madde

madde, bütün tesirlere zemin oluşturan ve çeşitli oranlarda bu tesirlere cevap veren bir unsurdur. bu bilginin içinde saklı olan bir anlam da şudur:

maddenin, kendi kendine hiçbir harekete geçme ya da en ilkel bir faaliyet gösterme gücü yoktur. onda kendi kendine bir oluş ya da yapış olanağı yoktur. yani madde ancak kendisine gelen
tesirleri bekler ve bu tesirlerin doğrultularına göre hâller, şekiller, durumlar alır.

öyleyse herhangi bir maddenin her türlü tesirden özgür bir hâlini -farz edelim- düşünürsek bu maddenin hiçbir şekle, hiçbir hâle sahip olmayacağını kabul etmemiz gerekir. işte insan idraki
ve düşüncesi dışında kalan, böyle bütün hâl ve şekillerinden soyutlanmış bir maddeye amorf madde ya da aslî madde deriz.

demek ki amorf maddede:

a - hiçbir hareket eseri yoktur. o, maddenin mutlak ve tam bir hareketsizlik hâlidir.

b - maddelerde görünen bütün özellikler ve nitelikler ancak onlardaki hareketlerin görünümlerinden ibaret olduğuna göre, mutlak hareketsizlik hâli demek olan amorf maddenin ne şekli, ne özelliği, ne de nitelikleri söz konusu olamaz.

c - bu durumda olan bir hâlin idraki mümkün olamayacağından, amorf madde var olmakla beraber, insanlar için yok demekle eşittir.

d - amorf ya da aslî madde -mutlak hareketsizlik olan niteliğinden dolayı- kendi kendine hiçbir hareket, hiçbir kıpırdanış yapamayacağı için dışarıdan hiçbir tesir gelmeden, onun kendiliğinden harekete geçmesi ve maddedeki hareketlerin birer sonucu olan şekilleri, hâlleri ve görünümleri sunması olanaksızdır.

bütün bu bilgilerden sonra kolaylıkla anlaşılır ki insanların madde diye anladıkları ve değerlendirdikleri şeyler, dışarıdan gelen tesirlerin madde bünyesindeki olanaklarla meydana getirdikleri çeşitli hareketlerin görünümleridir, amorf maddenin bizzat kendisi değildir.