1.
aynı şartlar altındaki aynı nedenlerin, aynı sonuçları doğuracağını ve bir sonucun bir nedenden bağımsız gerçekleşemeyeceğini söyleyen ilke.
bir yumurtayı yüksekçe bir yerden düşürdüğünüzde, bunu kaç kez yaptığınızdan bağımsız olarak, her defasında yumurta kırılır. burada neden, onu yere atışınız, sonuç da kırılmasıdır. kırılmış bir yumurtayı ilk haline döndüremeyiz. yani durum, tersine işlemez ve tek taraflıdır.
***
teorik fizikçiler bunun tersine işleyip işlemeyeceğini merak eder ve kuantum dünyasına ilişkin bazı düşünce deneyleri yaparlar. sonuç hemen hemen her zamanki gibi, klasik fizikte olduğundan farklıdır.
tabi bazı ön koşullarımız var; farklı referans sistemlerinde bulunan gözlemciler için konuşacağız ve ışıktan hızlı bilgi iletimi sağladığımızı varsayacağız.
burada dikkat edeceğimiz husus, gözlemi yapılan 2 ayrı olay arasındaki zaman farkı. bu fark süresinde, ışığın uzayda aldığı yola bakılır. eğer bu yol, gözlediğimiz 2 olay arasındaki mesafeden kısaysa, gözlenen bu olaylar nedensellik ilkesine uymuyor demektir.
***
örnekle bakalım. ışıktan hızlı sinyal gönderen bir uzaktan kumandamız olsun. biz bunun düğmesine bastığımız sırada, başka bir referans sistemindeki bir gözlemci de bizi izliyor olsun. kumanda ışıktan hızlı sinyal gönderdiği için bizi izleyen kişi, önce televizyonun açıldığını, sonra bizim kumandanın düğmesine bastığımızı görür. bu durumda farklı referans sistemindeki kişiye göre nedensellik ilkesi çiğnenmiş olur. fakat kendi referans sistemimizden bakıldığında, her şey normalde olduğu gibidir: önce düğmeye basarız, sonra televizyon çalışır.
bir yumurtayı yüksekçe bir yerden düşürdüğünüzde, bunu kaç kez yaptığınızdan bağımsız olarak, her defasında yumurta kırılır. burada neden, onu yere atışınız, sonuç da kırılmasıdır. kırılmış bir yumurtayı ilk haline döndüremeyiz. yani durum, tersine işlemez ve tek taraflıdır.
***
teorik fizikçiler bunun tersine işleyip işlemeyeceğini merak eder ve kuantum dünyasına ilişkin bazı düşünce deneyleri yaparlar. sonuç hemen hemen her zamanki gibi, klasik fizikte olduğundan farklıdır.
tabi bazı ön koşullarımız var; farklı referans sistemlerinde bulunan gözlemciler için konuşacağız ve ışıktan hızlı bilgi iletimi sağladığımızı varsayacağız.
burada dikkat edeceğimiz husus, gözlemi yapılan 2 ayrı olay arasındaki zaman farkı. bu fark süresinde, ışığın uzayda aldığı yola bakılır. eğer bu yol, gözlediğimiz 2 olay arasındaki mesafeden kısaysa, gözlenen bu olaylar nedensellik ilkesine uymuyor demektir.
***
örnekle bakalım. ışıktan hızlı sinyal gönderen bir uzaktan kumandamız olsun. biz bunun düğmesine bastığımız sırada, başka bir referans sistemindeki bir gözlemci de bizi izliyor olsun. kumanda ışıktan hızlı sinyal gönderdiği için bizi izleyen kişi, önce televizyonun açıldığını, sonra bizim kumandanın düğmesine bastığımızı görür. bu durumda farklı referans sistemindeki kişiye göre nedensellik ilkesi çiğnenmiş olur. fakat kendi referans sistemimizden bakıldığında, her şey normalde olduğu gibidir: önce düğmeye basarız, sonra televizyon çalışır.
devamını gör...