nakşibendilik

şah-ı nakşibendi'nin isim babalığı yaptığı bir sünni tarikatı. islam dünyasında, kadiriyye tarikatından sonra en yaygın tarikattır. bildiğim kadarıyla muhammed ali de nakşibendi tarikatındandır.

türkiyedeki çoğu cemaatin bağlı olduğu tarikat.

türkler orta asya'da sufiler aracılığıyla müslüman oldular ve göç ettikleri anadolu'ya tasavvufu da beraberlerinde taşıdılar. önceleri kalenderilik, yeseviye, vefaiyye gibi batıni karakteri baskın tarikatlar yaygınken selçuklularla birlikte mevlevilik, kadirilik gibi sünni tarikatlar güçlendi.
günümüz türkiye'sinde ise tarikatların ezici çoğunluğu nakşibendi kökenli. nakşibendi kökenli bu tarikatların da hemen hemen tamamı halidiyye koluna mensup. halidiyye nakşiliği sadece türkiye'de değil, kürt, balkan, kafkas bölgelerinde ve suriye ve ırak arapları arasında da yaygındır.

halidiyye nakşiliğinin belirgin özellikleri:

-tasavvuf felsefesinin batıni boyutu bu tarikatta oldukça zayıf kalmış. vahdet-i vücut pek önemsenmemiş. kurucusu halidi bağdadi(1779-1827) ibni arabi'nin fütuhat ve füsus kitaplarını okumayı müritlerine yasaklamış mesela. daha çok zahiri ilimlere önem verilmiş. tefsir-hadis geleneğine ve hanefi-şafi fıkhına bağlı kalmışlar.

-1826'da yeniçeri ocağı kaldırılınca ocağın bağlı olduğu bektaşi tarikatı da yasaklanıyor. bektaşi tekkelerinin kapatılmasıyla oluşan boşluğu halidi tarikatları dolduruyor.

-halidi şeyhleri devlet erkanına yakın olup devlete nüfuz edebilmeyi önemsemişler. geçmişte sağcı partilerin oy deposu olmayı kabullenen tarikatlar akp iktidarı döneminde büyük güç kazandılar.

-açıktan ve sesli zikre karşılar. coşkulu ayinsel ritüelleri ve müzik eşliğinde sema yapmayı hoş görmüyorlar. müridlerle ilişkilerini daha çok sohbet ortamı üzerinden kuruyorlar.

-islam'ın muhafızı misyonu yükledikleri osmanlı devleti'ne sadakat göstermişler. bugün nostaljik de olsa bu bağlılıkları ve hilafet arzuları devam ediyor.

-bu tarikatların en büyük nefret objesinin şiilik (şia mezhebi) olduğunu söylersek abartmış olmayız. islam dışı olarak gördükleri şiiliği, bugünlerde hedefe koydukları modernist islam anlayışındaki ilahiyatçı yazarları karalamak için itham olarak kullanıyorlar.

-halidiyye nakşiliğinin kolları olan tüm bu tarikatlar türkiye'de selefi hareketin, vahhabiliğin ve şiiliğin gelişememesinin ana sebebi olarak gösterilebilir.

türkiye'deki halidiyye nakşiliğine bağlı tarikatlara bakalım:

iskenderpaşa cemaati: fatih iskenderpaşa camii imamı mehmet zahit kotku ile bilinir hale gelmiştir. 1970 sonrası türk siyasetinde etkili olan bir yapı olarak öne çıkar. necmettin erbakan, turgut özal gibi politik figürler ve pek çok sağcı muhafazakâr siyasi bu tarikata intisaplıydı. hakyol vakfı üzerinden faaliyet gösteriyorlar daha çok. islam dergisi, kadın aile ve çocuk dergisi ve akra fm önemli yayınları. kotku'dan sonra posta oturan damadı prof. dr. esat coşan zamanında tarikat gelişimini devam ettirmiş. 28 şubat döneminde gönüllü sürgün olarak avustralya’ya giden coşan orada şaibeli bir trafik kazasında hayatını kaybetti. yerine geçen oğlu nureddin coşan ise istikrarsız biri. önce parti kurma girişimlerinde bulundu, 2011 seçimlerinde direkt mhp'yi destekledi, sonrasında da akp'ye döndü tekrar fakat akp ile de son dönemde ilişkileri sıcak değil.

erenköy dergahı: genelde orta ve büyük esnafı kuşatan bir yapıdır. mahmut sami ramazanoğlu zamanında tanınır hale geliyor. iskenderpaşa cemaati gibi kentli tarikat özelliği gösteren erenköy dergahı kültürel ıslahçı bir çizgiye sahip. eğitim, basın yayın insani yardım faaliyetleriyle öne çıkıyorlar. dergahın şeyhliğini musa topbaş'tan sonra oğlu osman nuri topbaş yürütüyor. 70'lerde muhafazakar camiada öne çıkan mttb (milli türk talebe birliği) ve islamcı bir teşkilat olan akıncılar'ın genel başkanları bu dergahlara mensup kişilerdi. uzun yıllar akp'yi destekleyen cemaat son dönemde zincir marketleri olan bim üzerinden akp'den sık sık kötek yiyor.

ismailağa cemaati: günümüzde cübbeli ahmet nedeniyle ismi en çok duyulan, tv'lerde yer bulabilen nakşi tarikatı. diğer iki dergaha göre eğitim seviyesi düşük ve daha çok alt gelir grubundan esnafa hitap eden bir tarikat. mensupları kıyafetlerinden kolayca tanınan cemaatin erkekleri sakallı, cübbeli ve şalvarlı, kadınları ise siyah çarşaflıdır. istanbul'daki ilk halidi tekkesini fatih çarşamba'da ismailağa cemaati açmış. cumhuriyetle birlikte dergahlar yasaklanınca tekkeye bir minare ekleyip cami formatında eğitim ve irşat faaliyetlerini devam ettirmişler. olabildiğince arkaik bir din anlayışına sahip olan cemaat, ilahiyatçı profesörler ve kendi anlayışları dışındaki dindar yazarlara hayatı dar edebiliyor. sosyal medyayı etkili kullanıyorlar. oy potansiyelleri nedeniyle iktidar partisi üzerinde güçlü bir etkiye sahipler.

adıyaman menzil dergahı: ismailağa gibi çoğunlukla alt ve alt-orta gelir grubuna hitap ediyor. yüksek tahsilli müridler az sayıda olmakla birlikte daha çok tıp eğitimi alanlardan oluşuyor. o nedenle akp iktidarında sağlık bakanlığında ciddi etkiye sahip oldular. şeyhlerin bakışlarıyla (nazar etmesiyle) ahlaki hastalıkları ve kötü alışkanlıkları gideren bir güce sahip olduklarına inanılıyor. önemli siyasetçilerden muhsin yazıcıoğlu'nun da intisaplı olduğu tarikat ülkücülerin yoğun ilgi gösterdiği bir yapıdır.

kıbrısi tarikatı: halidiyye nakşiliğinin kollarından biri olan kıbrısi dergahı daha çok ingiltere ve abd'de etkilidir. 2014'te vefat eden şeyh nazım kıbrısi zamanında tanınırlığı artmıştı. batıni yönü kuvvetli olan tarikatta diğerlerine göre kadın erkek münasebetleri daha bir serbesttir. 11 eylül sonrası dünyaya fethullahçılık gibi islam'ın hoşgörülü yüzü olarak lanse edildi.

bunların yanı sıra 60-70'li yılların önemli fikir adamlarından nurettin topçu'nun intisaplı olduğu şeyh bekkine de, necip fazıl kısakürek'in müridi olduğu abdulhakim arvaside nakşiliğin halidiyye koluna aittir.
yine aynı şekilde ışıkçılık hareketinin kurucusu hüseyin hilmi ışık ve onun damadı olan, ihlas finans'ın ve tgrt kanalının sahibi enver ören de aynı kolun devamcısıdırlar.

mutasavvıf abdülhâlik gucdüvânî tarafından sistemik hale getirilen, adını ise şah-ı nakşibendi'den alan din tarikatı/ mezhep.

nakşibend olan birisi varsa tanımak istiyorum.

adını bahaeddin nakşibend'den alan nakşibendilik, sünni islam'ın bir alt koludur ve türkiye'de baya bir yaygındır. nakşibendilik, islam dünyası'nda kadirilikten sonra baya bir yaygındır ve inanç olarak dört büyük sünni mezhebinde hanefiliğe bağlıdır.
ilgili linkler:
1) sorularlaislamiyet.com/kayn....
2) 21yyte.org/tr/merkezler/isl...

“efendiler ve ey millet, biliniz ki, türkiye cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler ve mensuplar memleketi olamaz. en doğru, en hakiki tarikat medeniyet tarikatidir.”
mareşal gazi mustafa kemal atatürk.

islam dininin tam zıddı olan ruhçuluğun uzantısı tasavvufun tarikatıdır.

sınavda çıktı. (bkz: yks 2024)