spotlight effect

amacı "hatalarımızın düşündüğümüz kadar dikkat çekmediği" gerçeğini kanıtlamak olan bu etkiyi, cornell üniversitesi'nden bir grup psikolog deney olarak yapmıştır.

psikologlar, deneklere üzerinde utanacakları bir resim olan tişörtler giydiriyor ve onlardan dışarı çıkmalarını, insanlar arasında dolaşmalarını istiyor. öncesinde de kaç kişinin göreceğine dair bir tahminde bulunmalarını söylüyor. denekler istenileni yapıyorlar.

sonuç; tişörtü fark edenlerin sayısı, deneklerin söylediği sayının çeyreği kadar. bu da bize gösteriyor ki; gün içerisinde yaptığınız ve de pişmanlığından kıvrandığımız birçok hata kimsenin umrunda değil. *
bu nedenle sevgili yazarlar, hataların için pişman duymayın. muhtemelen sizden başka kimsenin haberi yok! *

edit: imla.

sosyal psikoloji'de yer alan ve sahne ışığı etkisi olarak da bilinen bir terim/ phenomena.

spotlight effect'e göre kişi kendisini merkeze alır ve etrafındakilerin kendi hareketlerine, tavırlarına, kısacası varlığına daha fazla dikkat edeceğini düşünür. yolda yürürken takıldığınızda herkesin sizi izlediğini ve bu olaya şahit olduğunu düşünebilirsiniz fakat olaya tanıklık eden kişi sayısı bir elin parmağını geçmeyecektir.

ya da sunum yapıyorsunuz diyelim, elinizin titremesini veya dilinizin sürçmesini az kişi fark edecek, fark etse bile saniyeler sonra unutacaktır. aslında bu spotlight effect'in en çok görüldüğü yaş grubu ergenlerdir. şimdi ortaokul-lise zamanlarınızı bir gözünüzün önüne getirin. eminim en ufak hareketinize dahi dikkat ettiğiniz ya da en ufak şeyde başkalarının sizi izlediğini düşündüğünüz için kızardığınız süreçleri muhakkak yaşadınız.

hayat, başkalarının gözündeki durumumuzu düşünüp kendimizi engellemek ve hareketlerimizi sürekli kontrol altında tutmaya çalışmak için çok kısa. zaten dediğim gibi en çok ergenlerde görülüyor ve gözlemlerime göre yetişkinlikte azalıyor. umarım dilediğimizce, kimseyi rahatsız etmeyecek şekilde özgürce kararlar alabileceğimiz, yaptığımız hatalardan (kimseye zararı olmadığı sürece) rahatsızlık duymayacağımız, o sahne ışığını güzel özelliklerimizi aydınlatması için kullanacağımız bir ömür geçiririz.

sahne ışığı etkisi
insanın başka insanların kendisine gerçekte olduğundan daha fazla umursadığını, izlediğini düşünmesi. olumlu ya da olumsuz olabilir. mesela çok iyi bir iş yaptıktan sonra insanların size gıbta ile bakması yanılgısı. tam tersi ise yaptığınız her hatayı insanların kolayca fark etmesi yanılgısı. bunun nedeni insanın kendisine çok odaklanmasıdır. bu etkiyi yaşayan insanlar sürekli gözler benim üzerinde düşüncesiyle hareket eder. bu durum sosyal anksiyete yi tetikler. ne hissediyorsan ne düşünüyorsan sanki karşıdaki insanlarda aynısı düşünüyormuş yanılgısı. gerçek kimsenin böyle düşünüldüğü gibi umursamamasıdır. hayatın merkezi değilsindir. bu etki yanlış kararlar vermene ve hayatını berbat etmene neden olabilir. aklıma kendimle ilgili en belirgin örnek okul yıllarından geliyor. sırayla tahtaya şarkı söylemek için kaldırıldığımız zaman kısa sürelik nefes darlığı geçiriyordum sanki. oysa ki bende herkes gibi kalkmıştım. diğerlerine nasıl bakılıyorsa bana da öyle bakılmıştı. bende o esnada kimseyi birbirinden farklı görmemiştim. peki neden o kadar panik yapmıştım sorusu bu etkide gizli işte. hepimiz az buçuk bu etki altında kalmışızdır. özellikle toplum içinde köşeye sıkıştırılmış hissi verir. herkesten kaçmanıza sebep olur. bunun farkında olmaya çalışarak insanlara hata yaptığında bile bakmamaya çalışıyorum. hata yaptığınızda aptal olmuyorsunuz çünkü eğer öyle ise bu mantıkla herkes aptal oluyor. örneğin topluluk içinde bir tabak kırıyorsunuz hadi gerilimi arttırayım iş yerinin yemekhanesi olsun bu. o an şunu demelisiniz yapılan hatamı herkes fark etti ama kimsenin umurunda da değil. bunu unutup yemek yemeye devam edecekler çünkü onlar açlar ve biraz sonra işlerinin başına geçecekler. ayrıca hayatlarında hiç tabak kırmamışlar mı canım.*