taaşşuk-ı talat ve fitnat

taaşşuk-ı talat ve fitnat talat bey ile fitnat hanım'ın sonu hüsranla biten aşklarının acıklı hikâyesidir. aşkı için kadın kılığına giren koca yürekli talatbey aşk ne olduğunu bilmeyen senden öğrenir.

başlıkta görüldüğünden ayrı olarak dönemindeki (تعشق طلعت و فتنت) yazımıyla okurlarla buluşmuş olan kitap. şemsettin sami tarafından kaleme alınmıştır. osmanlı alfabesiyle basılmış ilk türkçe romandır, batılı tarza yazılan ilk türkçe romanlar arasında yer alır. o dönem, takribî padişah abdülmecid'den beri süregelen; kadının toplum içindeki yeri, karı-kocaya mahsus hususlar gibi tatrışma konularını ele almıştır. kitabın adının günümüze uyarlanmış hâli "talât ve fitnat'ın aşkı"dır. konusu da isminden anlaşılacağı üzere iki gencin birbirine olan aşkıdır. aralarındaki aşk türlü türlü müdahalelere uğrar ve kitapta anlatısını bu müdahaleler üzerine kurar.

kitabın orijinal metninden ilk paragrafı aşağıya transkript edilmiş hâliyle aktarıyorum.


--! spoiler !--

ا. فتح كلام
آق سرايده اوفاجق بر اوده. طنطنـهلى دكل لكن پك تميز دوشنمش بر اوطـهده، يوزنده بر حسن و آنك خرابـهلرى نمايان، اللى اللى بش ياشنده بر قادين مندر اوستنه اوتوروب بر شى ديكيور ايدى. كوزى ديكشده الى اكنـهده لكن ذهنى بشقه يرده اولوب بر شى دوشونور و دوشدوندكچه محزون و مكدر اولور كبى كورينور ايدى. بيچاره اختيارلر كچمش شيلرى خاطرلرينه كتوردكچه محزون اولورلر. چونكه عمرلرنده كچورمش اولدوقلرى مسرت كونلرينى آكدقلرى وقتده او كونلرك بر دها عودت ايتميـهجكنه تأسف ايدرلر. و چكمش اولدقلرى كدرلرى ياد ايدكلرنده كوكللرينك ياره لرى تازه لنور.

1. feth-i kelâm
aksaray’da, ufacık bir oda tantanalı değil lakin pek temiz döşenmiş bir odada, yüzünde bir hüsn ü ânın harabeleri nümayan, elli, elli beş ya şında bir kadın minder üstüne oturup bir şey dikiyor idi. gözü dikişte, eli iğnede lakin zihni başka yerde olup bir şey düşünür ve düşündükçe mahzun ve mükedder olur gibi görünüyor idi. bi-çare ihtiyarlar geçmiş şeyleri hatırlarına getirdikçe mahzun olurlar. çünkü ömürlerinde geçirmiş oldukları meserret günlerini andıkları vakitte o günlerin bir daha avdet etmeyeceğine teessüf ederler ve çekmiş oldukları kederleri yad ettiklerinde gönüllerinin yaraları tazelenir.

--! spoiler !--

ah muhsin ünlü'nün gidiyorum bu isimli şiir kitabında "burçak'a, evet!" adanmış bir şiirin adıdır. kitabın adını tam hatırlayamamış olacak ki dipnotta "şemsettin sami'nin ... fitnat'ından" diyerek şiire ismi verenin kendisi olmadığını belirtmiştir.
dipnottan taaşşuk-u talat ve fitnat'ı hatırlamıştım ben ama okumamıştım. eğitim sistemimize bir kez daha sinirlenmiştim. yıllarca zorunlu gösterilen edebiyat derslerinde bize zorla bu isimleri ezberlettiler ama içeriğimizi boş bıraktılar. ben bu isimleri ezbere bilsem, hatta birisi yazarı ve eserin adının bir kısmını verdiğinde tamamlayacak olsam ne olur ki, alıntıyı görünce tanıyamıyorum, eser ne anlatıyor hiçbir fikrim yok. o sinirle kitabı alıp okumuştum; incecikti. bu biraz şaşırttı ve tekrar sinirlendirdi beni. yazarı işlediğimiz derste okutsalar biter, öyle ince ama inatla okutmamışlar. çok çok basit bir kitap üstelik. o kadar basit ki bize bunun adını mı ezberletmişler diye bir kez daha sinirlendirdi. eski batakçıların bildiği gibi; ilk elin günahı olmaz, "amaan canım verilen ilk edebi eserler bunlar, adam yazmış ona da şükür" diyerek siniri kendi kendime yumuşatmıştım. eserle ilgi hiçbir fikriniz, bilginiz olmasa da baştan sona vıcık vıcık romantizm akımını hissedebiliyorsunuz, başka akıma istese bile dahil olmaz diyorsunuz. zamanında okutsalar akımlarla daha da haşır neşir olacakmışız. al işte yine sinirlendim. kitaptan aklımda kalan detay; alt katın dükkan üst katın ev olmasıydı. dönemin mimarisine kaynak olarak görmüştüm. (mesleki deformasyon bende erken başlamış)

uzun zaman geçti, yanlış hatırlamıyorsam;

edebiyatımızın ilk romanı olmasının hakkını öyle verir ki... teknik kusurları, tesadüflerin yoğunluğu...
yok artık diyerek okursunuz. ana konu da başlıkta zikredildiği kadardır. ancak dönemin şartlarını da yansıtır bize.
romantizm tüm satırlarda izini bırakmıştır. o iyilerin müthiş, kötülerin ise hakkını vere vere kötü olduğu romanlardan. sadece iyilerin kazanamaması konusunda küçük bir sürprizi var sami'nin.
ama yine de takdir etmeyi de bırakmayız yazarı, ne de olsa başlamış, ilk adımı atmıştır yerli roman hususunda.

şemsettin sami'nin ilk ve tek eseridir ve ilk yerli romandır. taaşşuk-ı talat ve fitnat'ın konusu;
talat bey ile fitnat hanım'ın sonu hüsranla biten aşklarının acıklı hikâyesidir.

tanzimat dönemi yazarları arasında çok önemli bir yere sahip olan şemsettin sami'nin eserlerinden bir tanesi.
bu roman osmanlıca harflerle basılması ve batılı tarzda yazılması yönünden edebiyatımızda bir ilk olmuştur.
o dönem kadın erkek ilişkisini ve görücü usulü evlilikler sonucu yaşanan dramları gözler önüne sermesinden mütevellit okunmaya değer bir roman olduğunu düşünmekteyim.

kitapta romantizm fazlasıyla işlenmekte ve diyaloglar sıkça geçmekte olduğundan akıcı olduğunu söyleyebiliriz. tarihi yönü ve insan ilişkilerini ele almasıyla takdiri hak ediyor bence.

açıkçası son kısmında beni hayal kırıklığına uğratmadı değil. talat ve fitnat'ın ölüp ali bey'in aklını kaybetmesindense bu iki gencin evlenip ali bey'in yanında güzel bir yaşam sürmesini isterdim şahsen. ancak onun dışında epey beğendim diyebilirim. hele o muska olayı ile gerçekler ortaya çıktığı anda içimin yağları eridi âdeta. orijinal halini okumak zor olabilir ama sadeleştirilmiş hali akıp gidiyor.

uyarı: spoiler içeren tanım, okumamanı temenni ederim.
kitap güzel lakin intihar bu kadar kolay bir şey değil ki. aa ne güzel bir aşk hikayesi derken akıl almaz bir sonla perişan etti beni.
sanırsın hatunun elinde hattari hanzo kılıcı var da bu kadar kolay diğer dünyaya göçüyor.
bir daha okuyacağım olmadı seçimlerden sonra denerim.