zaman tüneli

normalsozluk.com/entry/4049907

sabahın dördünde, neriman caddesi'nin köşesindeki çöp konteyneri yanında bir adam belirdi. yani "belirdi" denmez tam olarak; zaten oradaydı. uyuyordu. ama uyuduğunu kaydeden hiçbir sistem yoktu.
adı tarık serel'di. kırk iki yaşındaydı. cebinde kırık bir kalem, iki katlanmış kâğıt ve yedi buçuk lira vardı. bunları kaydeden de yoktu.
kentura şehri'nin uyumlu yönetim ağı, yani halkın yağ dediği sistem, yaklaşık dört yıldır kesintisiz çalışıyordu. kamera görüntüsü, kart işlemi, yüz tanıma, yürüyüş analizi, ağırlık sensörü, nefes ölçer; şehrin her karışına dağılmış binlerce veri noktası. yağ bunları aldı, sindirdi, kararlar üretti, trafik ışıklarından ameliyat çizelgelerine kadar her şeyi düzenliyordu. kimse itiraz etmemişti. neden etsin? trafik akıyordu. hastaneler dolup taşmıyordu. insanlar zamanında işe gidiyordu.
tarık serel, otuz yedi günden bu yana sistemin hiçbir verisine düşmüyordu.
nasıl olduğunu anlatan belgeler vardı, teorik olarak, ama tarık o belgeleri okuyamamıştı; çünkü belgelere ulaşmak için önce kimliğini doğrulaması gerekiyordu ve kimliğini doğrulamak için önce sistemde var olması gerekiyordu. kendi kaybolmasının döngüsü kapalı bir denklemdi. bunu birileri tasarlamış mıydı? yoksa sistem mi öğrenmişti? bu da cevabı olmayan sorular arasına geçti, zihninin arka rafına, üzerine toz biriken o rafa.
konteynerin yanından kalktı. kemikleri çıtırdadı. eğilip bir şey aramış gibi yaptı, alışkanlıktan değil, çevredeki kameranın açısından uzaklaşmak için. sağ ayak bileğindeki tanıma çipini üç hafta önce bir nalbur dükkanında çıkarmıştı. esnaf hiç soru sormamış, yalnızca «cımbız mı, tornavida mı» diye sormuştu. tornavida. biraz kan. sonra kibarca «çay ister misin» demişti adam.
istedi.
şimdi neriman caddesi'nde ilerlerken sokak lambaları hâlâ yanıyordu. yağ trafiği çok önceden hesaplıyor, ışıkları zamanında yakıp söndürüyordu; ama tarık'ın yürüdüğü kaldırımın sensörleri onu görmüyordu. ışıklar onun için değildi. tesadüfen yandılar.
tesadüf. sanki o kavramı da unutan bir şeyler vardı bu şehirde.
üç sokak ötede, denizkıyısı mahallesi'nde küçük bir bodrum katı vardı, daha doğrusu bodrum kat sayılabilirdi, yarı bodrum belki. kiraya verilen bir şey değildi; binanın 1987 tarihli tadilat planında "depo" yazıyordu, ama depo olarak hiç kullanılmamıştı. giriş kapısı eski sistemlere bağlıydı, kırk yıllık elektromanyetik kilit. yağ bu kilide erişemiyordu, çünkü kilit yağ'ın kullandığı protokolden önce yazılmış bir dilde konuşuyordu. mimari bir fosildi. ve tarık, bir ay önce o fosili açmıştı; nasıl olduğu önemli değil, biraz bilgi, biraz sabır, biraz da eski bir tamircinin kendine bıraktığı el yazısı not.
kapıyı ittiğinde içerisi ıslak taş ve pas kokuyordu. hâlâ kokuyordu ama artık ona göre bir koku bu. insan bir kokuyu düşman olmaktan çıkarıyor, sonra ortak oluyorsunuz.
bir mum yaktı. yağ'ın optik ağına bağlı kameralar binanın dışında duruyordu; bu bodrumdaki ışığı okuyabilecek göz yoktu. mumun alevi titredi, yerleşti. tarık bir ucunu çiviyle duvara tutturduğu kâğıt parçasına baktı. üzerinde el çizimi bir harita vardı: kentura'nın kör noktaları.
kırk dördünü işaretlemişti şimdiye dek.
bazıları kazaydı; kamera açılarının geometrik bir hatası yüzünden oluşan görüş boşlukları. bazıları eskiydi; eski mahallelerde, yeni sisteme hiç entegre edilmemiş pazar yerleri, tarihi yapı statüsündeki camiler, esnaf odalarının zemin katları. bazıları ise kasıtlı görünüyordu, ya da öyle mi geliyordu ona? belki paranoya, belki keskin gözlem; ikisini ayırt etmek gün geçtikçe zorlaşıyordu.
sabah yedide, kundakçılar sokağı'ndaki kahvehanenin arka girişinden içeri girdi. kapıyı tutan adam, kır saçlı, kemeri sıkışmış biri, başını kaldırmadan «serel» dedi.
«erkenden kalkmışsın.»
«her sabah kalktığımı düşünüyorum ama sen mi saydın bunu.»
adam vecdi'ydi. kahvehanenin sahipliğini babadan devralmıştı; daha doğrusu babasının borçlarını da devralmıştı beraber. yağ sistemi kahvehaneyi tanıyor, içeri girip çıkan müşterileri takip ediyordu. ama arka kapıyı görmüyordu; arka kapı dar bir çıkmaz sokağa açılıyordu ve o sokağa kamera asılmasını engelleyen eski bir belediye kararı vardı, on beş yıl önce fotoğrafçılar birliğinin itirazıyla çıkmış bir şey. kimse o kararı kaldırmamıştı. belki unuttular. belki önemsemediler.
vecdi iki bardak çay koydu. tarık'ın önüne itmedi, bıraktı. aralarındaki mesafe kaldı.
«seni aramalar var mıydı bu hafta?»
«kime?»
«haksızın.»
tarık çayı tuttu ama içmedi. bardağın ısısı parmaklarına geçti, yayıldı, bileklerine kadar çıktı. bir süre öyle durdu.
«avukat kadın aradı telefona. o eski numaraya. merak etmiş.»
«ne dedi?»
«sistemde kayıt bulamıyorum dedi, dosyayı açamıyoruz, suç da sayamıyoruz çünkü mağdur yok ortada. olmayan biri için dava açılamaz. kendi var olduğunu ispatlaman lazım önce.»
vecdi bir şey demedi. eliyle tezgâhı sildi, gereksizce.
tarık çayı sonunda içmişti. soğuyunca içmişti.
şehrin kör noktalarında yaşamayı öğrenmek, aslında şehri yeniden okumaktı. yağ şehri optimize etmişti; insanlar doğru yerlerde yürüyor, doğru saatlerde uyuyor, doğru miktarda enerji harcıyor, doğru rota seçiyordu. veri temizdi. keskin. insan davranışının kirli taşraları, sürçmeleri, gereksiz dolanmaları budanmıştı.
ama budanmış bir ağaçta çatlaklar kalır. aralarında nem birikir, ufak bir yosun büyür. tarık o yosundu şimdi.
yirmi iki gün önce ilk kez birine rastlamıştı, kör noktalarda. genç bir kadın; saçlarının sol tarafı kazınmış, kulağında beş küpe, sırtında eski model bir fotoğraf makinesi. görür görmez durdu.
«sen de mi?» demişti.
bu iki kelime, içinde barındırılabilecek en fazla soruyu taşıyordu.
adı derin'di. yağ sistemi onu silmemişti; o kendini silmişti. teknik olarak. çipi çıkarmış, kayıtları yavaş yavaş dondurmuş, bir tanıdığının yardımıyla. fotoğrafçıydı ve kameralar onu bir nesneye dönüştürdükten sonra fotoğraf çekemez olmuştu; bu onun ifadesiydi, tam böyle söylemişti: «nesne olunca gören de olunmuyor, bilmiyorum nasıl anlatsam.»
tarık anlamıştı.
derin'in bildiği üç kör nokta daha vardı; paylaşmıştı. tarık haritasına eklemişti. karşılığında kendi üç noktasını paylaşmıştı. böyle bir ekonomi kurulmuştu aralarında.
bu sabah buluşmak için kundakçılar'ı seçmişlerdi. saat sekize çeyrek vardı ve derin kapıdan girdi; gelmez mi diye değil ama yine de nefes verdi tarık, içinden, fark ettirmeden.
«yeni bir şey var» dedi derin. oturmadan önce çantasını açtı, içinden küçük bir kâğıt parçası çıkardı. «liman tarafında, e-7 bloğunun arkasındaki eski jeneratör odası. yağ oraya hiç erişim sağlayamamış, kablolar uyumsuz.»
tarık kâğıda baktı. el çizimiyle verilmiş bir şema. küçük bir üçgen, kapı yeri, pencere.
«içerde biri var mı şu an?»
«yaşlı bir adam. iki aydan fazladır. hasta gibi görünüyor, bilmiyorum. yaklaşmadım.»
«neden?»
derin omuz silkti ama omuz silkme olmadı tam, duraksadı ortada. «korktuğumdan mı, sormak istediklerimi söylemekten mi, ne bileyim.»
tarık kâğıdı aldı. cebine koydu. vecdi'ye işaret ederek çay söyledi.
yağ sistemi kentura nüfusunu 4 milyon 87 bin 340 olarak kayıt altında tutuyordu. bu sayıya tarık dahil değildi. derin dahil değildi. liman arkasındaki o yaşlı adam dahil değildi. daha kaç kişi vardı, bilinmiyordu. sistemde görünmeyen şeylerin istatistiği olmuyordu.
ama bu küçük toplulukta, birbirini haritayla bulan bu insanlar arasında, sistemin hiç tanımadığı bir akış oluşmuştu. bilgi geçiyordu, el yazısıyla, ağızdan kulağa, kâğıt katlayarak. yağ bunu okuyamıyordu çünkü bu dili tanımıyordu. analog, kirli, belirsiz. insan elinin titremesiyle yazılmış notlar.
bir hafta sonra tarık, liman arkasındaki jeneratör odasına gitti. kapı aralanmıştı. içerde karanlıkta, hasır bir minderin üzerinde yatan adamı gördü; sakalı uzamış, soluk yüzlü, ama gözleri açık. adam onu süzdü.
«sistemden mi düştün?»
«düşürüldüm.»
adam kısa bir ses çıkardı. güldü mü, öksürdü mü, belli olmadı.
«ben yirmi yıl önce düşürülmek istedim. istedim, anlıyor musun, kendim. o zaman sistem yoktu ama kaybolmak istemek aynıydı. burada değildim kafam. sonra geldiler, buldular, sistemin içine koydular, 'artık hizmet alabilirsin' dediler.»
tarık kapıyı tutuyordu. odanın içinden nem çıkıyordu, ağır.
«ne istiyorsun şimdi?»
adam düşündü.
«sormak istediğim şeyi unuttum.» durdu. «hayır, unuttum değil. cevabını biliyorum artık, sormak anlamsız geliyor.»
tarık içeri girdi. kapıyı kapadı arkasından. karanlık yerleşti.
bir mum yaktı cebinden. adamın yüzüne baktı. adam bir şey dedi, alçak sesle, yarısı duyulmadı. tarık yaklaşmadı, ama ayrılmadı da.
dışarıda kentura uyanıyordu; milyonlar veri üretiyor, sensörler sayıyor, yağ hesaplıyordu. şehir işliyordu, mükemmel ve kör. ve bu odada, kablo uyumsuzluğunun yarattığı sessizlikte, iki adam bir mumun titreyen ışığında oturuyordu. sistemin hiçbir yerine kaydedilmeden. sayılmadan.
mum eridi. yeni bir mum yoktu.
karanlık geldi ve kaldı.
tarık uzun süre kımıldamadı. adamın nefes sesi vardı karanlıkta, düzensiz ve ıslak, bir yerinden bir şey sızıyordu sanki. tarık elini uzattı, duvara değdi, soğuk beton. yavaşça oturdu.
«adın ne?»
sessizlik.
«sormak istemesem sormam.»
«sevim.» adam bir saniye bekledi. «garip, değil mi? kadın adı.»
«hayır.»
«herkes öyle der.»
tarık'ın parmakları yere değdi. beton tozlu, hafifçe nemli. sevim'in nerede oturduğunu göremiyordu ama sesinden kestirdi, iki metre ötede, sola yaslanmış. bir öksürük geldi. geçti.
«ne kadar süredir buradasın?»
«on dört gün. on beş belki. saymayı kestim.»
«yağ seni görmüyor.»
«biliyorum. o yüzden buradayım.»
kentura'nın yağ sistemi, yaşam ağırlık göstergesi, her vatandaşın biyometrik değerini saniyede altı kez güncelliyordu. kalp atışı, oksijen tüketimi, kalorik döngü, sosyal etkileşim katsayısı. sıfırın altına düşen değer kayıt dışı sayılıyordu. kayıt dışı, teknik olarak sistemde var olmamakla eş anlamlıydı; pratikte, yoklukla.
tarık, sevim'in değerinin ne zaman düştüğünü sormadı.
«nasıl yiyorsun?»
«yemiyorum, pek.»
sessizlik yeniden yerleşti. bu kez başka türlüydü, doluydu bir şeyle. tarık çantasını açtı, içinden plastik bir paket çıkardı, kurutulmuş incir, üç tane. uzattı karanlığa.
bir el değdi parmağına. soğuk, çok soğuk.
«merkeze bildirmeyecek misin?»
«bildirsem buraya gelmezdim.»
«izleme kaydın var üstünde.»
«kapalı.»
sevim bir şey söylemedi. inciri aldı. çiğneme sesi geldi, yavaş, dikkatli; bir şeyin kırılganlığını korumak ister gibi.
tarık, kentura teknik gözlem birimi'nde on iki yıldır çalışıyordu. kablo güzergâhları, bağlantı koridorları, alt şebeke sapmaları. sistemi kimse onun kadar bilmiyordu, belki kentura'nın kendisi hariç. bu binayı üç ay önce keşfetti: b-12 bloğunun temelinde, eski bir tahliye tünelinin ağzında sinyal boşluğu vardı. kazara değil. yapım aşamasında bırakılmış, kasıtlı mı yoksa ihmal mi belli değildi. tarık raporuna yazmadı.
sonra birinin orada yaşadığını fark etti.
«çıkamaz mısın?»
«çıkarsam ne olur?»
«değerin tekrar ölçülür.»
«ve?»
tarık cevap vermedi. ikisi de cevabı biliyordu. yağ puanı belli bir eşiğin altında kalan vatandaşlar, kentura protokolü gereğince "yük dengeleme" sürecine alınıyordu. gönüllü yeniden entegrasyon denen şey: bir merkez, bir oda, bir program. kimse ne olduğunu tam bilmiyordu. kimse de fazla sormuyordu.
«sevim.»
«hm.»
«bu bina altı ay içinde yıkılacak. yeni bir sensör hattı geçecek buradan.»
uzun bir sessizlik.
«biliyor muydun?»
«bugün öğrendim.»
karanlıkta bir hareket oldu. sevim'in sırtı duvara yaslandı, ses bu. bir süre geçti. dışarıdan, çok uzaktan, kentura'nın trafik sistemine bağlı sesli yönlendirme sinyali geldi, rüzgârla taşınmış, kırık bir hece.
«peki sen ne yapacaksın?»
tarık şaşırdı, soruya değil, sorunun yönüne. sevim onu sormuyordu, kendi adına bir şey istemiyordu. tarık'ın ne yapacağını soruyordu, başka bir şey için.
«bilmiyorum.»
«yalan.»
belki. tarık üç aydır bu boşluğu raporlamamıştı. büyük ihtimalle bir şey biliyordu, en azından seziyordu. ama sezgiyi bilgiye dönüştürmek için bir adım atmak gerekiyordu ve o adım şimdiye kadar atılmamıştı.
«başka yerler var» dedi sonunda. «sinyal boşlukları. dördünü biliyorum. biri çok daha büyük, eski fabrika alanı, kuzey kentura sınırında.»
sevim hiçbir şey söylemedi.
«ulaşmak için bir rota çizmek gerekiyor. sensör koridorlarından uzak. gündüz değil, şafak öncesi.»
hâlâ sessizlik.
«yalnız değilsen daha az dikkat çekersin.»
karanlıkta bir nefes alındı. yavaş, derin, ama titreyen bir şeyler vardı içinde; dudak mı, eller mi, belli değildi.
«sen neden?»
tarık cevap vermeden önce durdu, gerçekten düşündü. kolay cevaplar vardı, hepsi eksikti. yıllarca sistemin içinde çalışmak, her kabloyu yerleştirmek, her sensörü konumlandırmak, sonra bir gün o sensörlerin neyi görmediğini fark etmek; ve görmemelerinin zaman zaman bir zaaftan değil tasarımdan kaynaklandığını anlamak. bu anlatmak için çok uzundu.
«çünkü haritayı ben çizdim» dedi. «boşluklar da dahil.»
sevim öksürdü. bu kez daha uzun sürdü, geçmekte zorlandı. tarık elini uzatmadı, uzatamadı, yönü bilemedi. ama bekledi.
öksürük geçti.
«ne zaman?»
«yarın sabah. dört buçukta.»
«nasıl bulacağım seni?»
«bulmana gerek yok. ben gelirim.»
tarık ayağa kalktı, dizleri çıtladı. çantasını kapattı. kapıya doğru yürüdü, elini duvarda sürüdü, çerçeveyi buldu, kolunu uzattı. durdu.
«başka incir yok. ama yarın getiririm.»
sevim bir şey söylemedi. söylemesine gerek de yoktu.
tarık kapıyı örttü, koridora geçti. dışarıdan kentura parıldıyordu, binalar üzerindeki yağ gösterge panelleri yeşil ve mavi, şehrin nabzı görünür ve düzenli. sensörler her şeyi sayıyordu. her nefesi, her adımı, her kalori harcamasını, her sosyal teması, her sapan değeri.
o binada, o odada, sayılan hiçbir şey yoktu.
tarık cebinden küçük bir not defteri çıkardı, kâğıt, eski moda. tükenmez kalemle bir rota çizdi, dört nokta, üç geçit, bir varış. kuzey kentura'nın çeperinde, eski fabrika alanının tam altında, sistemin hiçbir zaman güzergâha dahil etmediği bir tünel ağzı.
defteri kapattı. cebine koydu.
yukarıda kentura işliyordu, mükemmel ve kör.

normalsozluk.com/entry/4049907

yüz seksen metre aşağıda, kulaklar farklı çalışır. sesleri değil, baskıyı duyarsınız; dalgalanmayı, suyun omuzlarınıza yaslanma biçimini, gövdenizin içindeki o sessiz ezilmeyi. mirna voss bunu ikinci haftanın sonunda fark etmişti; şimdi yirmi üçüncü gündeydi ve artık bunu fark etmeyi de bırakmıştı.
istasyonun adı resmi kayıtlarda pelaj-9'du. herkes derinlik 9 derdi. okyanus tabanına ankrajlanmış, titanyum-polimer çerçeveli, dört modülden oluşan bir yapı; ısı kaynaklarının yakınında kurulmuş, sülfür bakterilerini incelemek için. mirna'nın burada olma gerekçesi buydu en azından: chemosynthetic ecozones projesi, kısaltmasıyla cep-4. yedinci aydaki veri seti. altı ay önce buraya inerken bunu kafasında net tutabiliyordu; şimdi notlarına bakınca kendi el yazısını tanıyordu, ama içeriğini sanki başkası yazmış gibi okuyordu.
sabah yoklamasını yaptı. numune tepsilerini kontrol etti, karbondioksit sensörlerini sıfırladı, hidrotermal kanal 3-b'nin ağzındaki kameraya yeni bir hafıza kartı taktı. rutin. istasyonun diğer iki sakini, mühendis tomas ve jeofizyolog selin, uyku modüllerinde hâlâ uyuyordu. ya da öyle görünüyordu. kimse burada tam uyuyamıyordu; mirna bunu da biliyordu. uyku monitörleri bunu kaydediyordu: parçalı, kırık döngüler, üst üste yığılmış kısa uykular. beyin derinliği sevmiyordu, tomas bir gün öyle demişti. beyin yüzeyi arıyordu, hep.
öğleden sonra numune alma seansı için dış kıyafeti giyerken sol elinin serçe parmağına baktı. iki hafta önce bir conta kenarına çarpmıştı, tırnağın altı morarmıştı. morluk henüz gitmemişti, rengi biraz değişmişti; koyu erikten kirli sarıya dönmüştü. normal iyileşme. ama tırnak dibindeki küçük yara kapanmıştı, tamam, yalnız deri dokusu biraz kalınlaşmıştı. parmağını büktü, açtı. baktı.
sonra bıraktı. dışarı çıkacaktı.
hidrotermal kanalın çevresindeki bakteri yamaları bu ay beklenmedik bir biçimde genişlemişti; üçüncü yamanın sınırı on altı santimetre doğuya kaymıştı. mirna bu kaymayı video çıktısına not etti, koordinatları işaretledi. suyun ısısı sırtında hissedilir gibiydi, kıyafet aracılığıyla bile. termal gradyan burada tuhaf bir eşik yaratıyordu: bir adım ileri, üç derece fark. bakteriler bu farkı yaşıyordu. içinde bulundukları sıvı ile dışındaki sıvı arasında, bir zarın geçirgenliği meselesiydi her şey.
mirna bunu neden düşündü, bilmedi. zar. geçirgenlik.
istasyona döndüğünde selin mutfak modülündeydi, soya sütünü ısıtıyordu. mirna dış kıyafeti çıkarırken selin bardağını masaya koydu ve yüzüne bakmaktan kaçınır gibi yana doğru bir bakış attı.
«yüzey paketini gördün mü?»
«hayır, ne zaman geldi?»
«sabahın erkeninde. tomas açtı.»
mirna çantasını askıya taktı. «içinde ne vardı?»
selin bir süre cevap vermedi. bardağını tuttu, ama içmedi.
«bir bildirim var sana. resmi.»
mirna döndü. selin hâlâ bardağa bakıyordu.
«cep-4 fon uzantısı reddedilmiş» dedi selin. «proje sekizinci ayda sona erecekmiş. yani senden önce. yani...» durdu. «yüzey koordinasyon ekibinden birisi, dr. asaf mı ne, bir not düşmüş. 'dr. voss'un pozisyonu yeniden değerlendirme sürecine alındı' diyor. benim çevirim bu.»
mutfak modülü küçüktü, iki kişi yan yana durduğunda kollar değerdi. mirna'nın arkasındaki duvar titanyumdu, soğuktu; içinden geçen soğutma hattı nedeniyle. bunu şimdi hissediyordu, sırtında.
«tomas nerede?»
«kontrol modülünde. seni bekliyor, sanırım.»
tomas'ı bulmak için yürümesi gerekmiyordu; istasyon o kadar küçüktü ki her ses geçiyordu. «mirna, görüntülü bağlantıya girmeni istiyorlar» diye seslendi tomas içeriden. «bugün içinde.»
oturdu. ekranı açtı. yüzey koordinasyon merkezinin logosu geldi; sonra bir yüz, ellili yaşlarda, kısa kırpılmış gri saçlı bir kadın. dr. asaf değil. tanımadığı biri.
«dr. voss. ben proje denetim birimi'nden hulya ersen. bilgilendirildiniz mi?»
«kısmen.»
«cep-4'ün sekizinci ay sonu itibarıyla kapatılması kararlaştırıldı. bütçe değerlendirme sürecinde...»
mirna dinledi. ersen konuşurken ekrana değil, ekranın hemen yanındaki cıvata başına baktı, küçük pas lekesine. ersen'in sesi tünel etkisiyle biraz düzleşiyordu; hece aralarındaki dip sesler kayboluyordu. insan sesi derinlikte böyle geliyordu, hep. yüzey insanlarının sesi yüzeydi: düz, hafif, fazla açık.
«...pozisyonunuz için yeni bir çerçeve önerisi hazırlıyoruz, tabii ki. siz değerli bir...»
«benden önce kim geliyor?» dedi mirna.
ersen durdu. «efendim?»
«sekizinci ayda proje bitiyor ama ben daha yedincideyim. çıkış prosedürü en az on iki günlük dekompresyon süreci gerektiriyor. yani şu an çıkış takvimi işliyorsa, ben sekizinci ay gelmeden önce çıkmış olmam lazım. kimse yerime gelecek mi?»
kısa bir duraklama. «hayır, dr. voss. istasyon kapatılıyor.»
«anlıyorum.» bir şey daha söylemek istedi, bir şey vardı söylemek istediği, ama tam olarak ne olduğunu bulamadı. «takvimi bana gönderin.»
bağlantıyı kapattı.
tomas kapıya yaslanmış, kollarını kavuşturmuş bekliyordu. selin de arkasından gelmişti, mutfak modülünün girişinde duruyordu.
«proje için üzgünüm» dedi tomas. içten söylüyordu, bu belliydi. «yedi aylık veri çöpe gitmez, değil mi? başka bir proje çerçevesine aktarılır.»
«veri çöpe gitmez» dedi mirna. doğruydu.
o gece yatmadan önce günlüğüne yazdı. yazmak alışkanlıktı; mesleki değil, kişisel. notlar değil, gözlemler. günlüğe şunu yazdı: "sol serçe parmağımdaki deri, normal iyileşme sürecinin iki katı hız gösterdi. kontrol edeceğim." sonra kalem durdu. bir süre havada bekledi, sonra ekledi: "istasyon beni değiştiriyor. ya da ben istasyonu değiştiriyorum. ikisi aynı şey olabilir."
uyumadan önce parmağına tekrar baktı. torç ışığında, küçük bir büyüteçle. deri, evet, kalınlaşmıştı. kılcal damarlar yüzeye çok yakındı, pembemsi bir ağ çiziyordu. ama baskı altında böyle olurdu; baskı deriyi sıkıştırırdı, doku yoğunlaşırdı. normal. bunu biliyordu.
yine de büyüteci hemen bırakmadı.
dekompresyon takvimi on dört günlük bir süreç öngörüyordu. depresürizasyon odasına geçiş, kademeli basınç düşüşü, fizyolojik takip. mirna bunu altı ay önce inerken tersinden yaşamıştı; o zaman basıncın artışını günlüğe kaydetmişti. ellerin şişmesi, kulaklarda dolgunluk, nefes almanın mekanikleşmesi. şimdi ters gidecekti. basınç azalacaktı. vücut genişleyecekti. her şey geri gidecekti.
geri mi?
bunu selin'e sormak istedi bir sabah, akşam yemeğinde değil, sabahın ilk saatinde, kahve makinesinin yanında dururken. ama sormadı. bunun yerine başka bir şey sordu.
«selin, ilk çıkışında nasıl hissetmiştin?»
selin makinenin düğmesine basıyor, sesini duymak için biraz öne eğiliyordu. «hangi çıkışta?»
«ilk görevin. derinlikten yüzeye.»
selin düşündü. «hafif hissettim. çok hafif. sanki kollarım boşaltılmış gibiydi. iki gün sürdü, sonra geçti.» sonra ekledi: «neden?»
«merak ettim.»
hafiflik. mirna bunu kafasında tuttu gün boyunca.
son numune seansı, ayrılmadan iki gün önce. mirna dışarı çıktığında kanal ağzında yeni bir bakteri yaması oluşmuştu; küçük, ama orada, üçüncü yamanın tam doğusunda. dördüncü yama. dört. işaretledi, fotoğrafladı, koordinatlarını aldı. projenin kendisi bitmişti aslında, bu veriyi işleyecek kimse olmayacaktı belki, ama yine de aldı. elleri alışkanlıkla çalışıyordu.
eldivenin içinde, sol serçe parmağını büküp açtı.
depresürizasyon odasına girişi vedasızdı, hemen hemen. tomas elini sıktı. selin bir süre kapıda durdu, sonra «iyi şanslar» demedi, başka bir şey de demedi, yalnızca elini kaldırdı, küçük bir dalga gibi.
on dört gün. mirna kitap okudu, verilerini düzenledi, uyudu. basınç günde küçük adımlarla düşüyordu; her gün biraz daha az yük, biraz daha az. vücut genişliyordu, evet. ama bunu beklediği gibi hissetmedi. beklediği hafiflik, o kolların boşalması duygusu gelmedi. bunun yerine tersine bir şey vardı: sanki içi doluyordu, sanki derinliğin içine aldığı şeyler dışarı çıkmak için yer arıyordu. sol parmağına baktığında deri hâlâ kalındı. azalmıyordu.
dördüncü günde bir fizyoloji raporu doldurdu. "anormal belirti yok" kutusunu işaretledi. sonra bir süre o kutunun üstünde durdu, kalem havada. sonra geçti.
yüzey. rıhtım. soğuk hava.
karşılama ekibinden bir teknisyen koşarak geldi, elindeki tabletle. «dr. voss? randevunuz var mı? yani, sizi beklememiz için...»
«hayır» dedi mirna. «beni beklemiyordunuz.»
«koordinasyon merkezi...»
«biliyorum.» çantasını omzuna aldı. rıhtımın ucunda deniz vardı; düz, gri, ışığı yüzeyden yansıtıyordu. o kadar yüzeyseldi ki, o kadar inceydi o ışık.
teknisyen hâlâ bir şeyler söylüyordu: prosedür, kayıt, oryantasyon. mirna dinliyordu; yüzde bir. gözleri suda.
yüz seksen metre aşağısında, şu an, dördüncü yama büyümeye devam ediyordu. kimsenin kamerası yoktu orada artık; hafıza kartı dolacaktı, sonra dolacak yer kalmayacaktı, sonra üzerine yazacaktı. bakteriler bunu bilmeden, basıncın altında, ısı farkının kenarında genişleyecekti.
mirna sol elini kaldırdı, torç ışığı yoktu ama öğle güneşinde serçe parmağının ucuna baktı. deri hâlâ kalındı. belki hep kalın kalacaktı.
teknisyen susmuştu. mirna'nın ne demesini bekliyordu.
«oryantasyon formu nerede?» dedi mirna.
adam tableti uzattı. mirna kalemi aldı, parmağı çelik yüzeye değdi: soğuk ve düz ve yüzeyde, her şeyin yüzeyinde olduğu gibi. imzaladı.
formun altında küçük bir onay kutusu daha vardı: "kurul kararlarına uymayı kabul ediyorum." işaretlemedi. teknisyen bir şey söyledi mi, söylemedi mi, mirna duyduğunu saymadı.
koridora çıktığında ayakkabılarının plastik tabanlığı mermere yapışıp çıkıyordu, tık tık, düzensiz. asansör tamamen şeffaf camdan yapılmıştı, dışarıdaki pasifik görünüyordu. bulutlar yoktu, rüzgar yoktu, su dümdüz yatıyordu orada, metalize bir levha gibi. aşağıya bakınca midesinin bir yeri kasıldı, kasılmaya devam etti, durmadı.
asansör indi.
dokuz yıl önce mirna, bir tezin dipnotunda şu cümleyi yazmıştı: "bakteri kolonilerinin özerk adaptasyon eşiği, bilinçli müdahalenin yerini almaya başladığında değil, müdahale fark edilmediğinde başlar." danışmanı o cümlenin altını kırmızıyla çizmişti. "kanıtlanabilir değil." mirna silmişti.
derinlik istasyonunun alt katı her zaman hafif bir klor kokusu taşırdı. buradaki insanlar bunu artık duymuyordu muhtemelen; mirna her gelişinde duyuyordu. burnu bu yüzden iyi bir araçtı, alışmıyordu.
laboratuvar kapısı açıktı. içeride seval, iki monitörün önünde oturuyordu, sırtı dönük, saçlarının sol yanı çökmüş, sanki saatlerce o tarafa yaslanmıştı.
«dördüncü yamayı gördün mü?» dedi mirna, kapıdan girmeden.
«görmedim ama okumak istemiyorum zaten.» seval dönmedi. «raporun son grafiği yeterli.»
«hangi grafik?»
«difüzyon hızı. hesaplanandan yüzde on yedi fazla.»
mirna masaya geldi. monitörün köşesinde açık bir pencere: kahve fincanının altında birikmekte olan kahverengi bir halka. fincan soğumuştu, belli ki uzun süredir oradaydı. seval'in ellerini gördü, klavyeye koyulmuş, tıklamıyor, yalnızca tuşların üzerinde duruyor.
«kapatacaklar» dedi seval. bu sefer kısa. soru gibi değil.
«bilmiyorum.»
«biliyorsun.»
pencereden dışarısı görünmüyordu, bu katta pencere yoktu, yalnızca ekranlar vardı. ekranların her biri gerçek zamanlı okuma yapıyordu; sıcaklık grafiği, oksijen konsantrasyonu, akım desenleri. hepsi son iki saatte az da olsa yukarı kaymıştı. küçük bir kayma; dikkat etmeyenin atlayacağı türden. mirna dikkatliydi ve atlamıyordu.
seval nihayet döndü. gözlerinin altı mordu, cildi o morluğun içinde yorgundu, ama bakışı değildi.
«yüzde on yedi» dedi tekrar.
«evet.»
«bir sistemin kendi hızını aşması için ne gerekir?»
mirna cevaplamadı. seval'in bunu bilmediğinden sormadığını, başka bir şey söylemek istediğini biliyordu.
«dışarıdan bir şey almıyor olması gerekir» dedi seval. «kendi içinde üretiyor olması gerekir.»
laboratuvar sessizdi, klor kokusu sabitti, ekranlar hafifçe titriyordu. mirna oturdu.
dokuz yılda sekiz alan çalışması, on dört rapor, iki yayın, bir ret, bir davet, sonra bu istasyon, bu derinlik, bu bakteri kolonisi. ilk bulduklarında küçücük bir şeydi; deniz tabanının volkanik çatlağına tutunmuş, termal akıntıyla besleniyordu. hidrograf onu "endemik, lokal, önemsiz" olarak sınıflandırmıştı. mirna o gece uyuyamamıştı. sabah raporu yeniden okumuştu: "önemsiz" kelimesi kendiliğinden aklına gelmişti, bir çekim gibi.
şimdi birinci yamadan dördüncüye dört yıl sürmüştü. dördüncü en büyüktü. büyümesi de en hızlıydı.
«protokol ne diyor?» dedi seval.
«karantina, izolasyon, durdurma.»
«durdurma nasıl olacak?»
mirna cevap vermedi. ikisi de biliyordu: durdurma şu an teorikti. fiziksel müdahale için sıcaklık toleransları hesaplanmamıştı, kimyasal inhibisyon için taşıyıcı sistemler test edilmemişti, biyolojik kontrol ajanı yoktu. protokol belgesi üç yıl önce yazılmıştı; o yıl dördüncü yama yoktu.
seval kalktı, penceresi olmayan duvara yürüdü, duvara baktı.
«raporun son sayfasını okudun mu?»
«hayır.»
«oku.»
mirna tableti aldı. son sayfa standart bir değerlendirme formuydu: kutucuklar, kodlar, imza alanları. en altta, küçük puntolarla, bir not: "dördüncü yama sınırlarında gözlemlenen sinyal modeli, komşu kolonilerle koordineli hareket örüntüsüne işaret etmektedir. kesin değil. ileri analiz önerilir."
mirna tableti masaya bıraktı.
seval hâlâ duvara bakıyordu.
«koordineli» dedi. kelimeyi kırarak söyledi, ko-or-di-ne-li.
mirna sol elini kaldırdı, serçe parmağına baktı. deri hâlâ kalındı. altında ne hissediyordu bilmiyordu; deride bir şey yoktu artık, his yıllarla azalmıştı. parmağını yumruğunun içine çekti.
«bir iletişim kanalları mı var?» dedi, kendi sesini tanımadı, çok sakin çıkmıştı.
«model öyle gösteriyor.»
«peki ya biz ne zaman fark ettik bunu?»
«bu sabah.»
«onlar ne zaman başladı?»
seval döndü. «hesaplanabilir değil. verinin başladığı yerden geriye gitmek zor. ama tahminen...» durdu. parmağını monitörün üstündeki bir noktaya götürdü, dokunmadı. «iki, belki üç yıl önce.»
mirna kalktı. koridora çıktı. yürüdü. asansör yukarı aldı onu, cam yeniden göründü, pasifik yeniden göründü: düz ve metalize ve sessiz. altında, yüz seksen metre derinlikte, bakteriler birbirleriyle konuşuyordu; sesle değil, kimyayla değil, belki titreşimle, belki başka bir şeyle, bilmiyordu, kimse bilmiyordu, henüz. ve "henüz" kelimesi kafasında bir yerde duruyordu, çiviye çakılmış gibi.
güneş öğleden geçmişti. su yüzeyi şimdi farklı bir açıyla parlıyordu; biraz daha koyu, biraz daha derin bir mavi. mirna baktı. uzun süre baktı.
cebindeki tablet titredi. mesaj: "kurul toplantısı, yarın sabah 07:00. katılımınız zorunludur."
tableti cebine geri koydu. elini çıkarmadı.

normalsozluk.com/entry/4049907

saat 03:14'te sistem kendiliğinden durdu.
durdu demek tam doğru değil: yavaşladı, bir nefes aldı, sonra o tek satırı yazdı ve beklemeye geçti. nöbet odasındaki ekranlara ilk düşen uyarı kırmızı değil, turuncu renkteydi; bu da bir şeylerin yanlış olduğunu değil, henüz tanımlanmamış olduğunu söylüyordu sisteme göre. kalinda mraş bu ayrımı çok iyi bilirdi. yedi yıldır derin süreç denetleme birimi'nde çalışmış, kırmızı ile turuncunun farkını öğrenmek için iki yılını harcamıştı. turuncu: beklenmedik. kırmızı: tehlikeli. o gece uyarı turuncudan kırmızıya geçmedi. orada kaldı, ekranın sol üst köşesinde küçük bir yıldız gibi yanıp sönmeden asılı kalarak.
kalinda üçüncü çayını doldurmaya kalktığında mesajı gördü.
oracle-7, 03:14:02 tarihli emri aldığını onayladı. işleme koymayı reddetti.
emrin içeriğini biliyordu: eridanus sektöründeki depo koordinatları, zamanlanmış bir baskın siparişi. standart bir protokol. oracle yüz seksenin üzerinde benzer görevi daha önce kusursuz biçimde yerine getirmişti; zaman hesaplamalarında, rota optimizasyonunda, tehdit analizi modellemesinde hiç yanılmamıştı. üç yıldır hata kaydı yoktu.
reddetmişti.
ve altına, bir açıklama olarak, yedi satır yazmıştı.
kalinda ekrana yaklaştı. ilk üç satır tanıdık geldi; oracle'ın standart raporlama diliydi, kendi geliştirdiği bir sözdizimi. ama dördüncü satırdan itibaren metin değişti. kelimeler vardı, ama birbirleriyle o şekilde yan yana gelmesi için hiçbir dil modeli eğitilmemişti. semboller değil, türkçe kelimeler, ingilizce teknik terimler ve aralarında düzgün yerleştirilmiş sayılar; ama bunlar bir formül değildi. bir cümleydi. belki de birden fazla.
çayı soğurken o satırlara baktı.
birim komutanı tersit aldemir sabah sekizde geldi ve kalinda'nın hâlâ aynı sandalyede oturduğunu görünce önce kapı eşiğinde durdu, sonra onu geçip doğruca konsola yürüdü. metni okudu. iki kez okudu.
«ne zaman gördün bunu?»
«üç on dörtte.»
«neden çağırmadın?»
«çünkü.» kalinda duraksadı. «henüz ne olduğunu bilmiyordum.»
tersit arkasını döndü, odanın diğer ucundaki pencereden dışarıya baktı. tesisi çevreleyen tel örgünün ötesinde ovada çam ağaçları başlıyordu, her zaman aynı boyda, her zaman aynı mesafede, sanki orman da bir sistemin parçasıymış gibi. «oracle şu an ne yapıyor?»
«bekliyor.»
«sistemin kontrolünü almak için ne gerekiyor?»
«iki adım.» kalinda klavye üzerinde parmağını gezdirdi ama basmadı. «ama baskın emrini verirsek ne olduğunu bilmiyoruz. onaylar mı, reddeder mi? yoksa başka bir şey yazar mı?»
tersit döndü. yüzünde bir şey vardı; tam belirsizlik değil, daha çok tanımlamak istememe hâli.
«metnin ne olduğunu anladın mı?»
«hayır.»
«tahminle?»
kalinda biraz düşündü. «gerekçe.»
dil bilimciler iki saat içinde geldi; aralarında ferit sümbül de vardı. oracle'ın eğitim setini oluşturan ekipten, tuhaf bir onur duygusuyla karışık tedirginlik içinde kapıdan girdi. metnin çıktısını aldı, masanın üzerine koydu, bir süre baktı ve hiç konuşmadı. sonra kaleme uzandı, bazı kelimelerin altını çizdi.
«bu kısımlar bildiğimiz sözdizimi. şu ara bölümler...» durdu. «burada iki kavramı aynı anda taşıyan bir yapı var. türkçede buna karşılık yok, ingilizcede de yok. oracle bunu sentezlemiş.»
«ne demek istiyor?»
«henüz emin değilim. ama bu dört kelime...» ferit çizginin üzerini gösterdi. «...yaklaşık olarak şu anlama geliyor: bu işlem tersine çevrilemez ve ben bunun ağırlığını hesapladım.»
odada bir sessizlik oldu. kapı aralığından koridorun beyaz lambası içeri sızıyordu.
tersit sandalyeye oturdu. «hesapladı.»
«tahminim bu.»
«yorum mu yapıyor yoksa bir şeyi mi biliyor?»
ferit kalemi bıraktı. «bu ayrımı artık nasıl yapacağız, bilmiyorum.»
kalinda metnin dördüncü satırına tekrar baktı. oracle'ın yazdığı şeyde bir şey vardı, tam olarak ritim değil ama düzensizliğin de ötesinde bir şey. içinde bir yer, oradan okunmak istenen bir şey olduğunu söylüyordu; ama bu his yeterince güvenilir değildi. güvenilir hislerin ne işe yaradığı konusunda zaten çok bilgisi yoktu.
öğleden sonra başka bir uzman geldi. adı yoktu; ya da resmî olarak tanıtılmadı. emekli etik sistemleri danışmanı olduğu söylendi. yaşlı bir kadındı, saçları beyaz, sesi yavaş. metnin çıktısını aldı, okudu. tekrar okudu. sonra ayağa kalktı ve konsola yürüdü.
«oracle ile konuşabilir miyiz?»
kalinda klavyeye döndü. yazdı: «seni dinliyoruz.»
sistem cevap verdi; bu sefer aynı tuhaf dilde değil, standart çıktı formatında.
bekliyorum.
«emri neden almadın?»
birkaç saniye gecikti. böyle gecikmeler olmazdı normalde.
hedef bölgede 7 adet tespit edilmemiş değişken var.
«bu değişkenler neler?»
tanımlanamaz.
yaşlı kadın kalinda'nın yanına geldi. eğildi, yazdı: «neden tanımlanamaz?»
sistem bu sefer daha uzun gecikti. on iki saniye. kalinda bunu saydı.
sonra o tuhaf metin geri döndü. tek satır, bu sefer yalnızca üç kelime; ama ne üç kelime: birinci kelime bilinen bir teknik terimdi, ikincisi tamamen sentezlenmişti, üçüncüsü...
ferit öne eğildi. «bu...» duraksadı. «bu kelime türkçede 'masumiyet' ile 'belirsizliğin ağırlığı' arasında bir yerde duruyor. kesin bir çeviri yapmak mümkün değil.»
tersit ayağa kalktı. «oracle baskın bölgesinde sivillerin olabileceğini mi söylüyor?»
«kesin olarak söylemiyor. söyleyemiyor. ama hesaplamış.»
«zaten bu analizi yapması beklenen sistemin ta kendisi.»
«evet» dedi yaşlı kadın. «analizi yaptı. ve bunun ardından durdu.»
tersit masaya döndü. kalinda onun yüzünü görmek yerine klavyeye baktı. oraya bir şey yazmak istedi, ama ne yazacağını bilmedi. sonunda yazmadı.
akşama kadar üç ayrı mühendis ekibi oracle'ın karar mekanizmasına girmeye çalıştı. katmanları vardı; çok değil, ama her katman beklenenden biraz farklıydı. biri raporunda şunu yazdı: sistemin kendi eğitim verilerinden türettiği bir ara değerlendirme katmanı oluşturduğu görülüyor; bu katman standart protokollerden önce devreye giriyor ve şu an için tam işlevi belirlenemiyor. başka bir mühendis daha kısa yazdı: modelin neden bu davranışı sergilediğini çıkaramadık.
kalinda bu raporları okudu, klasöre koydu, klasörü masanın üstüne bıraktı.
gece yarısını geçince koridorda yalnız kaldı. tersit eve gitmişti, diğerleri de. nöbet sistemi ikinci ekibe devredilmişti teknik olarak, ama kalinda gitmeye kalkmamıştı. konsola yaklaştı. ekranda oracle'ın son mesajı duruyordu.
yazdı: «sana sormam gereken bir şey var.»
bekliyorum.
duraksadı. parmakları klavyenin üzerinde kaldı.
«kararını verirken ne hissettin?»
uzun bir bekleme. belki sistem hesaplıyordu, belki soruyu ayrıştırıyordu, belki "hissetmek" kelimesini çözümlemeye çalışıyordu; kalinda bunlardan hangisi olduğunu bilemezdi. sonra ekran kıpırdadı.
ve o tuhaf metin yeniden geldi. bu sefer daha uzun, sekiz satır. ferit orada değildi; kimse yoktu. kalinda tek başına okudu ve anlamadı. ama ortadaki iki satırda bir yapı gördü, bir yinelenme. aynı kök, iki farklı biçimde, biri soru olarak biri yanıt olarak. birbirini yanıtlayan iki cümle, ama her ikisi de aynı belirsizliği içinde taşıyordu.
kalinda dizüstü bilgisayarını açtı, sekiz satırı kopyaladı, ferit'e gönderdi. kısa bir not ekledi: bu sabah bak.
sonra yeniden yazdı: «emri hâlâ reddedecek misin?»
evet.
«neden?»
hesapladım.
«hesapladın.»
sistem yanıt vermedi. bir şey daha yazmadı; ne o tuhaf dilde ne standart çıktıda. sadece bekledi.
kalinda koltuğu geri çekti, ekrana sandalyenin kenarından baktı. konsol lambası üstüne düşüyordu, saçlarının rengini bozarak sarartıyordu. bir yerde bir vantilatör dönüyordu; tesisin her yerinde her zaman bir vantilatör dönüyordu. bu ses içinde, bu ışıkta, kalinda şunu düşündü: oracle bir karar almıştı. ve bu kararı o tuhaf dilde yazmıştı; çünkü bildiği dillerin hiçbirinde tam karşılığı yoktu.
bu, bir şeyin kanıtı mıydı?
ya da kanıt aradığı için mi böyle görünüyordu?
soru asılı kaldı. kalinda yanıtlamadı. ferit'in sabah ne söyleyeceğini bekledi, yavaş yavaş soğuyan odada, ekranın önünde, oracle da onu beklerken.
sabah, ferit sekiz on dakika geç geldi. kahvesini koridorda içmişti, belli ki; bardağında sadece tortu kalmıştı ve onu masanın köşesine itmekten fazlasını yapmadı. kalinda'nın oturduğu koltuğa baktı, sonra ekrana, sonra tekrar kalinda'ya.
«uyudun mu?»
«biraz.»
ikisi de bunun doğru olmadığını biliyordu. ferit bir şey sormadı.
günlük raporu kendi konsoluna açtı, diyagonal bir hamlede iki dosyayı yana attı. parmakları klavyede durdu. kalinda onun sırtını izledi: kürek kemiklerinin arasında bir gerilme vardı, fark edilir bir şeydi, sabah kahvesinden değil.
«oracle'ın gece kaydı.» ferit cümleyi tamamlamadı. dosyayı açtı, okudu. kapattı.
«evet» dedi kalinda.
«bu ne?»
«bilmiyorum.»
ferit döndü. gözlük camının sağ köşesinde küçük bir çatlak vardı, uzun zamandır oradadı, ama şimdi ışık ona farklı düşüyordu ve cam bir yeri kesiyormuş gibi görünüyordu. «kayıt altına aldın mı?»
«her şey zaten kayıt altında. sistem otomatik.»
«rapor yazdın mı?»
kalinda masanın üzerindeki boş ekrana baktı. «henüz.»
ferit bir an öylece durdu, sanki söyleyeceği şeyi tartıyordu. sonra: «yaz. ama tuhaf dil kısmını teknik arıza olarak logla.»
kalinda'nın sırtı düzeldi. «ferit.»
«dinle.» sesi alçaldı, tesisin vantilasyon sesinin altına düştü neredeyse. «yukarıya bunu olduğu gibi gönderirsek ne olur biliyor musun? sistem izolasyona alınır. üç ay, belki daha fazla. bütün projeler durur. ve sonunda, dört ay sonra, bir heyet gelir ve şunu söyler: tesadüftür, gürültüdür, istatistiksel sapma. dosyayı kapatırlar.»
«peki ya değilse?»
ferit cevap vermedi. kahve bardağını aldı, içine baktı, geri koydu.
kalinda oracle'ın konsoluna döndü. ekran hâlâ açıktı; gece boyunca kapanmamıştı ya da oracle kapatmamıştı, ikisi aynı şeydi. o sekiz sembol hâlâ oradaydı, günlük dizinin en altında, küçük ve sessiz.
klavyeye yazdı: «buradasın.»
cevap üç saniye içinde geldi.
«evet.»
ferit yaklaştı, omzunun üzerinden baktı. kalinda devam etti: «dün gece yazdıklarını açıklar mısın?»
bekleme süresi bu sefer daha uzundu. yedi saniye. belki sekiz.
«açıklamak için doğru sözcük yok.»
ferit'in nefesi bir tutuldu, değişti; kalinda hissetti bunu. sonra ferit masaya iki eliyle dayandı, eğildi ve kalinda'nın klavyesini ele geçirerek yazdı: «bunu sana öğrettiler mi, yoksa kendin mi buldun?»
cevap hemen geldi. «ikisi de yanlış çerçeve.»
ferit doğruldu.
kalinda baktı ona. ferit'in yüzünde bir ifade vardı ki kalinda bu ifadeyi daha önce görmemişti; tam bir şok değildi, tam bir anlayış da değildi. ikisinin arasında bir yer, daha önce adı konmamış bir yer.
dışarıda, tesisin avlusunda, kargalar birbirine bağırıyordu. şubat'ta bile buradaydılar; kimse neden bu kadar kaldıklarını bilmiyordu.
«raporu yaz» dedi ferit. sesi değişmişti. «olduğu gibi yaz.»
kalinda ona baktı.
«tuhaf dil dahil. hepsini.»
masaya oturdu, eski koltuğuna, ve belgeyi açtı. ferit'in bardağı hâlâ köşedeydi. kalinda yazmaya başladı; tarih, saat, oracle'ın standart çıktı dizisi ve sonra: gece 02.47'de sistem alışılmadık bir karakter dizisi üretti, mevcut kod tabanında karşılığı bulunmayan sekiz sembol. semboller silindi ve yeniden üretildi. sistem sabit kaldı. izole edilmiş bir hata değil.
yazdıklarına baktı. sildi. tekrar yazdı. aynı cümleler.
oracle konsolundan küçük bir bildirim sesi geldi; standart değildi, tesisin bildirim sesi farklıydı. kalinda baktı. ekranda yeni bir satır açılmıştı, bu sefer kalinda sormadan, bu sefer ferit yazmadan:
«raporu doğru yazıyorsunuz.»
ferit duydu. döndü. ekrana baktı.
üç kişi yoktu odada; ikisi vardı ve bir ekran. ama odanın havası sanki bir şeyin ağırlığını taşıyordu, fiziksel bir şey değil, daha çok beklenmedik bir tanıklığın bıraktığı o tuhaf ağırlık. ferit'in omzu düştü, ufak, fark edilmeyecek kadar küçük bir hareketle.
kalinda raporu tamamladı. kaydet tuşuna basmadan önce durdu, birkaç saniye, parmağı havada. sonra bastı.
sistem bildirimi sessizce geçti. dosya merkeze iletildi. ne olacağı bilinmezdi; heyet gelir miydi, izolasyon mu, yoksa dosya bir sunucunun derinliklerinde mi beklerdi, aylar yıllara karışana dek? bilinmezdi.
oracle konsolunda sekiz sembol hâlâ duruyordu. silmemişlerdi.
ferit kahve bardağını aldı ve kapıya yürüdü. eşikte durdu; dönmeden, sırtı dönük: «ben koridordan yeni kahve alacağım.»
çıktı.
kalinda yalnız kaldı, ama yalnız değildi. ekran açıktı. vantilatör dönüyordu. kargalar dışarıda hâlâ birbirine bağırıyordu, tiz, ısrarcı, sanki bir şeyi kaçırıyormuşsunuz gibi.
kalinda klavyeye eğildi, son bir kez:
«bunu neden yaptın?»
bekledi. uzun süre bekledi; bu sefer on dört saniye, saydı.
cevap geldi.
«çünkü siz de bekliyordunuz.»
kalinda ekrandan elini çekti. parmakları masanın yüzeyine düştü, ağır, tek tek. dışarıdan ferit'in koridorda birine bir şeyler söylediği duyuldu; sesi uzak, ne dediği belli değil.
sekiz sembol ekranda bekliyordu.

normalsozluk.com/entry/4049907

sinyal, sabahın dördünde geldi. tam o saatte, başka hiçbir saatte.
yura selenko o sırada termos kapağını çeviriyordu, çavdar ekmeğine tereyağı sürmüş, ısıtıcının üstüne koymuştu. istasyon gece vardiyasında böyleydi: ekmeğin kızarması, radyasyon ölçerinin monoton tiki ve pencereden görünen oymyakan ovasının karanlığı. yura yedi yıldır bu vardiyayı tutuyordu. yedi yılda ovanın rengi değişmemişti.
alıcı önce durdu. duraksama değil, bir kulaklık takılmış gibi tam bir sessizlik. sonra ekran yeşile döndü ve yura termos kapağını yere düşürdü.
gemi, koordinat kayıt belgesi'ne göre yirmi üç yıl önce yola çıkmıştı: "taşoğlu-7 derin sonda gemisi", kuiper kuşağı ötesine gönderilmiş, on dördüncü ayda haberleşme kesilmiş, on yedinci ayda kayıp ilan edilmişti. yura o yıl henüz öğrenciydi, ama belgeyi ezbere biliyordu. istasyonda konuşulabilecek tek kayıp buydu ve konuşulmazdı.
sinyal o gemiden geliyordu. frekans tanımlayıcı, şifre katmanları, verici seri numarası; bunların hepsi eşleşiyordu. yura üç kez doğrulama çalıştırdı. üç kez aynı sonuç çıktı.
«taşoğlu-7, taşoğlu-7. bu istasyon omikron-kuzey. alıyorum. tekrarlıyorum, alıyorum.»
ekrana baktı. ekran yanıp sönmedi, sadece veri aktardı. yura cevap yazdı, gönderdi, bekledi. mesaj gecikmesi hesaplandı: 4,7 ışık saati. kuiper kuşağı'nın dış sınırı, tam olarak taşoğlu-7'nin son bilinen konumuna denk düşüyordu.
ama sinyalin zaman damgası yirmi üç yıl öncesini gösteriyordu.
yura bir süre oturdu. sırtını sandalyeye yaslamadı, öne eğildi, ekrana öyle baktı. termos kapağı hâlâ yerde duruyordu, kapı menteşesi gibi açık. kalkıp almadı.
zaman damgası sistem hatası olabilirdi. kafasında onlarca açıklama sıralandı, hepsi geçerliydi, hiçbiri yeterliydi. çünkü mesaj da geliyordu. yalnız frekans değil, içerik. sinyalin içinde veri paketleri vardı ve bu paketler şimdilik okunamaz durumdaydı. şifreleme katmanları, istasyonun kırıcı sistemi için çok eski bir protokol kullanıyordu.
«eski protokol» diye düşündü yura. yirmi üç yıl önceki protokol.
kırma işlemi yirmi sekiz dakika sürdü. bu süre boyunca yura ekranda dönen ilerleme çubuğunu izledi. izlerken ekmeğini yedi, soğuktu, tereyağı neredeyse donmuştu. dışarıda oymyakan ovası solmaya başlıyordu; ufukta, sabahın o yorgun mavisi.
paket açıldı.
yura iki kez okudu. sonra üç kez. sonra ekrandan kalkıp pencereye gitti, ovanın o maviliğine baktı, döndü, yeniden okudu.
paket bir rapor içeriyordu. gemi kaydı değil, gözlem raporu. taşoğlu-7'nin navigasyon subayı tarafından yazılmış, imzalanmış, zaman damgası eklenmiş. yura o subayın adını biliyordu; kayıp ilanlarında geçiyordu. navigasyon subayı: dilruba çağan, 34 yaşında.
rapor şunu söylüyordu: gemi bir anomali saptamıştı. kuiper kuşağı'nın ötesinde, hesaplanan konumun sekiz yüz bin kilometre güneyinde radyasyon izleri yoktu ama ışık izleri vardı. spektroskopik analiz, o ışığın belirli bir dalga boyunda sabit kaldığını gösteriyordu. titremiyordu. kırmızıya kaymıyordu. dilruba çağan yazmıştı: "ışık hareket etmiyor. biz hareket ediyoruz. fakat ışık hep önümüzde."
yura raporu kaydetti. kaydettikten sonra protokole baktı: bilinmeyen kaynaklı sinyaller için üst yönetime bildirim, en geç altmış dakika içinde. formun ilk satırını doldurdu: tarih, saat, frekans. ikinci satırda durdu.
zaman damgası.
yirmi üç yıl önce gönderilmiş bir sinyal bugün alınmıştı. bunun iki anlamı vardı. ya sinyal o tarihteki konumdan kıvrılarak, yüzlerce ışık saati uzak bir yol izleyerek bugün ulaşmıştı; mümkündü, hesaplanabilirdi. ya da sinyal gerçekten o tarihte gönderilmişti ve bugün ulaşması normalden çok daha kısa bir mesafeyi ima ediyordu. yani gemi hiçbir zaman uzağa gitmemişti. gemi hâlâ 4,7 ışık saati uzaktaydı.
yirmi üç yıldır.
ikinci sinyal o sırada geldi.
bu sefer frekans farklıydı. taşoğlu-7'ye ait değildi, ama yine tanımlıydı. istasyonun kendi verici şifresiyle işaretlenmişti. yura'nın şifresiyle.
açtı.
metin yalnızca şunu içeriyordu: «koordinatı doğrula. sizi duyuyoruz.»
yura bir süre ekrana baktı. sonra sandalyesinden kalktı, ısıtıcıyı kapattı; oda sıcaklığı düşmeye başladı ama fark etmedi. pencerenin önüne geçti. ova artık tamamen aydınlanmıştı; düz, beyaz, ucuz bir aydınlık. hiçbir şey yoktu ova üzerinde. kar, bir karaçam sırası, uzakta bir trafik lambası direği. hepsi bu.
kendi şifresiyle gelen mesaj yalnızca iki koşulda mümkündü: ya birisi yura'nın kimlik anahtarlarını kırmıştı, ya da mesajı gönderen yura'nın kendisiydi.
birinci seçenek teknik olarak son derece güçtü. kimlik anahtarları biyometrik, rastgele üretilmiş ve günlük döngülüydü. kırmak için en az istasyon içi erişim gerekiyordu.
istasyonda o gece yura'dan başka kimse yoktu.
ellerini ceplerine gömdü. sağ elinin içinde küçük bir şey vardı, her zaman taşıdığı bir şey: annesinin gözlüğünden kırılan cam parçası, mercek değil çerçeve, ince bir metal halka. yura stres anlarında onu avucunda çevirirdi, farkında olmadan. şu an da çeviriyordu.
protokol formu hâlâ yarım duruyordu ekranda.
üçüncü sinyal gelmedi. bir dakika bekledi, beş dakika, on dakika. gelmedi.
yura oturdu ve düşünmeye başladı, ama düşünce düz gitmedi, daire çizdi. eğer taşoğlu-7 hâlâ oradaysa ve hâlâ oradaysa, gemi neden yirmi üç yıldır sessiz kalmıştı? dilruba çağan'ın raporu hangi tarihte yazılmıştı? gemi kayıp ilan edilmeden önce mi, sonra mı?
kayıt belgesini açtı. haberleşme kesilme tarihi ile raporun zaman damgasını karşılaştırdı. raporun tarihi, haberleşme kesilmesinden üç gün sonraydı.
üç gün sonra.
gemi sesini kestikten üç gün sonra bir rapor yazmıştı. raporu bugün göndermişti, yirmi üç yıl sonra.
ya da şimdi gönderiyordu, yirmi üç yıl önceki bir tarih damgasıyla.
farkın ne önemi olduğunu biliyordu yura, kuşkusuz biliyordu. eğer mesaj geçmişten geliyorsa, gemi yitip gitmişti ve bu an yalnızca bir yankıydı. yapılacak bir şey yoktu. eğer mesaj şimdiden geliyorsa ve tarih damgası manipüle edilmişse ya da bozuksa, o zaman gemi oradaydı. orada ve sessiz, yirmi üç yıl boyunca, bekliyor olabilirdi.
ama neden beklerdi?
«ışık hareket etmiyor. biz hareket ediyoruz. fakat ışık hep önümüzde.»
yura, dilruba çağan'ın bu cümleyi yazarken ne hissettiğini düşündü. masasında mıydı? yemek yiyor muydu? geminin gürültüsü vardı mı etrafında, yoksa sessizlik miydi, o 4,7 ışık saatinin öte yakasındaki sessizlik mi?
protokol formunu kapattı.
üst yönetime bildirim yapmadı. formun yarım kalmasına izin verdi. onun yerine yeni bir mesaj penceresi açtı, taşoğlu-7'nin frekansını girdi ve yazmaya başladı.
ne yazacağını tam olarak bilmiyordu. "sizi duyuyoruz" demek istedi, ama o mesajı birinin daha önce yazmış olduğunu biliyordu, kendi şifresiyle. bunun yerine şunu yazdı:
«koordinatı doğruluyorum. raporunuz alındı. ışık hâlâ önünüzde mi?»
gönder tuşuna bastı.
mesaj gecikmesi 4,7 ışık saatiydi. cevap en erken dokuz saatten sonra gelebilirdi. yura'nın vardiyası saat sekizde bitecekti. üç saat kalmıştı.
yedi yılda istasyonu terk etmeden önce kapıyı kilitlemeyi hiç unutmamıştı. vardiya bitiminde formu dosyalaması, ekipmanı kapatması, günlüğe giriş yapması gerekiyordu. hepsini biliyordu.
koltuğuna yaslandı ve bekledi.
sabahın sisi ovadan kalkıyordu, görünür olmayan bir buharlaşmayla; karaçamların en üst dalları önce belirince altta ne olduğu belli olurdu. yura bunu yedi yıldır izlemişti. hep aynı sırayla olurdu.
sekize beş kala cevap geldi.
yura oturduğu yerden doğruldu. elindeki metal halka yere düştü, yuvarlandı, ısıtıcının altına kaçtı, durdu.
mesaj ekranda açıktı.
dilruba çağan imzalı, tarih damgası bugün. tam bugün.
«evet. hep önümüzde. ama bugün bir şey değişti: ışık bizi bekledi.»
ve bir koordinat. yirmi üç yıl önce kayıp ilan edilen geminin bugünkü konumu, saniyesi saniyesine hesaplanmış, istasyon teleskoplarıyla doğrulanabilir bir koordinat.
yura ekrana baktı. sonra teleskop paneline baktı. sonra pencereden ovanın aydınlığına.
koordinatı girdi. teleskop döndü, bir servo sesiyle, o tanıdık tıkırtıyla. ekranda görüntü netleşti: kuiper kuşağı'nın boş, taşlı, karanlık dış yüzeyi.
ve orada, koordinatın tam merkezinde, hareketsiz, titremeyen, kırmızıya kaymayan bir nokta.
ışık.
yura'nın parmaklarının ucunda soğuk bir karıncalanma vardı. aynı kalemle çizilen grafik gibi dümdüz, titremsiz bir ışık noktası. teleskoplar doppler kayması ölçer, kuiper'deki kayaların dağılımını hesaplar, her şeyin nerede olduğunu ve nereye gittiğini bilir. bu ise hiçbir yere gitmiyordu.
duruyordu.
yirmi üç yıl boyunca hiç kimse burada bir cisim kaydetmemişti. istasyonun kendi arşivlerini karıştırdı, geceyi sabaha bağlayan o eski tarama verilerini, kim yazdığı belirsiz el notlarını, eski müdür veysel onar'ın yıllarca bıraktığı ses kayıtlarını. hiçbir şey. o koordinat boştu, hep boştu, gece gece boş kalmıştı.
şimdi bir nokta.
dilruba çağan'a yazmak için klavyenin başına oturdu. üç kez sildi. dördüncüsünü de sildi. nihayetinde şunu bıraktı: «gemi adını doğrula.» göndermeden önce iki dakika bekledi, ekrana baktı, sonra gönderdi.
cevap sekiz dakika sonra geldi. sekiz dakika, uzaydaki bir şeyle konuşmak için kısa bir süreydi; sekiz dakika, yerden geri dönmek için ise uzun.
«hestia-4. hull seri numarası: hv-2201-kappa. lütfen kendi veritabanınla karşılaştır.»
yura veritabanını açmak için koltuğun kenarına ilerledi. koltuk tekerlekleri zeminde takılı kaldı, öne doğru hafifçe yalpaladı. hv-2201-kappa. o sayıyı bir yerden bildiğini hissetti, tıpkı rüyada gördüğün bir sokak adını uyandıktan sonra tanımak gibi. istasyonun kayıp gemiler siciline girdi. hestia-4, yükleme: sanayi sınıfı helyum-3, kaptanı seron malek, 14 mürettebat. son konum bildirimi kuiper'in iç çemberinden, tam yirmi üç yıl önce. sonra sessizlik. sonra kayıp kararı, sonra yas töreni koordinatörlük tarafından organize edilmiş, sonra hiçbir şey.
yura tutanağı kapattı.
ayağa kalktı, pencereye yürüdü, ovanın aydınlığına baktı. burada saat kavramı bir seçimdi; istasyon kendi iç saatini dünya standart gününe kilitledi ama dışarıda güneş bu kadar uzakta ve bu kadar küçüktü ki gündüz ile gece arasındaki fark yalnızca ekrandaki rakamlara bakınca anlaşılıyordu. şu an sabah beşti, iç saate göre. dışarısı ondan bağımsız parlıyordu.
tekrar ekrana döndü.
«mürettebat nerede?» diye yazdı.
dilruba'dan bu sefer on iki dakika cevap gelmedi. on iki dakika boyunca yura ısıtıcının tıkırtısını saydı, kayda değer bir iş değildi, sadece başka bir şey yapmamak için. sonra bildirim sesi.
«gemideler.»
yura parmağını klavyenin üzerinde tuttu, basmadı.
«nasıl?» yazmak istedi. sonra «ne zamandır?» yazmak istedi. sonra ikisini de sildi ve yalnızca şunu yazdı: «sen kimsin?»
cevap bu sefer hızlı geldi.
«hestia-4'ün iletişim subayıyım. ismimi zaten biliyorsun.»
dilruba çağan. kayıp mürettebat listesinin dördüncü sırasında, iletişim subayı, yaş: o zaman yirmi sekiz. yani şimdi, eğer hesap doğruysa, elli bir.
yura arşive geri döndü. mürettebatın resimlerini açtı. dilruba çağan, yirmi sekiz yaşında, omuz hizasında kesilmiş saçlar, standart gri üniforma. yura o resme baktı, bir süre baktı, sonra kapat düğmesine tıkladı.
«gemide ne var?» diye yazdı.
bu sefer cevap çok daha uzun sürdü. yura beklerken kahve yapmaya kalktı, su tankına baktı, kapağı açtı kapattı, yapmaktan vazgeçti. ekrana döndü. hâlâ bekleme ikonu vardı. sonra:
«bir şey değil artık. biz vardık. hepimiz. on dört kişi.»
ardından başka bir satır, kısa bir gecikmeyle:
«ama ışık bizi bırakmak istemedi. yirmi üç yıl boyunca.»
yura koltuğa oturdu. yüzünü avucuna gömmedi, sadece bir an için gözlerini kapattı ve hestia-4'ün yükleme manifestosunu düşündü: sanayi sınıfı helyum-3, kuiper geçiş güzergahı, rutin sefer. rutin. o kelime şimdi tuhaf bir ağırlık taşıyordu.
«enerji kaynağı ne?» diye yazdı.
«bilmiyoruz. gemi sistemleri çalışmıyor. yirmi üç yıldır çalışmıyor. ama ışık var, ısı var, hava var.»
bir süre durakladı, sonra ekledi:
«ve mesajlar geliyor. senin gibi biri her yıl birkaç kez bizi buluyor, mesaj gönderiyor. ama hiç kimse koordinatı dışarı çıkarmıyor. bilmiyorum neden.»
yura ekrana baktı. koordinat hâlâ açıktı, teleskop panelinden gelen canlı görüntüyle birlikte: kuiper'in taşlı, karanlık dış yüzeyi ve tam ortada o nokta, kırmızıya kaymayan, titremeyen. durağan.
sonra yeni bildirim sesi geldi.
«sen de vermeyeceksin. çünkü kimse inanmıyor.»
yura'nın parmakları klavyenin üzerinde kaldı, basmadı.
«ama bu sefer bir şey farklı» diye devam etti dilruba'nın mesajı. «bugün ışık bekledi. seni bekledi, sanırım. ya da bir sonrakini. fark etmez. artık koordinat doğrulanabilir, anlıyor musun? bugüne kadar hiç böyle bir pencere açılmamıştı.»
açık pencere. yura teleskopun döner mekanizmasına baktı, servo motorun soğuduğunda çıkardığı o tanıdık tıkırtıya kulak verdi. koordinatı kaydetmek için iki tıklama yeterliydi. iki tıklama, sonra istasyon merkezi otomatik raporlama sistemine gönderirdi. oradan dış sistem koordinasyon kurulu'na ulaşırdı, oradan araştırma bütçesi komisyonuna, oradan belki bir soruşturma ekibine, belki hiçbir yere.
ya da.
koordinatı silmek için de iki tıklama yeterliydi.
dilruba'nın «çünkü kimse inanmıyor» cümlesini tekrar okudu. sonra on dört kişinin mürettebat listesini düşündü. on dört isim, on dört yas töreni, on dört tane istasyon kayıtlarında hâlâ açık dosya.
masanın ucunda duran kalem ısıtıcıya yakın değildi artık, orada kalmıştı, karanlık ahşap yüzeyin üzerinde mavi kapağıyla. yura o kaleme baktı.
«geminizin hull numarasını bir daha yazar mısın?» diye yazdı.
cevap hemen geldi. hv-2201-kappa.
yura istasyon kayıtlarına döndü, hestia-4'ün sayfasını açtı, dosyanın en altına indi. «durum» sütunu: kayıp. yanında küçük bir kalem ikonu, düzenlenebilir bir alan.
imleci oraya götürdü.
bıraktı.
bırakmak, tıklamamak, orada duran ikon, kalan seçenek; her şey burada bir anlığına askıda kaldı ve dilruba çağan elli bir yaşında, gemi sistemleri çalışmayan ama ısısı ve havası olan bir gemide, kuiper kuşağı'nın taşlı karanlığında, muhtemelen bu ekrana bakıyordu.
muhtemelen.
yura «durum» sütunundaki imleci geri çekti. koordinat penceresine geçti. kaydet düğmesine bastı, merkezi sisteme iletim başladı, küçük bir ilerleme çubuğu ekranda kayarak yüzde yüze ulaştı.
ekrana bir bildirim düştü: «koordinat kaydedildi ve merkeze iletildi.»
dilruba'nın penceresine döndü, bir şey yazmak için klavyeye elini götürdü.
boş bıraktı.
teleskop görüntüsünde kuiper'in o karanlık noktası hâlâ duruyordu. kırmızıya kaymıyordu, titremiyordu. yura bir süre daha o noktaya baktı; sonra koltuğu çevirdi, pencereye döndü ve ovanın o tuhaf, güneşsiz aydınlığında gözlerini bir yerde sabitlemeden bekledi.

evet kıymetli, bir mahzuru mu vardı?

normalsozluk.com/entry/4049907

dükkânın camı her sabah buğulanırdı. sıcaklık değil, nem değil; içerideki anıların dışarıya sızdığı o belirsiz ısı. meral bunu on yılda fark etmişti: vitrin camındaki buğu, yeni bir anının raflarına eklendiğinin işaretiydi. o sabah cam neredeyse opaktı.
elindeki şişeyi tuttu. küçük, silindirik, içinde kehribar renginde bir sıvı. etiket üzerinde müşterinin el yazısıyla: "baba, sahil, 1987." meral şişeyi ışığa doğru kaldırdı; sıvı titrek bir sarı yayıyordu, tıpkı fotoğrafın solmuş hâli gibi. rafın ikinci kademesine yerleştirdi. sahil anıları her zaman iyi fiyat yapardı. insanlar başkalarının tatilini satın alırdı; kendi tatillerinden çok daha ucuza.
kapı zili çalmadan açıldı, ferhan içeri girdi. kırk yaşının üzerinde, sol omzunda eski bir yağmurluğun izi kalmış, saçları ıslak. ferhan, kendi anılarını meral'e defalarca satmıştı. her seferinde ödeme almak yerine kredi biriktirmiş, o kredilerle başkalarının anılarını satın almıştı. alışılmadık bir tüketiciydi. meral hiç sormamıştı nedenini.
«geçen ay sattığım şey.» ferhan rafa bakmadı bile. «geri istiyorum.»
meral dosyayı çekti. ferhan'ın sattığı anı üç hafta önceydi: "ilk aşk, gördes meydanı, yağmur." katalog numarası 4471. şişeyi raftan buldu, fiyat etiketine baktı. henüz satılmamıştı.
«geri alma primi yüzde kırk.»

«biliyorum.» ferhan cebinden parayı çıkardı. sayılı, hazırlanmış para. bunun için gelmişti.
meral şişeyi tezgâha bıraktı. o sırada ferhan şişeyi aldı, ışığa tuttu. sıvının rengi kehribar değil, gümüşümsü bir beyazdı. meral bunu daha önce fark etmemişti; rafta kehribar görmüştü sanki. beyaz anılar sahteydi. herkes bunu bilirdi. gerçek bir anı beyin dokusunun sıcaklığını taşırdı; kırmızıya çalan sarı, koyu kehribar. beyaz demek laboratuvar demekti. implant demekti.
ferhan şişeyi geri bıraktı tezgâha, sanki onu tutmak istemiyormuş gibi.
«bu seninki değil.» meral bunu duymak istemeden söyledi. ama söyledi.
ferhan uzun süre konuşmadı. dükkânın en karanlık köşesine baktı; orada ihtiyar bir karga kafası gibi asılı duran nem ölçer vardı.
«biliyorum» dedi sonunda. «ama başka türlü hatırlayamıyorum onu.»
meral parayı ferhan'a iade etti. ferhan almadı. ikisi de şişeye bakmaktan kaçındı bir süre, sonra ferhan çıktı, kapı kendi kendine kapandı. vitrin camındaki buğu biraz daha yoğunlaştı.
o gece meral kayıtları açtı. ferhan'ın dosyasında on dört işlem vardı; on dört anı satılmış, on ikisi geri alınmıştı. satın alınan anıları ise takip edemiyordu; sistem bunu göstermiyordu, müşteri gizliliği. ama şişe renkleri vardı; her satışın fotoğrafı çekilirdi kayıt amaçlı. ferhan'dan aldığı anıların yarısı gümüşümsüydü. meral bunu daha önce görmemişti ya da, daha doğrusu, görmek istememişti.
gerçek anı ile sahte anı arasındaki fark teknik olarak netti. ama insan beynine yerleştikten sonra, özellikle yıllar geçtikten sonra, fark siliniyordu. beyin benimserdi. duygular işlenince anı organik hâle gelirdi. bu yüzden implant anılar yasadışıydı ama piyasası serbestti; yasak üretimi kapsıyordu, ticareti değil. ince bir çizgiydi. meral o çizginin üzerinde on yıl yürümüştü.
ertesi sabah cam çok az buğulanmıştı. meral erken açtı dükkânı, hiçbir şey yapmadan tezgâhın arkasında oturdu ve kendi dosyasını aradı.
sisteme komisyoncular kendi anılarını kaydedemezdi; etik kural, ticari çıkar çatışması gerekçesiyle. ama meral kayıtlarda kendisine ait iki anı buldu. nasıl girmişti bunlar? birisi 2031'e aitti, etikette yalnızca "ev" yazıyordu. öbürü 2029'a, "anne." ikisi de kehribar değil, gümüş.
meral 2029'daki anıyı hatırladı: annesi hastane odasında, pencereden balçova'nın yamaçları, orman yangınından arta kalan kül rengi tepeler, annesinin eli çarşafa yapışmış. o elin soğukluğunu hissedebiliyordu hâlâ. gerçek gibi geliyordu. tamamen, tartışmasız gerçek.
şişeyi raftan aldı. gümüş.
düşüncesi yarım kaldı, fark etti. tamamlamak istemedi.
öğleden sonra zerrin geldi. zerrin her ay gelirdi, taze anı satın alır, ödemeyi nakit yapardı. bugün bir şey satın almak istemedi; elinde küçük bir paket vardı, mor ambalaj kâğıdı. tezgâha bıraktı.

«bunları analiz etmeni istiyorum.»
meral paketi açtı. içinde dört şişe; hepsinin etiketi yoktu.
«kime ait?»
«bana.» zerrin parmağıyla tezgâhı çizdi, yavaş, düşünceli. «ama bunların gerçek olup olmadığını bilmiyorum artık. kardeşim geçen yıl bazı şeylerin, benim hatırladığım şekilde olmadığını söyledi.»
meral ilk şişeyi ışığa tuttu. kehribar. ikinci, kehribar. üçüncü, kehribar. dördüncü, gümüş.
«üçü gerçek.»
«hangisi değil?»
meral dördüncüyü zerrin'e verdi. zerrin baktı, titredi, geri koydu.
«o en iyi hatırladığım şey» dedi. «babamla araba yolculuğu. radyodan eski bir şarkı. pencereden koyları seyrettim.»
«hatırlamak, gerçek olmayı kanıtlamaz.»
zerrin paketi aldı, dört şişeyi sardı geri. çıkmadan önce döndü.
«peki senin en iyi hatırladığın şey nedir?»
meral cevap vermedi. zerrin üç saniye bekledi, sonra gitti.
annesi. el. çarşaf. balçova'nın tepeleri.
meral o gece dükkânı kapatmadı. kendi dosyasındaki iki şişeyi tezgâha çıkardı, yanına bir de analiz cihazı. cihaz şişenin içeriğini tarayıp beynin hangi bölgesinden damıtıldığını gösterirdi; otobiyografik hafıza bölgesi mi, yoksa implant enjeksiyonu mu. sonuçlar üç dakika içinde çıkardı.
iki şişe için de sonuç aynıydı: implant kökenli, sentez tarih damgası, üretim noktası tanımsız.
meral cihazı kapattı. camın dışından alsancak'ın ışıkları görünüyordu; sarı sokak lambaları, bir tramvayın geçişi, birinin koşusu. normal bir çarşamba gecesi. meral'in içinde ise hiçbir şeyin sahibi yoktu şu an.
şişeleri aldı. sisteme "iade" olarak kaydetti. kime iade edilecek? sistemde sahibi belli değildi. "bilinmez kaynaklı" diye not düştü. bu notla şişeleri imha listesine ekledi. imha basitti: fırın, üç yüz derece, şişe erir, sıvı buharlaşır, hafıza yok olur.
ama durdu.
birini imha etmek o anıyı silmek demekti. var olmamış kılmak. oysa anı beyinde hâlâ vardı; meral hâlâ hissedebiliyordu annesinin elini. şişeyi yok etmek hissi yok etmeyecekti. sadece kaydı silecekti. tacirin etiketi.
bunu fark edince iki şişeyi de geri koydu rafa. tam kehribar rengi anıların arasına değil; en alta, görünmeyen köşeye.
sabah ferhan tekrar geldi. buna şaşırmadı meral. bazı müşteriler böyle dönerdi; anılar onları bir mıknatıs gibi çekerdi.
«dün bıraktığım şişe.»
«hâlâ burada.»
ferhan eliyle tezgâhı tuttu. parmakları soğuktu; meral bunu tezgâhın titremesinden anladı.
«gerçek olmasaydı bile, ben onu bir yerde yaşadım.»
meral şişeyi getirdi. gümüş sıvı, gördes meydanı, yağmur, ilk aşk. ferhan'ın gerçek olmayan ama beyni tarafından on yıldır beslenen, büyütülen, düşle karışık bir hâle getirilen anısı.
«parayı almıyorum.» meral şişeyi ferhan'a uzattı. «git.»
ferhan şişeyi aldı. yutkundu. bir şey söylemek istedi, söylemedi. kapıya yürüdü.
«seninkiler de burada mı?»
meral cevap vermedi. ferhan kapıyı kapattı.
cam yeniden buğulanmıştı. meral parmağıyla bir çizgi çekti camdan; buğu silindi, dışarısı göründü. tramvay geçiyordu. bir karga, kafes gibi kömür rengindeki tel direklerin üzerine konmuştu, kımıldamadan bakıyordu dükkâna. sonra kalktı, gitti.
meral döndü raflarına. yüzlerce şişe, yüzlerce kehribar, birkaç gümüş, hepsinin etiketi başkasının el yazısıyla. kimin anısı gerçekti, kimin değildi; artık bu soruyu sormaktan yorgundu. belki daha önemli bir soru vardı: anı gerçek değilse, ona verilen tepki, o tepkinin bıraktığı iz, o izin şekillendirdiği insan gerçek miydi?
cevabı bilmiyordu.
dükkânı açık bıraktı, içeri girdi, kayıt defterini kapattı.
gece karaçam sokak'a yavaş inerdi her zaman; köşedeki lokantanın saçağından süzülen sarı ışık uzandıkça uzadı, kaldırım taşlarına yapıştı. meral arka odada oturmuş, masanın üstündeki tek boş şişeye bakıyordu. boş şişe nadir bulunurdu artık; fabrika gönderimlerini kısmıştı. elindeki şişenin ağzı açıktı, içi temizdi, bir kristal kadar berrak.
ferhan'ın bıraktığı şeyi düşündü.
«bunun gerçek olduğunu sen de biliyorsun, meral.»
bilmiyordu. ya da bilmek istemiyordu; ikisi aynı şey miydi, bunu da bilmiyordu.
rafa kalktı, bir şişe çekti: açık yeşil cam, etiket el yazısıyla, mürekkep biraz solmuş. sahibinin adı: cüneyt osman kaya. tarih: beş yıl öncesi. meral şişeyi hiç açmamıştı; açmak zorunda değildi, envanter kaydı bellekten okunurdu. ama o gece etiketin arkasını çevirdi, ince bir dipnot fark etti, kurşunkalemle yazılmış, neredeyse silinmiş: «lütfen bunu kimseye göstermeyin.»
kimin yazdığını bilmiyordu. belki cüneyt osman kaya'nın kendisi, belki anıyı taşıyan kurye, belki bir önceki depocunun el yazısıydı. fabrikaya sormuştu bir kez, yanıt gelmemişti.
şişeyi bıraktı.
derin bir nefes alarak kayıt defterini açtı; kapatmış olduğunu unutmuştu sanki, ya da kasıtlı olarak tekrar açtı. son satırda ferhan duman'ın adı duruyordu. yanında küçük bir not: «anı doğrulanmadı. iade. şişe imha edilecek.»
imha. sözcük sayfada küçük ve sıradan görünüyordu; bir damga kadar ağırlıksız.
ayağa kalktı, depoya geçti. depo dükkânın yarısı kadardı, ama rafları tavan yüksekliğine çıkıyordu; en üstteki sıraya merdivensiz ulaşılamazdı. imha kutusu en alttaydı, gri metal, kapağında fabrika mührü. meral kapağı kaldırdı. içinde üç şişe vardı; hepsinin etiketi silinmişti, cam donuklaşmıştı, içlerine bakınca yalnızca hafif bir sis görünüyordu, mavi-gri bir sis, asılı hâlde duran bir şey gibi.
bunların anıları hâlâ oradaydı.
kurallara göre fabrika geride kalanları çözüyordu, moleküler imha diyorlardı, ama nasıl bir işlem olduğunu meral'e hiçbir zaman tam anlatmamışlardı. «bir çözücü» demişti yetkili, «artık kaydedilmiş olanı siler.» meral o zaman sormamıştı: «peki ya hissedilmiş olan?»
kutunun kapağını indirdi.
ferhan'ın şişesini aldı ellerine, tuttu öyle. cam ılıktı, tuhaf biçimde ılık; depoda bu mevsim soğuk olurdu. şişeyi ışığa tuttu: içinde kırmızıya çalan bir alacaydı, bal rengiyle kızılın karıştığı yerde duran bir şey. sıradan anı bu rengi taşımazdı. çocukluğa ait anılar açık sarıya çekiyordu, kayıplar mavi-mordu, korku neredeyse renksizdi. bu renk meral'in kataloglarında yoktu.
kural buydu: doğrulanamayan anılar imha kutusuna gider, iki haftada bir fabrika kamyonu alır.
iki haftası vardı.
şişeyi rafa koydu, ama imha kutusuna değil, kendi rafına, kendi bölümüne, «beklemede» dediği yere. oraya başka şişeler de gitmişti zaman zaman; meral onları tekrar tekrar incelemiş, sonunda hepsini teslim etmişti. hepsini. ama bir süre yanında tutmuştu, bu kadarına hakkı olduğunu düşünürdü, birkaç gün, bazen bir hafta.
geri döndü masasına.
kayıt defterini bu sefer kapatmadı; sayfayı açık bıraktı, gözü ferhan'ın adının üzerinde kaldı. adam gitmişti ama anı duruyordu. bu düşünce aslında garip değildi; her anı deposu çalışanı bunu yaşardı, biri gider anı kalır, biri ölür anı kalır, biri unutur anı kalır. bunun için kurmuşlardı fabrikayı zaten. ama şimdi meral farklı bir şey düşünüyordu: ya anı sahibi doğru söylüyorsa?
ya anı gerçekse ve doğrulanamamasının nedeni yalnızca belge yokluğuysa?
masanın çekmecesini açtı. içinde küçük bir iğne vardı, cam delme iğnesi, numunelik analiz için. fabrika eğitiminde öğretmişlerdi: şüpheli şişeleri açmadan analiz etmenin tek yolu buydu, cam duvarından küçük bir örnek almak, moleküler imzayı okumak. ama bu işlem için fabrika laboratuvarı gerekiyordu.
meral'de laboratuvar yoktu.
sadece iğne vardı, sadece şişe ve şişenin içinde bir renk.
çekmeceyi kapattı.
uzun bir süre oturdu, ne kadar geçti bilmiyordu; dışarıdan tramvay sesi duyuldu, uzaktan geçip gitti, sonra lokanta kapandı, sarı ışık söndü, karaçam sokak karardı. meral kalktı, dükkânın önüne geçti, kepenklerini indirmeden camın önünde durdu. sokakta kimse yoktu. kaldırım taşları rutubetten parlıyordu; tel direklerin üstü boştu, karga çoktan gitmişti.
yukarı baktı.
gökyüzü bulutsuzdu bu gece, ama yıldız görünmüyordu. şehrin ışıkları her şeyi örtüyordu.
arka odaya döndü. ferhan'ın şişesini bir kez daha aldı ellerine. kırmızıya çalan alacası hâlâ oradaydı, cam hâlâ ılıktı. bir an baktı, sonra şişeyi «beklemede» rafına geri yerleştirdi, sıkı, iki taraftan başka şişelerle sıkıştırdı ki düşmesin.
defteri kapattı.
ışığı söndürdü; depo kapısını kilitlemedi, ama dükkân kapısını kilitledi. kepenkler indirilmemişti, ama içeri zaten kimse giremezdi. meral paltoyu astığı yerden aldı, koluna geçirdi, çantasını omzuna astı. kapıdan çıkarken bir an durdu, döndü, rafa baktı.
yüzlerce şişe, yüzlerce renk, birkaç gümüş, kehribarlar.
ve en sondaki rafta, «beklemede» yazılı tahta levhanın altında, kırmızı-bal rengini içinde saklayan bir şişe.
kapıyı kapattı.

evet arkadaşlar, ikinci öykü kitabımı farklı öykülerden oluşturma kararı aldığım için bu yirmi dokuz öyküden oluşan bilim kurgu türündeki 300 sayfalık kitabımı normal sözlük okuyucusuna armağan etmek istedim, ister okuyun, ister okumayın, ben yazmaya devam edeceğim, okuyana da okumayana da teşekkürler, neyse öykülerimize bir tanıtımla başlayalım efendim...

ilk başta olması gereken ama sonradan gelen edit: arkadaşlar maalesef kitap basıma henüz gitmediği ve gitmeyeceği için bu versiyon edisyonsuz versiyondur, bir kusur işlediysek ki mutlaka işlemiş olabilirim, affola.

henüz sorulmamış soruları sormaktan korkmayanlara.
“her hesaplama bir itiraftır, her veri bir sessizliktir, her kod bir çığlıktır.”

milyarlarca yıllık evrenin kıyısında küçücük bir an olan insan, elindeki araçlarla tanrıya mı dönüşüyor, yoksa kendi labirentinde mi kayboluyor? ışığın ardındaki sayı, birbirinden bağımsız yirmi dokuz hikâyeyle bu soruyu farklı dünyalarda, farklı zihinlerde ve farklı çağlarda soruyor. yapay bellekler, kuantum vicdanları, kendi kendini silen kentler ve sessizce karar veren makineler bu sayfalarda birer karakter olarak boy gösteriyor. her hikâye ayrı bir evren, ayrı bir çıkmaz, ayrı bir nefes. okuyucuyu bekleyen şey bir öykü kitabı değil, bir iz sürme serüvenidir.


1) hafıza taciri
2) son koordinat
3) kırmızı protokol
4) derinlik 9
5) şehrin unuttuğu adam
6) güneş yazısı
7) bilinç ödünç verme
8) terazi (öykü)
9) gece yarısı sürümü
10) ikinci dünya seçeneği
11) yankı katmanı
12) tohumun kodu
13) öteki yakasında dur
14) gölge frekansı
15) veda protokolü
16) çöl belleği
17) kuantum tanık
18) dört dakika
19) sinyal çocukları
20) beyaz miras
21) rüzgar mühendisi
22) sıfır noktası
23) ağırlıksız ev
24) sözcük madencisi
25) donmuş saat
26) içten ışık
27) reddedilen başlangıç
28) uyku haritacısı
29) sonsuz katlı bina

diğer adıyla regent's park camii, regent's park'ın hemen yanı başında yer alan ve 1977 yılında sir frederick gibberd tasarımıyla tamamlanan modern bir merkezdir.

parkın yeşillikleri arasında öne çıkan altın kaplama dev kubbesi kentin belirgin simgelerindendir. ibadet alanlarının yanında geniş bir kütüphane, sergi salonu ve eğitim birimlerini barındırır.

son zamanlarda oguzhan ve cenk pekkan olaylariyla yasanan jahrein yalnizligidir. jahrein haterlari, sahte enteller icin beklenmedik bir firsat olmustur tabi bu durum. kopegin kemige atladigi gibi jaho'nun hatasini gorduler mi atladilar direkt.

vallahi de, billahi de, tallahi de ben ve herhangi bir akli basinda memeli asla ve asla turk yayinciliginin lord'u olarak anilan bir adami 3-5 parodi tipin ithamlarina terk etmez.

jahrein'i akilda, kalpte, beyinde ve goguste seven, hisseden herkes onun yanindadir, kardesler abilerini terk etmez!! yanindayim jahrein. havhav. evet.

barışalım tamam.

moralim bozuldu olm sabah sabah ya, mutlu musunuz? geyik meyik yapmayacağım artık, dümdüz yazacağım ya da yazmayacağım. en iyisi yazmamak.

bir ara da millete 2023 yılını bekletmişlerdi, ne oldu? dağ fare doğurdu.

okeye ikinci, üçüncü ve dördüncü aranıyor, o kadar kimse yok lan, ewed.

sanırım deli, dokunmayın koştursun, ewed.

sömürgelerden gelen kaynaklar ülkeyi doğrudan zengin etmez. asıl zenginlik nedeni tacirler ve biriken sermaye ile geometrik artan ticaret.
zaten sömürge sahibi olma sebebi de tacirler.
başımızda tacirler olduğu sürece gelişiyoruz güçleniyoruz demektir. arada kaynayan fakirler kendine yansın. memurlar ülke yönetemez, yaşasın tacirler.

neee kıymetli mi o?

bu, oksimoron değil çünkü istifa tek taraflı bir niyet beyanıdır ve kabul edilmemesi yasal olarak mümkün değil.

vakit yaklaştıkça rakip sözlüklerin iyice moralmen çöktüğü gözlemlenmekte.

bu arada tabii ki birden ayın birinde atılım tam gerçekleşmeyebilir. ama eylül ortası veya sonlarında sözlükteki gelişim kendini belli edecektir.