canavar olarak yaşamak mı iyi bir insan olarak ölmek mi

tanım: (bkz: shutter island) filminin sonunda "teddy daniels" karakterinin sorduğu soru.

orijinal replik: which would be worse, to live as a monster or to die as a good man?
(hangisi daha kötü olurdu, bir canavar olarak yaşamak mı yoksa iyi bir insan olarak ölmek mi?)

aslında bu soru, çok eski bir soru olan "yaşamak mı önemlidir yoksa nasıl yaşadığın mı?" sorusunun filmin yönetmeni martin scorsese tarafından özelleştirilmiş halidir.

insanlık serüveninin en kadim ikilemlerinden birisi şudur: yalnızca hayatta kalmak mı mühimdir, yoksa bu hayatı nasıl sürdürdüğün mü? meselenin asıl ürkütücü yanı da tam olarak burada başlar.
bir canavara dönüşerek hayatta kalmak, bedenin yaşamaya devam etmesi ama ruhun yavaş yavaş çürümesi demektir. böyle bir varoluşta insan nefes alır, adımlar atar, ses çıkarır… ancak özündeki insanlığı çoktan yitirmiştir. vicdanın sesini kestiği an, insanın içi tamamen çoraklaşır. o noktadan sonra yaşamak, sadece biyolojik bir zorunluluktan ibarettir. atan bir kalp kadar mekanize, yansıyan bir gölge kadar yoksundur. bir canavar olarak varlığını sürdürmek aslında yaşamak değil; ölümü erteleyerek bitmek bilmeyen bir çürümenin içine hapsolmaktır.
diğer taraftan, iyi biri olarak hayata veda etmek, ömrün kısa ama harlı bir ateş gibi parlamasıdır. bu ölümün doğasında bir trajedi yatar; zira dünyada iyilik çoğu zaman hak ettiği karşılığı bulamaz. ancak böyle bir sonda sarsılmaz bir bütünlük vardır. kişi kendi özüne ihanet etmeden, karanlığa teslim olmadan veda eder hayata. beden toprağa karışsa da, içindeki o saf insanlık son nefese dek dimdik ayakta durmuştur.
işte paradoks tam olarak şudur:
canavarlaşarak yaşayan kimse, aslında çoktan ölmüş ama defnedilmemiş bir cesettir.
iyi kalarak can veren kimse ise, ölümün bile yok edemeyeceği kadar kalıcı bir hayat izi bırakır.

işin en karanlık yüzü ise şu gerçekte saklıdır: insanların çok büyük bir kısmı bu iki mutlak uçta yer almaz. çoğunluk, dünyada biraz daha tutunabilmek uğruna kendi vicdanından azar azar koparıp atarak yol alır. günün birinde durup arkalarına baktıklarında bedenen yaşadıklarını fark ederler... ancak içlerinde uğruna savaşacak, savunulacak hiçbir değer kalmamıştır.

en korkutucu son, bir canavar olarak yaşamak değil; ruhun adım adım bir canavara evrilirken bunun farkına varamamaktır.

benzer bir tartışma açısından insan olmak nedir adına bu filme de bakılabilir. yalnız film sanat filmi bilginiz olsun.

belki de canavar olarak yaşadığını düşündüğünüz kişiler öyle canavarlar ile mücadele ediyordur ki canavarlasmak dışında bir imkanı kalmiyordur.

ayrıca hayat öyle iyi bir insan olacağım gibi bir motto ile yaşanmaz. risk almalı insan bazılarına ters bazılarına düz gitmeli durmamalı yerinde bir nehir nasıl çılgınca akarsa öyle akmalı hayatın içinde ve yumrukları sıkılı bir şekilde canına okumalı yaşam denen lanetin. o son an geldiğinde alacak verecek kalmamalı

zaman zaman yaşamak ,zaman zaman da nasıl yaşadığın önemlidir.

bu soru aslında hayatta kalma içgüdüsü ile vicdan arasındaki kadim çatışmanın özeti gibi.. bu soruya verilecek cevap bende çok net.. bir canavar olarak yaşamaktansa iyi bir insan olarak sınırlı bir ömre sahip olmayı tercih ederim tabii.
canavarlaşan insanın asıl trajedisi dışarıdan değil içeriden başlar bence. insan kendi iç dünyasında bir mahkeme kurar, vicdan dediğimiz o şey tamamen yok olmaz, sadece bastırılır. işte o bastırılmış vicdanın gölgesiyle yaşamak bana göre ölümden daha ağır bir yük. çünkü o noktada insan yaşamaz, sadece kendisinden kaçmaya çalışır.
bu mesele edebiyatta da defalarca karşımıza çıkar. suç ve cezadaki raskolnikov işte tam olarak böyle biridir. teoride kendini olağanüstü insan ilan edip bir cinayet işler fakat asıl cezasını mahkemeden önce kendi zihninde çeker. dostoyevski’nin bize gösterdiği şey şudur, insan vicdanıyla savaşarak yaşayamaz. suçtan kaçabilirsin ama kendinden kaçamazsın.
benzer bir iç çürümeyi dorian gray'in portresindeki dorian gray’de görürüz. dorian dışarıdan bakıldığında genç ve kusursuz kalır, fakat portresi giderek korkunçlaşır. aslında o portre, insanın canavarlaştıkça iç dünyasında oluşan deformasyonun sembolüdür. beden yaşamaya devam eder ama ruh çürür.
işte bu yüzden canavar olarak yaşamak bana göre gerçek bir yaşam değildir sözlük. insanın kendine saygısını, vicdanını ve iç huzurunu kaybettiği bir varoluş yalnızca biyolojik bir devamlılıktır, yaşamak değil.
iyi biri olarak ölmek ise trajik olabilir ama bütünlüklüdür. insanın kendisiyle kavga etmeden yaşayabildiği bir hayat, süresi ne olursa olsun daha anlamlıdır.