fly by wire

tam otomatikleştirilmiş uçuş bilgisayarı. yapay zeka destekli bir bilgisayar seyrüsefer esnasında en uygun irtifa, hız, tırmanma hızı gibi çok önemli verileri analiz edip en ideal ve en güvenli uçuşun sağlanması için pilottan kontrolü alır.

yalnızca (bkz: sidestick) kullanan uçaklarda bulunan bu sistemi airbus geliştirmiştir.


düzenleme: 777 gibi çift koridor long range plan ve yoke (bkz: lövye) kullanılan uçaklarda da bulunabiliyormuş.

aynı zamanda airbus ile boeing şirketlerinin uçuş ile ilgili bakış açılarını farklılaştıran maddelerden biri olan sistem. airbus der ki; "pilot insandır, hata yapabilir. bu yüzden pilotun hareketleri bir yerden sonra kısıtlanmalıdır. pilot öyle her istediğini yapamaz arkadaş." bu yaklaşım ile uçaktaki kontrol mekanizmalarının hareketlerini kablolar ve bilgisayar yazılımları ile limitler dahilinde sınırlar. örneğin, bir pilot airbus'a belli bir derecenin üzerinde roll ya da pitch hareketi veremez. bu hareketler fly by wire sistemi ile kısıtlanır. öte yandan boeing der ki; "yok arkadaş her zaman son karar ve inisiyatif pilottadır." bu yüzden böyle bir sistem kullanmaz. bazı modellerinde (bkz: boeing 777) bu sisteme benzer bir sistem kullanılır; ancak, birebir aynı değildir ve onda da yine son kararı pilota bırakır.

özetle bu sistem, uçak hareketlerini güvenlik gerekçesiyle güçlü yazılımlar ile sınırlar ve uçağın havadaki stabilizasyonunu sağlamak için kullanılanır.

ilk kullanıldığı yolcu uçağı airbus a320dir.

@1 tam otomatikleştirilmiş uçak bilgisayarı nedir keşke onu açıklasaydın. zaten bütün tip ve modeldeki modern uçaklarda onlarca bilgisayar var. ve bunların hepsi güvenli bir uçuş için çalışırlar.
@2 bir uçağı tasarlamak ve geliştirmek için uzun bir süre gerekir. bu süre zarfında teknolojide de ilerleme olur. boeing 737 kullanımdayken airbus yeni uçağı olan a320 de ilk defa bu sistemi denemiştir. sonrasında boeingde sonraki yeni modellerinde bu sistemi getirmiştir.
@3 concord. *

temel olarak bir uçağın hareketi 3 ana uçuş kumandası ile sağlanır. aileron (kanat ucundaki kanatçıklar. x ekseni) elevator( yatay kuyrukta bulunan kumanda yüzeyi. y ekseni) rudder (dikey kuyrukta bulunan kumanda yüzeyi. z ekseni)

hem klasik hem de fly by wire sistemlerde bu yüzeyler hidrolik sistem ve bir piston yardımıyla (actuator)hareket eder temelde.

klasik eski sistem uçaklarda kokpitteki lövye hareketi, kablo ve makara sistemleri ile ilgili kumandalara aktarılır. hidrolik sistem ise uygulanan kuvveti arttırır.

fly by wire sisteminde ise side stick ( bildiğiniz joystick) hareketi elektrik sinyalleri ile ilgili kumandaya gönderilir. en büyük avantajı ise kablo makaralar yerine kullanılan çok daha ince ve hafif elektrik kablolarıdır.

eğer hidrolik sistem giderse (737de 2 sistem) pilot zorlansa da hareket verebilir. fakat fly by wire sistemde hidrolik sistemin tamamen gittiği durumlarda (a320de 3 sistem) kumanda verilemez. bu yüzden ilk nesil fly by wire sistemde hidrolik sistem sayısı artmıştır. yeni nesil uçaklarda ( a350, b787) ilave olarak acil durumlar için elektrik motorları ilave edilmiştir.

fly by wire sistemi en temelinde hareketin kablo makara yerine elektrik sinyalleri ile iletimidir.

kaynak: rbf
edit: imla