yeni hayat (dante alighieri)

kavuşamadığı aşkına yıllarca öylesine güzel satırlar, şiirler, soneler yazan dante... bu aşktan habersiz beatrice... çocuk yaşta aşık olur beatrice'e, ikinci gördüğünde de ilk gençlik yıllarındadır. genç yaşta beatrice hayata veda edecektir. yazarımız kavuşamadığı aşkına satır satır yıllarca yazmaya devam edecektir. aradan geçen neredeyse bin yıllık zaman sonra bizler de bu büyük bağlılığı okuyup kendimizce anlamaya çalışacağızdır.

(bkz: dedalus)yayınları'ndan okuduğum, fatih demirci tarafından çevrilen gerçek hikayelere dayanan kitap.

dante'nin yeni hayat adlı eseri 1295'te dante 30 yaşındayken kitap haline getirildi. ilk bilinen türkçe çevirisi italyan edebiyatına ilgi duyan ışıl saatçıoğlu tarafından 1992'de tamamlanıp, 1993'de başka bir yayınevi tarafından yayımlandı. kitabı çeviren kişi fatih demirci ise olabildiğince ilk eserin özgünlüğüne sadık kalıp 2022'de aynı isimle kitabı yayımlamıştır. her ne kadar ağır ve uzun mısralardan oluşsa da, sonelerde hece ve kafiye ölçüsüne sadık kalınmıştır. fatih bey ise kitabı sadeleştirerek, daha kolay anlaşılır bir hale getirmiştir.

bu türkçe çevirisi özenle hazırlanmış kitap 3 bölümden oluşmaktadır ve 158 sayfadır.
1-yeni hayat
2-kitabın hikayesi
3- şiirlerin italyancaları

ilk kısımda "ıncipit vita nova" yani "burada başladı yeni hayat" deniliyor. dante'nin sevdiği kadını beatrice'i ilk kez 9 yaşında bir davette görmesiyle başlıyor. bazı kaynaklara göre dante, beatrice'ten sadece 1 yaş büyük. o zaman üstünde kırmızı bir elbise olan beatrice'i bir ilah/tanrıça olarak görüp güzelliği karşısında büyüleniyor. sevdiği kadını görmesinin üzerinden uzun bir zaman geçiyor ve "tatlı bir azabın" diye başlayan soneyi yazıyor. tabi bu soneyi yazmadan önce sevdiği kadını rüyasında görüyor. (rüyasından esinlenerek bu şiiri yazdığını belirtiyor).

beatrice’i görememenin, onu unutamamanın verdiği derin duygular halkın da ilgisini çeker. insanlar, dante’yi böylesine aşık eden kadının ne kadar şanslı olduğunu söyler. ancak dante, sevgilisinin kim olduğunu kimseye açıklamaz, onu bir sır gibi saklar. öyle ki aşkı için "sevdiğim kadının halimden haberi olsaydı benimle alay etmek şöyle dursun, bana da halime de acırdı" der. dante’nin tek isteği, sevdiği kadının merhametiydi, yalnızca bir bakışı, sevgisinin beatrice tarafından fark edilmesiydi. çaresiz kaldığı, ne yapacağını bilemediği zamanlarda şiirler yazardı. "hayatın öyle bir beldesine geldim vardım ki geri dönme niyeti taşıyanların bu beldenin sınırından geçmesi mümkün değildir" diyerek "diğer kadınlarla" ismini verdiği soneyi yazar.

kitapta her bir sonenin türkçe çevirisiyle birlikte, şiirlerin birinci ve ikinci kısımlarının anlamları detaylı biçimde açıklanmıştır. çünkü her bir kısım, dante için farklı anlamlar taşır. örneğin “vurur zihnimin kıyılarına” diye başlayan sone, çektiği aşk acılarını anlatırken; son kısımlarda aşkın ne kadar gaddarca bir etki yarattığını dile getirir.

dante, beatrice’i ikinci kez 18 yaşındayken floransa sokaklarında görür. beatrice’in yanında başka kadınlar olsa da dante’nin gözü yalnızca ondadır. fakat beatrice, onu umursamaz. dante, “kesin diğer kadınlara saygısızlık yaptığımı duydu, o yüzden bana kötü davrandı,” diye düşünür. ancak beatrice ona yine merhamet göstermez.

bazı kaynaklarda iki, bazı kaynaklarda ise üç kez karşılaştıkları yazılır. son kez beatrice’i, onu ilk gördüğü kırmızı elbisesiyle rüyasında görür. fakat bunun bir rüya olduğunu fark ettiğinde, içine çöken beatrice özlemiyle “heyhat, kuvveti o nice sitemin” şiirini yazar. onun için daha ağır olan şey, beatrice’i rüyasında görmek mi, yoksa bunun bir rüya olduğunu anlayıp ölümünü kabullenmek mi, bilinmez.

beatrice’in ölümü dante’yi derinden sarsar. uzun bir süre şiir yazamaz. sevdiği kadına benzeyen yüzler arar ama bulamaz. merhamet gösteren başka bir kadın bile ona artık eskisi kadar çekici gelmez."o bu dünyayı terkettikten sonra tüm şehir dul kaldı ve izzetini kaybetti "diyerek beatrice'nin ölümüne sitem eder. çünkü sevdiği kadın ölümsüzdür onun için. tanrı canını alamaz, kıyamazdı ona. dante, beatrice’in ölümünü 9 rakamıyla ilişkilendirir. bunu (bkz: teslis) (üçleme) inancıyla bağdaştırarak tasavvufi bir dille açıklar. kitapta ayrıca birkaç farklı kadına ve dante’nin yakın dostuna da yer verilir.

eserde yer alan beatrice tasvirleri ve görseller, kitaba ayrı bir hava katmıştır. dante her ne kadar gemma adlı bir kadınla evlenip üç çocuk sahibi olsa da, şiirlerinde gemma’dan hiç bahsetmez.

dante'nin sevdiği kadar sevilsek yeterdi kim bilir? çevirisi özenli, her satırında aşk kokan bir kitap. vaktim olursa tekrar okumayı bile düşünüyorum.

kitabın görseli