 darbesi ile feshedildi ve ülkemiz için asıl karanlık yıllar olacak yılların ortamı hazırlandı.

türkiye'de yapılmış en güzel anayasa. ne yazık ki hiçbir partiden bu anayasayla ilgili herhangi bir söylem duyamıyoruz. yeni bir anayasa yapmak yerine bu anayasaya dönmeliyiz. yeni gelen hükümetin demokratik bir ortam sunmasının en kolay yolu bu anayasadır, yeni bir çalışmaya ve parça parça madde geçirmeye gerek olmayacaktır. anayasanın üniter yapıyla bir sorunun olmaması da ülkede kırılganlık yaratmayacaktır* ancak küçük partilerin* işine gelen bir seçim sistemi getirdiği için büyük partiler* karşı çıkacaktır, bu yüzden gelemeyecektir bu anayasa.

bu millete fazla gelmiştir.

1961 anayasası; 27 mayıs 1960 darbesi'nden sonra yapılmış, %62 oyla kabul edilmiş, türkiye'nin üçüncü anayasasıdır. 1961 anayasası; aslında 1924 anayasası'nın güncellenmiş bir üst sürümüdür ve türkiye'de yapılmış en güzel, nitelikli anayasadır. ulus devlet için hazırlanmış ve seküler milliyetçi bir bakış açısıyla oluşturulmuş 1961 anayasası'nın en dikkat çekici özellikleri; işçi ve emekçilerin haklarının 1924 anayasası'na nazaran daha da iyileştirilip ardından anayasa mahkemesi(aym), cumhuriyet senatosu, türkiye radyo televizyon kurumu gibi önemli devlet kurumlarının kurulmasıdır. 1961 anayasası hazırlanırken ilhan arsel, hıfzı veldet velidedeoğlu, bahriye üçok gibi değerli hukukçularla ve akademisyenlerle birlikte hazırlanmıştır.

bu anayasa'ya özgürlükçü diyorlar ya, ay ben buna gülerim. türkiye hiç bir zaman özgürlükçü anayasaya sahip olmamıştır. sadece 61 anayasası 82'ye göre nispeten özgürlükçü görünmektedir. türkiye hiçbir zaman özgürlükçü bir anayasa'ya sahip de olamayacaktır. zira toplumsal uzlaşı kültürü bizde yoktur. o dönem kimin borusu ötüyorsa onun dediği olur. şu an kimin borusunun öttüğünü biliyorsunuz zaten.
aslında ikinci kuşak hakların tanınması, sendikalaşma ile birlikte bu anayasa'nın korporatist anayasa olduğu da söylenebilir.
anayasa yapım sürecinde istanbul hukuk bir taslak yayınladı. öyle bir taslaktı ki tepki aldı. sonra kurucu meclis kuruldu, bu meclis anayasa'yı yaptı. bu mecliste de istanbul hukuk hocaları vardı.

asıl burada komik olan neydi biliyor musunuz? yeniçeriler padişahı değiştirmek istediklerinde ulemadan fetva isterler. o fetvayı da (bkz: istanbul üniversitesi hukuk fakültesi) hocaları vermişti.
insan osmanlı'dan bu yana birşey değişmediğini görünce üzülüyor lan. boşu boşuna mı cumhuriyeti kurduk biz? hani cumhuriyet kurulunca monarşide olan hastalıklardan kurtulacaktık?

fakat bir istanbul hukuk hocası ve hatta o dönemin en iyi anayasa hukuku hocası şöyle diyecekti: "ben darbe anayasası hazırlamam" (bkz: ali fuat başgil).