franz kafka böcek alegorisi

dünyaca ünlü çek yazar franz kafka imzalı dönüşüm adlı eserden yola çıkılarak üzerinde beyin fırtınası yapmanın mümkün olduğu böcek alegorisi adı verilebilecek kavram veya durum.

literatüre böcek alegorisi olarak kazandırılmış bir kavram olmasa da hakkında konuşulası bir edebiyat konusu olduğu fikrindeyim.

yazarın bu yapıtında aslında kendisini anlattığı da rivayet edilmiştir.

kendisini ailesinin, özellikle de babasının veya patronunun, sonrasında ise toplumun gözünde bir böcek olarak gördüğü söylenmektedir.

yazmış olduğu babaya mektup adlı eserde babasıyla arasındaki ömür boyu süregelen boşluk ve anlaşmazlıklar da onun babasının gözünde kendini bir böcek olarak görme savını destekler niteliktedir.

benim dikkat çekmek istediğim konu ise böcek alegorisi hakkında onun kitaplarıyla ilişkili bağ kurmak değildi ama akışına bırakıyorum, franz kafka'nın hayallerine ve hayatına belki de hiçbir zaman saygı duyulmamıştı, hayallerine saygı duyulmadığı için kendisini bir böcek olarak görmesi olağan karşılanabilir gibi duruyor.

bu alegorinin ateşini bir de şu örnekle harlayabilirim.

kendini ezilmiş hisseden ya da gerçekten ezilen olmak kişinin kendini böcek olarak görmesine sebep olmaktadır.

hayallerinin imkânsız kabul edilmesi, potansiyelin olduğuna ihtimâl verilmemesi, yine aynı şekilde kişinin kendini böcek olarak görmesine neden olacak şeylerdendir denilebilir galiba.

kafka ailesi ya da toplum tarafından ezilmemiş olsaydı yine de dönüşüm'ü yazar mıydı, tartışılır.



gregor samsa bir sabah bunaltıcı düşlerden uyandığında, kendini yatağında dev bir böceğe dönüşmüş olarak buldu.

dönüşüm

ya öyle çok çok çok derin düşünmeye gerek yok. gözden ırak olan gönülden de ırak oluyor. ona bakan ablası bile bir süre sonra karfeşine karşı duygusuzlaşıyor. çünkü bağlar zayıflıyor gittikçe. etkileşimin azlığı nedeniyle ablası bile bir süre sonra soğumuyor ama yemrk getirme işini sadece bşr görev olarak yapıyor. hatta öyle ki ablasının bir hayvanı olsaydı bundan daha şefkatli olurdu. samsayı ise sevgi azlığı öldürüyor sonunda. yani dönüştüğü şey öldürüyor onu.

uzun zamandır gördüğüm en tatlı başlık.
öncelikle, adettendir, z-esprimi tekrarlayacağım zira gülüyom kendime arada: (bkz: gregor samsa'nın üzerine detan sıkmak)
-------
bu bağlamda denk geldiğim ve başlığa cuk oturan bir argüman var: dönüşüm, aslında gregor’un değil, kız kardeşi grete'nin hikayesidir. grete hikayenin başında bir kezo iken, zamanla ağabeyine kol kanat geren, makul bir bacıya dönüşür. tabi buna benzer olarak, toplumun dönüşümü gibi argümanlar da var.

ama bence asıl dönüşüm, gregor’un farkındalığıdır. ailesinin gözünde çoktan bir böceğe dönüşmüş olduğunu, sadece fiziksel olarak nihayet fark edişidir bu dönüşüm.

ve elbette @op'un sorusuna cevap olarak, kafka bu ailede büyümese dönüşüm ortaya çıkar mıydı? bence hayır.
çünkü gerçek dönüşümler, krizle ve hayal kırıklığıyla tetiklenir. ek olarak yaşadıklarımızdan beslenir.
bizi böceğe çeviren şey kapitalist sistemden ziyade *, en yakınımızda duran o sevimsiz, o çıkarcı, o şartlı seven maskeli insanlardır zaten. mesela gregor’un ailesinin ilk başta gösterdiği sahte ilgi, zamanla gelişen tiksinti ve bıkkınlık... böceklik burada başlıyor işte. bizi sevmeye mecbur olanların aslında bizden ne kadar kolay vazgeçtiğini görünce çakıyoruz durumu. o çakış da, 1.21 gigawatt gücünde bir yıldırım gibi büyük bir aydınlanma oluyor insana. *

"insan yalnız doğar, yalnız ölür". buna inanmaya zorlandım, zorladım kendimi. planları buna göre yapıp, dönüşümleri de yalnız fark ederek yaşadım hep. gerisi kader kısmet. sürpriz gol atıp turu atlarsam, yarı final heyecanlı ve yengeli geçer. finalde de tek ölmem anlamına gelir bu. diğeri de olsa, ben çoktan hazırlıklıyım. buna göre yaşarsak, en azından böcek yerine t-rex'e dönüşmüş gibi güçlü hissediyoruz. *

felsefede bolca düşünce deneyi dediğimiz varsayımsal anlatımlar vardır. bir düşünce deneyindeki amaç sezdirilmek istenen duyguyu karşıdakinde oluşturabilmektir. bunu başarmak için de bazı değişmez şartlar oluşturulur, kulağa çok saçma gelse dahi dinleyicinin bir süre öyle varsayması beklenir vs.

dönüşümü okuduğumda ise çok detaylı ve edebi şekilde yazılmış bir düşünce deneyi gibi hissettirdi. bu minvalde okuduğum için de benim çıkardığım sonuç, beni ben yapan esas şeyin ne olduğu üzerine bir düşünme serüveni olarak gördüm. bazı büyük ameliyatlar oluyor vücudunun yüzde sekseni yanmış insanlara yeni ölmüş bir insanın derisi ve yüzü aktarılıyor. esas itibariyle bakıldığında sadece bir yüz ve deri renk tonu değişimi gibi görünse de uzun vadede o kişinin büyük oranda kişiliğinin değiştiğini gözlemleyen araştırmalar var. örneğin yüz donörünün ailesiyle tanışıp, o kişinin nasıl bir karakteri olduğunun hikayesini öğrenip ister istemez alışkanlıklarını değiştirmesi gibi.

aynı şekilde gregor da başlarda içsel anlamda tamamen kendisidir. dışarıdan kendisine yönelen davranışları anlamlandıramaz ancak gerçeği öğrenip içine sıkıştığı böceğin iç güdülerine teslim oldukça, kendi olmaklığının temelini de kaybetmeye başlar. bunun da bana göre en büyük sebebi kendimiz dediğimiz şeyin sabit ve belirli olmayışı.

ailesi tarafından bakarsak eğer iletişimin ve anlaşmanın bizler açısından ne kadar önemli olduğunu görüyoruz. hikayeyi esas acı yapan şey ise çirkin bir böcek olması ve ailesinin onu artık istememesi değil, derdini anlatamıyor, anlaşılamıyor ve iletişime geçemiyor oluşudur. iletişimin mümkün olduğu bir versiyonu düşünüldüğünde bir anda dönüştüğü şeyin şokunu paylaşabileceği, yaşadığı acıyı konuşabileceği birilerinin olması hikayeyi acı olmaktan çıkartıp komik bir absürtlüğe bile götürebilirdi.

son olarak o hep sorulan, solucan olsaydım da beni hala sever miydin sorusunun cevabını tokat gibi vermiş bir eser.