bu üç hayvanın isminin sonundaki "-lan" eki, türkçenin derinliklerine uzanan oldukça karizmatik bir dil bilgisi yapısına dayanıyor. işin özü; bu ek, hayvan isimleri türetmekte kullanılan ve genellikle "güç, büyüklük veya vahşilik" imajı çizen eski bir ektir.
işte bu üç ismin etimolojik yolculuğu:
1. arslan (aslan)
kelimenin kökü eski türkçe olan "ars-" fiiline veya sıfatına dayanır.
köken: "ars" kelimesinin eski türkçede "parlamak, boz renkli olmak veya yırtıcı olmak" gibi anlamlara geldiği düşünülür.
yapı: ars + lan.
anlam: "boz renkli yırtıcı" veya doğrudan "asil vahşi hayvan" imajını taşır. zamanla "r" sesi düşerek modern türkçede "aslan" halini almıştır.
2. kaplan
kaplanın kökü, bugün de kullandığımız "kap-" (yakalamak, kapmak) fiilidir.
köken: eski türkçe kap-.
yapı: kap + lan.
anlam: kelime anlamıyla "kapıcı", yani "avını ani bir hareketle yakalayan, kavrayan" demektir. bu isim, hayvanın avlanma tekniğine doğrudan bir atıftır.
3. sırtlan
sırtlanın durumu diğer ikisinden biraz daha farklıdır çünkü doğrudan fiziksel bir özelliğine vurgu yapar.
köken: türkçe "sırt" kelimesinden gelir.
yapı: sırt + lan.
anlam: sırtındaki belirgin tüyler, yele yapısı veya kambur duruşu nedeniyle bu ismi almıştır. yani "sırtı belirgin olan/sırtı olan" anlamındadır.
ortak payda: "-lan / -len" eki nedir?
etimologlara göre bu ek, eski türkçede hayvan isimleri yapan bir ektir. ancak sadece "herhangi bir hayvan" değil, genellikle büyük ve yırtıcı hayvanları tanımlamakta kullanılır.
ilginç bir not: bu ek sadece bu üçünde değil, "yılan" (yıl- kıvrılmak kökünden) ve mitolojik bir canlı olan "yelbüken" (ejderha) gibi kelimelerde de karşımıza çıkar. bazı dil bilimciler bu ekin aslında "yılan" (ergen/yılgan) kelimesiyle akraba olduğunu ve "canlı, hareketli varlık" anlamı kattığını savunur.
özetle; bu isimlerin sonundaki "-lan" eki, onları türkçenin kadim isimlendirme sisteminde "güçlü ve karakteristik canlılar" sınıfına sokan ortak bir kimlik kartı gibidir.

devamını gör...

(6) (4)