kaygusuz abdal

yücelerden yüce gördüm
erbabsın sen koca tanrı
âlem okur kelâm ile
sen okursun hece tanrı

âsi kullar yaratmışsın
varsın şöyle dursun deyü
anları koymuş orada
sen çıkmışsın uca tanrı

kıldan köprü yaratmışsın
gelsin kullar geçsin deyü
hele biz şöyle duralım
yiğit isen geç a tanrı

kaygusuz abdal yaradan
gel içegör şu cür'adan
kaldır perdeyi aradan
gezelim bilece tanrı

çok güzel hicveden tasavvuf şairi. hayatı hakkında bilinenler rivayettir. ama gene de bahsedeyim. asıl adı gaybidir. alanya sancağının beyinin oğludur. iyi tahsil görmüştür. pozitif ilimlerle de ilgilenmiştir. gelgelim kaygusuz olma hikayesine. kendisi ok atma da kılıç cenkinde de maharetli olduğundan da sık sık ava çıkar. ava çıktığı bir gün bir geyik görür. yayını gerer ve geyiği vurur fakat geyik devrilmez koşmaya devam eder. geyiği orman içinde uzun süre kovalar. sonunda bir dergahın önüne varır geyik kaybolur. etrafına bakar göremez. o sırada önünde beliren yaşlı adam sırtından oku çıkarır. yaşlı adam hocası olacak abdal musadır. abdal musa ileri derece tasavvuf alimlerin yapabileceği bir yetenek olan don dona girerek kaygusuz'u şaşırtır. bu hareketten etkilenen kaygusuz abdal musa'nın öğrencisi olur.
not: bu menakıbnameden alınmıştır. ama gene de güzel skilleri varmış bu şeyhlerin.

asıl adı gaybi olan kaygusuz abdal, alâiye (alanya) beyinin oğludur. m.1397/98 yıllarında dünyaya geldiği söylenen gaybi, toroslar'da avlanırken, ok ile vurduğu bir geyiği kovalar. geyik elmalı tekke köyünde bir dergaha girer. gaybi de geyiği takip eder. dergahta abdal musa sultan hazretlerinin karşısına çıkarılır ve attığı oku abdal musa sultanın koltuğuna saplanmış olarak bulur.

gaybî, anlar ki; okla vurup takip ettiği geyik abdal musa sultan'ın kendisidir... bu keramet, gaybî'yi beylikten vazgeçirip abdal musa sultan'a derviş yapmış oldu. dünya saltanatını bıraktığı için de kendisine "kaygusuz abdal" mahlas'ı verildi.kaygusuz abdal, sadık bir talip ve seçkin bir tasavvuf şairi olarak, alevi edebiyatında "yedi ulu" ozandan biri oldu. aruz ve hece ölçüleriyle yazmış olduğu deyiş ve nefesler derin anlamlı ve uyarıcıdır.


bu kaygusuz ezelinden
himmet almış ol veli’den
oku, duy ilm-i ali’den
duyamazsın demedim mi?

mensur ve manzum birçok eseri olan kaygusuz abdal'ın bir risalesinden bazı seçme uyarı ve öğütlerini buraya aktarmak istiyorum:
* arif sohbetine girip mest olmak, bir ömür ibadetten efdaldır.
* bir kimse arif sohbetine girip özünü tanımadan murad ve maksuduna erişmez.
kaygusuz'un yukarıdaki uyarıları uzunca devam eder. fakat biz; birkaç cümle ile de, kaygusuz'u "gönül âlemi ile" tanıştıran piri abdal musa sultan'ı anmak istiyoruz. abdal musa sultan'ın öğüdü şöyle
mümin ol, halim selim ol, ahde vefa et, musibete sabret,sözü düşün sonra söyle, ibadete malına güvenme, yalan söyleme,hak divanından ayrılma, bilmediğin kişiye yar olma,vaktini zayii etme, kimsenin uğradığı kötü duruma gülme, kendinden ulu kimse ile mücadele etme, dünya için gönlünü mahzun etme, mevki sahibi kimseye yüzsuyu dökme, her bulunduğun hale şükür eyle...
kaygusuz abdal, mısır-kahire'de kendi adına tekke kurup "yol'a hizmet ettiği ve orada hakk'a yürüyüp tekkesinin yanındaki bir mağaraya defnedildiğini yazılı kayıtlardan öğrenmiş bulunuyoruz

şeyh bedrettin isyanı’nın neredeyse bütün niş isimleri asilzadedir. bir araya gelmelerinin tesadüfi olduğunu sanmıyorum.

hatta isyanın patlama yeri dahi tesadüfi değildir. sakız adası’nı ele geçirmeye çalışan osmanlı, yeterli donanması olmadığı için adayı ablukaya alma yöntemi olarak batı anadolu’dan adaya buğday ihracatını yasaklamış ve böylece bölge insanını ekonomik bir çöküntüye uğratmış; oluşan bu zemin biraz sosyalizm, biraz ideolojik bir pakete sarılarak bölgesel bir isyana dönüşmüştür.

merak ediyorum, acaba şeyh bedrettin, müritliğe kabul ettiği osmanlı rakibi karamanoğlu beyinden ya da şansını denediği isfendiyar bey’den askeri destek bulsaydı isyan bu biçimde şekillenir miydi..

cümle sırrı sen bilürsin ey kâdir
bî-şerîksin bî mişâlsin bî-nâzir.

cümle sensün mu'teber ü ihtişâr
ol ki sensüzdür fişâr-ender fişâr