üç istanbul

mithat cemal kuntay'ın hayatı boyunca yazdığı tek romandır ve bana edebiyat okuduğumu her cümlesinde hissettiren nadir kitaplardan biri. roman, ıı. abdülhamid, meşrutiyet ve mütareke dönemindeki istanbul'u baş karakter adnan ile anlatır. kuntay'ın betimleme gücüne hayran olmamak elde değil; mutlaka okuyun.

istanbul'un üç farklı dönemde üç farklı şekilde işleyen bir romandır. yazar dönemin sosyolojik, psikolojik yapısını da çok güzel işlemiş. savaş öncesi, savaş sırası, savaş sonrası dönemleri okuyucuya aktarıyor.

niyet ettim allah rızası için üç istanbul nam romanı övmeye.

ii. abdülhamid, meşrutiyet ve mütareke yıllarını ele alır bu dönemler arası geçiş çok temiz çok profesyonel çok soft, bölüm başlıkları bile çaktırmıyor geçişleri, tabii yıllar içinde yazılmış bir roman ve bu üç dönemi de yaşamış olan bir romancı. parça parça yazmış bir nevi. bayağı geniş bi şahıs kadrosu vardır bahsedilen en önemli kişi adnan’dır. fethi naci’nin ifadesine göre de yalnızca adnan ve belkıs ilişkisi bile romanı ayakta tutmaya yetecek kadar sağlam. çünkü adnan sonradan görme zengin belkıs ise zenginken fakirleşen burjuva tipi. bu iki özellikte iki karakter karşılaşınca içten içe mağdurluk ve aşağılık hisseden her zaman sonradan görme zenginler olur, çünkü onun kökü burjuva değildir; giyinmeyi bilmez, nasıl tepkiler vereceğini bilmez, nasıl yürüyeceğini bilmez.. onun kodunda yoktur bunlar. yani bu konu bile başlıca bir roman meselesi edilebilir zaten.

romanda zaman lineer akar lakin anlatıcı ve adnan sık sık geçmişe göndermeler yapar, bu göndermeler sayesinde şahıs kadrosunun bir bölümü sümüklü mendil muamelesi görüp bir kenara atılmaz, ama kadronun gerisi boştur, gereksizdir. acayip gereksiz ayrıntılar var, yazarın cofcofu hepsi. türk edebiyatının –hele ki o dönemlerin- klasik sorunsalı aforizma kasma batağına düşüyor, bazen yerli çoğu zaman ise yersiz kasma.. yine de harika bir roman. ayrıca post-modern bir roman tekniği olarak “roman içinde roman” da var: adnan yer yer kendi yazdığı romanından kısa kısa bölümler paylaşır, sonrasında asıl anlatıcı üç istanbul’a devam eder..

bir diğer sıkıntı da sümüklü mendil muamelesi gören şahıslar.. o dönem yazarlarının bir karakterle işleri bittikleri an cesedi ortadan kaldırmak için kullanabilecekleri bir jokerleri var: verem.. aşağı verem yukarı verem.. laps diye ölüyor kurguda görevi biten. bu tür kaçışlar romanı zedeliyor..
günümüz açısından tarihi-sosyolojik roman olarak değerlendirebiliriz kesinlikle. anlatıcının ve adnan’ın o dönemin insanlarına ve ortamına yönelik tespitleri çok doğru ve günümüz için de geçerli birçoğu. senih efendi diye bi abimiz, en büyük hedeflerinden biri kızını kız olarak evlendirmek mesela..

anlatıcı ve adnan halka karşı mesafeli, hatta nefret ediyor bile diyebiliriz.. elli saat alıntı yaptırtmayın, vallahi öyle ama, bana inanın..
sabaha kadar tartışılacak, yazılacak, defalarca okunacak çok cümlesi var ama pek de gerek yok. benim vaktim az. benim yarım saatimi aldınız. yarım saatte arkadaşlar sizi dövse, golf n'oldu?? hangi insan yalnız kaldığında faziletlidir ve hayvanlar bile bu kubbede nevilerinin seslerini bırakırlar, siz ne bıraktınız? ve de insan kendi yaptığı şeye neden başkasında hücum eder ve son olarak siz de talihinizden bir düşman gibi korkuyor musunuz?

ülkesini seven her insanın severek okuyacağı bir kitap. okurken hem tarihimizi öğrenip hem de edebiyat lezzetinden mahrum kalmıyorsunuz. altı yüz sayfalık bir kitap olmasına rağmen çok akıcı. karakterler çok güzel okuyucuya anlatılmış, en küçük ayrıntıları bile unutulmamış.

üç istanbul. birincisi abdülhamid dönemi, ikincisi ittihat ve terakki dönemi, üçüncü istanbul ise mütareke dönemi. ana karakterimiz adnan fakir bir avukattır. yeni mezun olur ama onun asıl amacı bir roman yazmaktır. para kazanmak zorunda olduğu için de ders vererek geçinmeye de çalışır. önce maliye nazırının kızı süheyla ardından müşir kızı belkıs. üç istanbul gibi zamanla üç adnan vardır. fakir ve vatanı kurtarmak isteyen öğretmen adnan, çok zengin olan avukat adnan, kimsenin umursamadığı düşmüş adnan.


vatanın ne hallere düştüğünü anlatıp bizi üzen, aynı zamanda insanların yokluk ve varlıkta nasıl farklı insanlar olduğunu anlatan, ülkenin çeşit çeşit insanını başarılı bir şekilde inci gibi işleyen, bir hanedanlığın yıkılıp bir cumhuriyetin kuruluşunu istanbul üzerinden anlatan bu müthiş kitabı herkes hayatında en az bir kere okumalı.

kitap olanını hiç bir zaman sevemedim. müellif mithat cemal de tıpkı romanın baş karakteri gibi ''bi-karar'' bir karakter. mithat cemal, anlatıyor, tasvir ediyor, tırmalıyor ama olaylar bir neticeye varmıyor. safahat'ın kendisine ithaf edildiği bu zat-ı muhteremin de osmanlı'nın son dönem bir çok münevveri gibi kafası karışık. evrim teorisi ve oedipus sendromu göndermeleri ise gayet orijinal ama romanın içine tam yedirilmediği için iliştirilmiş intibası veriyor. dizi olanının jenerik müziğinde timur selçuk muhteşem bir iş çıkarmıştır.