1.
bağımlılık üzerine yaptığı çalışmaları ile bilinen abd'li psikolog bruce alexander'ın yaptığı bir dizi deneydir. deney, 1970'li yılların başında fareler üzerinden gerçekleştirilmiştir. konusu kısaca şöyle:
bir fare kafesinde 2 adet suluk vardır. sulukların birinde normal su, diğerinde ise morfin bulunan çözelti mevcuttur. bunun dışında kafeste başka hiçbir şey yoktur. yani farenin uğraşacağı bir oyuncak ya da sosyalleşebileceği bir fare yoktur. fare kısa sürede her iki suluktan da su içer. aradan geçen zamanda fare, normal suyu bırakıp sadece uyuşturucu bulunan çözeltiden içmeye başlar. içtikçe içer içtikçe içer... en sonunda fare, ölümcül dozda uyuşturucu tüketiminden ölür. farenin kafese konması ile aşırı doz uyuşturucudan ölmesi arasında oldukça kısa bir zaman dilimi söz konusudur.
deneyin alternatifi ise şudur: bu defa fare kardeş, 'içerisinde envai çeşit uğraş aracı olan' bir fare parkına bırakılır. parkın içerisinde ilgisini çekebilecek pek çok şey vardır. ayrıca ilk deneydeki gibi normal su ile uyuşturucu bulunan çözelti de vardır. ancak fare nadiren uyuşturucu bulunan çözeltiden içer. çoğu zaman parktaki nesnelerle meşgul olur ve genelde normal sudan içer. yani bağımlı olmaz ve parkta mutlu mesut yaşar.
peki bu iki farklı durum bize ne anlatıyor? ilk kafeste farenin ilgisini çekebilecek bir şey yoktu ve tek uğraşı uyuşturucu dolu su idi. diğerinde ise sosyal ve zengin çevreye sahip yaşamı olan fare uyuşturucuya bağımlı olmadı. nadiren tüketti. insanlar üzerinde genelleme yaparsak:
sosyal çevresi zayıf ve yoksul ortamda yaşayan bireyler, uyuşturucuya diğer insanlara göre daha meyilli olabilmektedir. özellikle de yoksul yerleşmelerde uyuşturucunun yaygın olması bu tezi desteklemektedir.
ayrıca vietnam savaşı esnasında abd askerleri yüksek dozda uyuşturucu alıyordu. ancak savaş bittikten sonra bu insanlar evlerine döndüklerine rehabilite olmaya ihtiyaç duymadı. şaşırtıcı derecede küçük bir oran tekrar uyuşturucu kullanmaya başladı. zira askerlerin sosyal yaşamları, hobileri ve zengin uyarıcılarla dolu çevreleri onları uyuşturucuya yönlendirmiyordu.
sözün özü, fare parkı deneyi sayesinde bağımlılık konusuna yeni bir sayfa aralandı demek mümkündür sevgili yazarlar. sosyal çevremizi düzenlemek, bağımlılık yapan alışkanlıklarla mücadele konusunda sandığımızdan daha etkilidir. bu yalnızca uyuşturucu ile ilgili değil, internet ve akıllı telefon bağımlılığı ile de ilgilidir.
uslanmaz detaycılara
vietnam savaşı ve uyuşturucu ile ilgili
bir fare kafesinde 2 adet suluk vardır. sulukların birinde normal su, diğerinde ise morfin bulunan çözelti mevcuttur. bunun dışında kafeste başka hiçbir şey yoktur. yani farenin uğraşacağı bir oyuncak ya da sosyalleşebileceği bir fare yoktur. fare kısa sürede her iki suluktan da su içer. aradan geçen zamanda fare, normal suyu bırakıp sadece uyuşturucu bulunan çözeltiden içmeye başlar. içtikçe içer içtikçe içer... en sonunda fare, ölümcül dozda uyuşturucu tüketiminden ölür. farenin kafese konması ile aşırı doz uyuşturucudan ölmesi arasında oldukça kısa bir zaman dilimi söz konusudur.
deneyin alternatifi ise şudur: bu defa fare kardeş, 'içerisinde envai çeşit uğraş aracı olan' bir fare parkına bırakılır. parkın içerisinde ilgisini çekebilecek pek çok şey vardır. ayrıca ilk deneydeki gibi normal su ile uyuşturucu bulunan çözelti de vardır. ancak fare nadiren uyuşturucu bulunan çözeltiden içer. çoğu zaman parktaki nesnelerle meşgul olur ve genelde normal sudan içer. yani bağımlı olmaz ve parkta mutlu mesut yaşar.
peki bu iki farklı durum bize ne anlatıyor? ilk kafeste farenin ilgisini çekebilecek bir şey yoktu ve tek uğraşı uyuşturucu dolu su idi. diğerinde ise sosyal ve zengin çevreye sahip yaşamı olan fare uyuşturucuya bağımlı olmadı. nadiren tüketti. insanlar üzerinde genelleme yaparsak:
sosyal çevresi zayıf ve yoksul ortamda yaşayan bireyler, uyuşturucuya diğer insanlara göre daha meyilli olabilmektedir. özellikle de yoksul yerleşmelerde uyuşturucunun yaygın olması bu tezi desteklemektedir.
ayrıca vietnam savaşı esnasında abd askerleri yüksek dozda uyuşturucu alıyordu. ancak savaş bittikten sonra bu insanlar evlerine döndüklerine rehabilite olmaya ihtiyaç duymadı. şaşırtıcı derecede küçük bir oran tekrar uyuşturucu kullanmaya başladı. zira askerlerin sosyal yaşamları, hobileri ve zengin uyarıcılarla dolu çevreleri onları uyuşturucuya yönlendirmiyordu.
sözün özü, fare parkı deneyi sayesinde bağımlılık konusuna yeni bir sayfa aralandı demek mümkündür sevgili yazarlar. sosyal çevremizi düzenlemek, bağımlılık yapan alışkanlıklarla mücadele konusunda sandığımızdan daha etkilidir. bu yalnızca uyuşturucu ile ilgili değil, internet ve akıllı telefon bağımlılığı ile de ilgilidir.
uslanmaz detaycılara
vietnam savaşı ve uyuşturucu ile ilgili
devamını gör...