1.
eski ahite göre kıyametten önce mesih ile deccal arasında olacağına inanılan savaştır.
devamını gör...
2.
birçok inanışta kendine yer edinen kehanet. ibrahimi dinlerde de vardır fakat anlatımı farklıdır. yahudiler, isa olmayan bir mesih bekler ve bu mesih canavar ile savaşacaktır. yahudilikte canavar tanımı için çeşitli fikir ayrılıkları vardır fakat o gün geldiğinde, canavarın, şüpheye yer vermicek kadar belli olacağına inanılır. hıristiyanlıkta ise yine yalnızca mesih vardır ve bu isa'dır. ikinci kez peygamber olduğunu iddia ettiğinde(yine 30lu yaşlarında) deccal ile savaşıp kazanacağına inanılır. islamda ise mehdi, muhammed'in soyundan gelen, ana adı baba adı doğum yeri ve kaç yaşında mehdiliğini ilan edeceği belli olan biridir. seyyittir. allahın en sevdiği kullarından biridir. mehdi ölmeden 7 yıl önce ise isa mesih'in geleceğine ve yeryüzündeki tüm insanların müslüman olacağına, insanlık tarihinin en mutlu günlerinin yaşanacağına inanılır. protestan ve şii inançlarında bu dönemin bin yıl süreceği iddia edilir. (bkz: binyılcılık) bu dönemde isa'nın bir oğlu olacaktır. isa öldükten sonra oğlunun taraftarları azıtacak ve şeytan yine insanlığı bölecektir. kıyamete kadar yeryüzünden bela eksik olmayacak, yecüc mecüc çıkacak, bitmeyen sefillik ve musibetler yaşanacak, dabbenin topraktan çıkmasıyla beraber güneş batıdan doğacak üç gün sonra ise kıyamet kopacak.
deccal ise bambaşkadır. her detayına kadar hayal edilmiş, gelmiş geçmiş en kötü karakterdir. deccal hem bir bireyin adıdır hem de o bireyin topluluğuna verilen bi isimdir. islam'da her yüzyıl bir küçük deccal gelecek, büyük deccal'in gelmesine yakınsa daha kötü deccaller çıkacak. her üç dinde de ilk deccal atıfları sahte peygamberlere yapılır örneğin isa yahudilere göre deccaldir. büyük deccal, mehdi ortaya çıktığında, mehdi tarafından deccal ilan edilecek. önce bir deccal haberi alınacak, o haber yalan çıktığında mehdi, gerçek deccal'i işaret edecek. deccal'in misyonu taraftar toplamaktır. tanrı olduğunu veya yeni din kurduğunu iddia edecek. en büyük hüneri ise ölüyü diriltmek olacak. ilk taraftarları, sayıları 70 bini bulan bir grup yahudi olacak. deccal hünerleriyle mürit toplayıp mehdi'ye karşı savaşmadan önce 40 gün boyunca kan dökecek. armageddon ise aslında lokasyondur. bölge ismidir. deccal ile mehdinin savaşının yerini söyler. (bkz: amik ovası)
başı kıçı belli mitoloji. bu kehanetin gerçekleşeceğine olan inançta şüpheye yer yoktur. üç dinde de bu hikaye kabul edilir. öncesinde enok da dahil olmak üzere birçok kadim kişi/topluluk anlatılarında bu hikaye kendisine yer edinmiştir. bu yüzden bu savaşın suni bi şekilde hazırlanması da mümkündür. deccali ve mehdiyi tanrının yaratmasına gerek yok. insan da yaratabilir. her iki durumda da armageddon savaşı insanlığın kaderini belirleyecektir. çünkü eğer yalansa*, bu savaş sonrasında isa gelmeyecek, tüm inanışlar gibi ibrahimi inanışlar da yavaş yavaş unutulacak.
deccal ise bambaşkadır. her detayına kadar hayal edilmiş, gelmiş geçmiş en kötü karakterdir. deccal hem bir bireyin adıdır hem de o bireyin topluluğuna verilen bi isimdir. islam'da her yüzyıl bir küçük deccal gelecek, büyük deccal'in gelmesine yakınsa daha kötü deccaller çıkacak. her üç dinde de ilk deccal atıfları sahte peygamberlere yapılır örneğin isa yahudilere göre deccaldir. büyük deccal, mehdi ortaya çıktığında, mehdi tarafından deccal ilan edilecek. önce bir deccal haberi alınacak, o haber yalan çıktığında mehdi, gerçek deccal'i işaret edecek. deccal'in misyonu taraftar toplamaktır. tanrı olduğunu veya yeni din kurduğunu iddia edecek. en büyük hüneri ise ölüyü diriltmek olacak. ilk taraftarları, sayıları 70 bini bulan bir grup yahudi olacak. deccal hünerleriyle mürit toplayıp mehdi'ye karşı savaşmadan önce 40 gün boyunca kan dökecek. armageddon ise aslında lokasyondur. bölge ismidir. deccal ile mehdinin savaşının yerini söyler. (bkz: amik ovası)
başı kıçı belli mitoloji. bu kehanetin gerçekleşeceğine olan inançta şüpheye yer yoktur. üç dinde de bu hikaye kabul edilir. öncesinde enok da dahil olmak üzere birçok kadim kişi/topluluk anlatılarında bu hikaye kendisine yer edinmiştir. bu yüzden bu savaşın suni bi şekilde hazırlanması da mümkündür. deccali ve mehdiyi tanrının yaratmasına gerek yok. insan da yaratabilir. her iki durumda da armageddon savaşı insanlığın kaderini belirleyecektir. çünkü eğer yalansa*, bu savaş sonrasında isa gelmeyecek, tüm inanışlar gibi ibrahimi inanışlar da yavaş yavaş unutulacak.
devamını gör...
3.
iddialar doğruysa kızıl inekler israil'e ulaştırılmış. bunun ne anlama geldiğini şu yazımın sonunda yıllar önce açıklamıştım:
emre1974tr.blogspot.com/201...
emre1974tr.blogspot.com/201...
devamını gör...
4.
dün akşam, koskoca!!!! haber kanalı "cnn", cübbeliyi almış, ahmet hakan denen zoytarı ve bir adam daha, ciddi ciddi bu savaşın nerde, ne zaman, kimler arasında olacağını saatlerce tartıştı. cübbeli tam koordinat verdi, suriyenin kuzeyi, bizim güneyimiz sınırında bir yer işaret etti...tam olarak neresi biliyor musunuz ? kobani.....hatırlayanlar olmuştur kobani'yi, ışid denen maymunların kuşattığı, alırlarsa ülkemizin ışid ile komşu olacağı son yer. ne oldu peki? bizim hükümet ışide bulaşmak istemedi!!! (nede olsa din kardeşiyiz ya) otobüslerle (bizim otobüsler) tc üzerinden pyd askerleri taşınarak kobani'ye yerleştirildi. sonradan töröröst ilan edilen, önceden ankara'da ağırlanan pyd lideri salih müslim aracılığı ile.
sonuç: pyd, ışidin anasını belledi orada...ve ışidin geri çekilişinin başı oldu bu. hatta o ara emekli bir paşa şunu demişti. "sınırımda sakallı maymunlar devlet kuracağına, kürtler olsun daha iyi"
adamı linç ettiler tabi..
neyse mevzuyu uzattım, bilmediğim şeylerde öğrendim ama... mesela tevrat'da mesihin geleceğinden bahsediliyormuş, isa'da o mesih benim demiş!!!! yahudiler silktir lan!!! oradan deyip
herifi "t cetveli" ne çevirmişler. islam ise isa'nın hiç bir zaman t cetveli olmadığını, o asılan kişinin son anda başka biriyle değiştirildiğini söylüyormuş ayetlerde. ulan ne makara yaw.
dur belki linki düşmüştür tam komediydi yaw.
sonuç: pyd, ışidin anasını belledi orada...ve ışidin geri çekilişinin başı oldu bu. hatta o ara emekli bir paşa şunu demişti. "sınırımda sakallı maymunlar devlet kuracağına, kürtler olsun daha iyi"
adamı linç ettiler tabi..
neyse mevzuyu uzattım, bilmediğim şeylerde öğrendim ama... mesela tevrat'da mesihin geleceğinden bahsediliyormuş, isa'da o mesih benim demiş!!!! yahudiler silktir lan!!! oradan deyip
herifi "t cetveli" ne çevirmişler. islam ise isa'nın hiç bir zaman t cetveli olmadığını, o asılan kişinin son anda başka biriyle değiştirildiğini söylüyormuş ayetlerde. ulan ne makara yaw.
dur belki linki düşmüştür tam komediydi yaw.
devamını gör...
5.
armageddon küreselcilerin kendi inanç sisteminden kaynaklanan, ayrıca çıkartılmak istenilen, bir savaştır. islamiyette ise melhame-i kübra vardır.
devamını gör...
6.
ricky gervais’in yeni gösterisi. an itibarıyla netflix üzerinden izleyebilirsiniz.
koşa koşa izlemeye gidiyorum. gülmeyi özledik.
koşa koşa izlemeye gidiyorum. gülmeyi özledik.
devamını gör...
7.
bir ricky gervais stand up gösterisidir.
uzun zamandır ricky gervais'in turnesinin bitmesinin bekliyordum çünkü üstat turne biter bitmez bu gösterinin netflix üzerinden yayına gireceğini açıklamıştı ve bugün gösteriyi izleme şerefine nail oldum.
ricky gervais'in mizahını seviyorum, her zaman da sevdim. sadece the office için bile minnetar olabilirim ricky gervais'e. ama elbette after life ve derek için de kendisine teşekkürlerimi iletiyorum. ayrıca humanity ve supernature için de ayrı birer teşekkür daha.
armageddon da supernature ve humanity kadar ofansif bir gösteri idi. ricky gervais duygularıma tercüman olan yegane komedyen olabilir. özellikle bu gösteri esnasında insanların zeka seviyesindeki kademeli düşüşten bahsetmesi beni fazlasıyla mutlu etti.
elbette yine schindler's list filmine gönderme yapmadan edemedi. filmden bahsettiği doesthedogdie.com sitesi ile ilgili bölüm insanların duyarlı olmak adına ne kadar saçmalayabileceğinin bariz bir göstergesi idi.
her zamanki konulara her zamanki ricky gervais zekası ve mizahının karşı konulmaz gücü ile yaklaşan ricky gervais yine yapılabilecek olanın en iyilerinden birini yapmış bana göre.
var olsun!
uzun zamandır ricky gervais'in turnesinin bitmesinin bekliyordum çünkü üstat turne biter bitmez bu gösterinin netflix üzerinden yayına gireceğini açıklamıştı ve bugün gösteriyi izleme şerefine nail oldum.
ricky gervais'in mizahını seviyorum, her zaman da sevdim. sadece the office için bile minnetar olabilirim ricky gervais'e. ama elbette after life ve derek için de kendisine teşekkürlerimi iletiyorum. ayrıca humanity ve supernature için de ayrı birer teşekkür daha.
armageddon da supernature ve humanity kadar ofansif bir gösteri idi. ricky gervais duygularıma tercüman olan yegane komedyen olabilir. özellikle bu gösteri esnasında insanların zeka seviyesindeki kademeli düşüşten bahsetmesi beni fazlasıyla mutlu etti.
elbette yine schindler's list filmine gönderme yapmadan edemedi. filmden bahsettiği doesthedogdie.com sitesi ile ilgili bölüm insanların duyarlı olmak adına ne kadar saçmalayabileceğinin bariz bir göstergesi idi.
her zamanki konulara her zamanki ricky gervais zekası ve mizahının karşı konulmaz gücü ile yaklaşan ricky gervais yine yapılabilecek olanın en iyilerinden birini yapmış bana göre.
var olsun!
devamını gör...
8.
etkisi enteresan bir kelime olduğundan değildir .
devamını gör...
9.
devamını gör...
10.
armageddon, semavi dinlere göre kıyamet savaşıdır. armageddon'un etimolojisi ibranice harmegiddo'ya dayanır. armageddon'un arapça'daki karşılığı melhamei kübra'dır. armageddon savaşı, hatay'daki amik ovası'nda deccal ile mehdi/mesih arasında olacaktır. eskilerin masalları işte...
devamını gör...
11.
başrollerinde bruce willis, liv tyler, benjamin affleck gibi oyuncuların olduğu, yardımcı rollerde ise steve buscemi, billy bob thornton, michael clarke duncan ve peter stormare'in olduğu 1998 yapımı filmdir aynı zamanda. incil'de belirtilmiş felaket senaryolarının filmin senaryosuna izdüşümü konu olarak işlenmiştir.
filmde ciddi mantık hataları olsa da işlediği konu olmayacak bir mesele değildir. bu açıdan bakarsak senaryosu aslında ürperticidir. mantık hatalarını görmezden gelerek izlemenizi tavsiye ederim.
filmde ciddi mantık hataları olsa da işlediği konu olmayacak bir mesele değildir. bu açıdan bakarsak senaryosu aslında ürperticidir. mantık hatalarını görmezden gelerek izlemenizi tavsiye ederim.
devamını gör...
12.
bunu bekleyen ve biran önce olmasını isteyen acaiplerin liderleri netanyahu ve trump falan.
tamam inanın bana ne ama armageddon da (inanışa göre) öleceksiniz. o zaman ölürseniz hiç ağlamayın.
tamam inanın bana ne ama armageddon da (inanışa göre) öleceksiniz. o zaman ölürseniz hiç ağlamayın.
devamını gör...
13.
yaklaşıyor yaklaşmakta olan.
devamını gör...
14.
ilk kez yapay zeka bu kadar düşündü ve verdiği cevapta da anlam bozuklukları var. zannedersem ihtimalini bile düşünmek istemedi.
soru:
islam dünyasıyla abd ve israil arasında topyekun bir savaş çıkarsa bunun askeri, siyasal, ekonomik ve kültürel neticeleri ne olur ? rusya ve çin'in bu savaşta müslüman ülkelere el altından lojistik ve askeri destek verdiğini ve diplomasıide tarafsız davrandıklarını hesaba katarak cevap ver.
chatgpt:
kısa cevap: böyle bir “abd + israil vs. islam dünyası” topyekûn savaşı, askeri olarak geniş cephelere yayılan ama asimetrik yöntemlerin belirleyici olduğu; ekonomik olarak enerji, deniz taşımacılığı ve sigortada şoklar üreten; siyasal olarak ittifakları zorlayan ve devlet içi fay hatlarını tetikleyen; kültürel olarak da küresel ölçekte kutuplaşmayı derinleştiren, son derece yıkıcı bir senaryo olur. rusya ve çin’in örtülü lojistik/askerî destek verip diplomaside “dengeci” kalması, çatışmayı uzatır ve maliyetleri küreselleştirir.
aşağıda, realist varsayımlarla kapsamlı bir çerçeve:
1) askerî tablo
cephelerin doğası
konvansiyonel boyut: hava-uzay üstünlüğü, hassas güdümlü mühimmat, deniz ablukası ve siber/uzay kabiliyetleri nedeniyle abd belirgin üstünlük sağlar. israil, yakın çevresinde yüksek tempolu hava/savunma operasyonları yürütür.
asimetrik boyut: islam dünyasının yekpare olmadığı düşünülürse, geniş bir yelpazede füze/salvo taktikleri, iha–siha sürüleri, deniz iha’ları, mayınlama, sabotaj, vekil gruplar ve uzun menzilli iha/seyir füzeleri öne çıkar. hedefler: üsler, enerji altyapısı, limanlar, radar/savunma ağları.
deniz yolları: hürmüz, babü’l-mendep, süveyş boğazlarında kesintiler; tanker ve konteyner trafiğinde risk. abd deniz gücü mayın temizleme ve konvoy korumaya yüklenir; karşı taraf düşük maliyetli “yıpratma” taktikleri uygular.
tırmanma riskleri
bölgesel yayılım: lübnan–suriye–ırak hattı, kızıldeniz, basra körfezi, doğu akdeniz; ayrıca afrika boynuzu ve hint okyanusu çevresi.
siber/uzay: karşılıklı siber saldırılar (enerji şebekesi, bankacılık, hava trafik, medya); uydu karartma/karıştırma ve gps bozma.
kitle imha riski: nükleer doğrudan çatışma olasılığı düşük tutulur fakat kimyasal/biolojik suçlamalar, kirli bomba söylentileri tırmanma eşiğini aşağı çeker. yanlış alarm–yanlış atıf riski yüksektir.
rusya ve çin’in “örtülü destek + diplomatik denge” rolü
lojistik/teknoloji akışı: yedek parça, elektronik/çift kullanımlı bileşenler, iha bileşenleri, siber araçlar, keşif/veri paylaşımı.
niyet: enerji gelirleri, abd’nin dikkatinin dağılması, “arabulucu” imajı. açık taraf olmadan maliyetleri abd/israil’e ve küresel ekonomiye yaymak.
2) ekonomik etkiler
enerji şoku: hürmüz/süveyş kesintileri petrol ve lng fiyatlarını sıçratır; navlun ve sigorta primleri artar. enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyon, bütçe baskısı, büyüme kaybı. enerji ihracatçılarının geliri artar ama altyapı hedef haline geldiği için volatilite ve yatırım riski yükselir.
ticaret ve tedarik zinciri: kızıldeniz–akdeniz hattındaki gecikmeler asya–avrupa rotalarını pahalı ve uzun hale getirir. bazı yükler ümit burnu’na kayar; teslim süreleri uzar, gıda ve ilaç dahil kritik girdilerde stoklama ve fiyat dalgalanması.
finansal piyasalar: güvenli limanlara kaçış (abd tahvili, altın) ve em para birimlerinde değer kaybı. swıft/ikincil yaptırımlar ve gri ticaret ağlarının büyümesi.
dijital ekonomi: siber saldırılar nedeniyle bankacılık/ödemeler aksamaları; bulut ve veri merkezlerinde bölgesel kesinti riskleri.
3) siyasal sonuçlar
ittifak dinamikleri: nato içi görüş ayrılıkları; ab içinde enerji/göç ve israil politikaları nedeniyle parçalı tutum. körfez ülkeleri arasında bile farklılaşma (ekonomi ve güvenlik bağımlılıkları).
devlet içi fay hatları: mezhep/etnik gerilimlerin artması; iktidarların olağanüstü hal uygulamalarına yönelmesi; muhalefet–iktidar kutuplaşması.
yaptırımlar ve karşı-yaptırımlar: ikincil yaptırımlar, ihracat kontrolleri, varlık dondurma; karşı blokta ulusal ödeme sistemleri ve yerel para cinsinden ticaret denemeleri hızlanır.
rusya/çin diplomasisi: “ateşkes–escalation management” başlıklarında masayı tutmaya çalışır; kendi çıkarlarına uygun bölgesel düzenlemeleri (deniz güvenliği, enerji anlaşmaları) öne çıkarır.
4) kültürel ve toplumsal etkiler
küresel kutuplaşma: islamofobi ve antisemitizmde eş zamanlı sıçrama; diaspora toplumlarında güvenlik sorunları.
enformasyon savaşı: sosyal medyada yoğun propaganda, deepfake, bot sürüleri; gazetecilik ve doğrulama kurumlarına baskı.
mülteci akımları: sıcak cepheye yakın ülkeler üzerinde demografik ve mali yük; eğitim–sağlık–konut üzerinde uzun vadeli baskı.
kültürel izolasyon: akademik değişim, spor, turizm ve kültür etkinliklerinde iptaller; “kültürel boykot” tartışmaları.
5) olası senaryo setleri (en olasılıktan en yıkıcıya)
sınırlı-uzatılmış vekalet savaşı (aylar–yıllar): deniz yollarında arızi kesintiler, hava/füze düelloları, siber hamleler. küresel enflasyon baskısı, düşük büyüme.
bölgesel konvansiyonel tırmanma (haftalar–aylar): çok cepheli hava-deniz harekâtı; enerji altyapısı yoğun hedef olur. sigorta/navlun patlar, petrol/lng fiyatları sıçrar.
kritik hata/yanlış atıf tırmanması (günler): büyük bir sivil kayıp ya da yanlış “kimyasal/nükleer” alarmı hızlı tırmanmaya yol açar. ateşkese zorlayan uluslararası baskı artar.
kontrol dışı yaygınlaşma (düşük ihtimal, en yıkıcı): nükleer eşiklerin test edildiği, uzun süreli küresel resesyon ve finansal istikrarsızlık.
6) türkiye dâhil bölge ülkeleri için öne çıkan başlıklar
enerji faturasındaki sıçrama, tedarik gecikmeleri; sanayide maliyet baskısı.
mülteci akımları ve sınır güvenliği.
boğazlar ve montreux rejimi bağlamında deniz trafiği yönetimi ve diplomatik baskılar.
ittifak dengesi: nato yükümlülükleri, abd üsleri/lojistik hatları vs. bölgesel hassasiyetler arasında ince denge.
turizm ve finansman: risk primi, cds artışı; turizm gelirlerinde düşüş.
7) kırılganlıklar ve belirleyici değişkenler
hassas düğümler: hürmüz–babü’l-mendep–süveyş, büyük rafineriler/terminaller, fiber denizaltı kabloları, büyük barajlar, veri merkezleri.
teknoloji üstünlüğü vs. doygunluk saldırısı: hava savunmalarının salvo doygunluğunu yönetebilmesi belirleyici olur.
siber–uzay entegrasyonu: konumlama/iletişim bozma (gps/glonass/beidou), tedarik ve ateş kontrol zincirlerini etkiler.
rusya/çin’in örtülü desteğinin derinliği: parça, sensör, elektronik, mühimmat ve istihbarat akışının sürdürülebilirliği savaşın süresini uzatır.
8) çıkış/azaltma yolları
deniz güvenliği mutabakatları: hürmüz–kızıldeniz’de çok taraflı devriye ve mayın temizliği.
kısıtlı ateşkes–“no-strike listeleri”: enerji/gıda/sağlık altyapısına saldırıların yasaklanması.
esnek yaptırım rejimleri: gıda–ilaç–insani koridor istisnaları.
doğrulama ve kriz iletişimi: hızlı olay doğrulaması için çok taraflı mekanizmalar (uydu verisi paylaşımı, kara kutu konsorsiyumları).
aşamalı arabuluculuk: bölge içi ve dışı aktörlerin dâhil olduğu, “ateşkes → sınırlı anlaşmalar → siyasi süreç” merdiveni.
net değerlendirme
askerî olarak abd/israil kısa sürede üstünlük alanları yaratabilir; stratejik sonuç ise ancak uzun vadeli yıpratma savaşının yönetimiyle belirlenir.
ekonomik olarak etkiler küresel olur; enerji ve taşımacılık şokları dünya enflasyonunu ve büyümeyi vurur.
siyasal ve kültürel olarak kalıcı kutuplaşma, göç ve iç güvenlik baskıları üretir.
rusya/çin’in örtülü desteği, çatışmayı uzatıcı ve maliyeti yaygınlaştırıcı bir çarpan görevi görür.
ihtimal düşük, bedeli çok yüksek bir senaryodur; bu yüzden deniz yollarının güvenliği, siber–uzay tırmanma eşiklerinin yönetimi ve hızlı doğrulama mekanizmaları, krizin başından itibaren en kritik “sigorta poliçeleri” olur.
soru:
islam dünyasıyla abd ve israil arasında topyekun bir savaş çıkarsa bunun askeri, siyasal, ekonomik ve kültürel neticeleri ne olur ? rusya ve çin'in bu savaşta müslüman ülkelere el altından lojistik ve askeri destek verdiğini ve diplomasıide tarafsız davrandıklarını hesaba katarak cevap ver.
chatgpt:
kısa cevap: böyle bir “abd + israil vs. islam dünyası” topyekûn savaşı, askeri olarak geniş cephelere yayılan ama asimetrik yöntemlerin belirleyici olduğu; ekonomik olarak enerji, deniz taşımacılığı ve sigortada şoklar üreten; siyasal olarak ittifakları zorlayan ve devlet içi fay hatlarını tetikleyen; kültürel olarak da küresel ölçekte kutuplaşmayı derinleştiren, son derece yıkıcı bir senaryo olur. rusya ve çin’in örtülü lojistik/askerî destek verip diplomaside “dengeci” kalması, çatışmayı uzatır ve maliyetleri küreselleştirir.
aşağıda, realist varsayımlarla kapsamlı bir çerçeve:
1) askerî tablo
cephelerin doğası
konvansiyonel boyut: hava-uzay üstünlüğü, hassas güdümlü mühimmat, deniz ablukası ve siber/uzay kabiliyetleri nedeniyle abd belirgin üstünlük sağlar. israil, yakın çevresinde yüksek tempolu hava/savunma operasyonları yürütür.
asimetrik boyut: islam dünyasının yekpare olmadığı düşünülürse, geniş bir yelpazede füze/salvo taktikleri, iha–siha sürüleri, deniz iha’ları, mayınlama, sabotaj, vekil gruplar ve uzun menzilli iha/seyir füzeleri öne çıkar. hedefler: üsler, enerji altyapısı, limanlar, radar/savunma ağları.
deniz yolları: hürmüz, babü’l-mendep, süveyş boğazlarında kesintiler; tanker ve konteyner trafiğinde risk. abd deniz gücü mayın temizleme ve konvoy korumaya yüklenir; karşı taraf düşük maliyetli “yıpratma” taktikleri uygular.
tırmanma riskleri
bölgesel yayılım: lübnan–suriye–ırak hattı, kızıldeniz, basra körfezi, doğu akdeniz; ayrıca afrika boynuzu ve hint okyanusu çevresi.
siber/uzay: karşılıklı siber saldırılar (enerji şebekesi, bankacılık, hava trafik, medya); uydu karartma/karıştırma ve gps bozma.
kitle imha riski: nükleer doğrudan çatışma olasılığı düşük tutulur fakat kimyasal/biolojik suçlamalar, kirli bomba söylentileri tırmanma eşiğini aşağı çeker. yanlış alarm–yanlış atıf riski yüksektir.
rusya ve çin’in “örtülü destek + diplomatik denge” rolü
lojistik/teknoloji akışı: yedek parça, elektronik/çift kullanımlı bileşenler, iha bileşenleri, siber araçlar, keşif/veri paylaşımı.
niyet: enerji gelirleri, abd’nin dikkatinin dağılması, “arabulucu” imajı. açık taraf olmadan maliyetleri abd/israil’e ve küresel ekonomiye yaymak.
2) ekonomik etkiler
enerji şoku: hürmüz/süveyş kesintileri petrol ve lng fiyatlarını sıçratır; navlun ve sigorta primleri artar. enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyon, bütçe baskısı, büyüme kaybı. enerji ihracatçılarının geliri artar ama altyapı hedef haline geldiği için volatilite ve yatırım riski yükselir.
ticaret ve tedarik zinciri: kızıldeniz–akdeniz hattındaki gecikmeler asya–avrupa rotalarını pahalı ve uzun hale getirir. bazı yükler ümit burnu’na kayar; teslim süreleri uzar, gıda ve ilaç dahil kritik girdilerde stoklama ve fiyat dalgalanması.
finansal piyasalar: güvenli limanlara kaçış (abd tahvili, altın) ve em para birimlerinde değer kaybı. swıft/ikincil yaptırımlar ve gri ticaret ağlarının büyümesi.
dijital ekonomi: siber saldırılar nedeniyle bankacılık/ödemeler aksamaları; bulut ve veri merkezlerinde bölgesel kesinti riskleri.
3) siyasal sonuçlar
ittifak dinamikleri: nato içi görüş ayrılıkları; ab içinde enerji/göç ve israil politikaları nedeniyle parçalı tutum. körfez ülkeleri arasında bile farklılaşma (ekonomi ve güvenlik bağımlılıkları).
devlet içi fay hatları: mezhep/etnik gerilimlerin artması; iktidarların olağanüstü hal uygulamalarına yönelmesi; muhalefet–iktidar kutuplaşması.
yaptırımlar ve karşı-yaptırımlar: ikincil yaptırımlar, ihracat kontrolleri, varlık dondurma; karşı blokta ulusal ödeme sistemleri ve yerel para cinsinden ticaret denemeleri hızlanır.
rusya/çin diplomasisi: “ateşkes–escalation management” başlıklarında masayı tutmaya çalışır; kendi çıkarlarına uygun bölgesel düzenlemeleri (deniz güvenliği, enerji anlaşmaları) öne çıkarır.
4) kültürel ve toplumsal etkiler
küresel kutuplaşma: islamofobi ve antisemitizmde eş zamanlı sıçrama; diaspora toplumlarında güvenlik sorunları.
enformasyon savaşı: sosyal medyada yoğun propaganda, deepfake, bot sürüleri; gazetecilik ve doğrulama kurumlarına baskı.
mülteci akımları: sıcak cepheye yakın ülkeler üzerinde demografik ve mali yük; eğitim–sağlık–konut üzerinde uzun vadeli baskı.
kültürel izolasyon: akademik değişim, spor, turizm ve kültür etkinliklerinde iptaller; “kültürel boykot” tartışmaları.
5) olası senaryo setleri (en olasılıktan en yıkıcıya)
sınırlı-uzatılmış vekalet savaşı (aylar–yıllar): deniz yollarında arızi kesintiler, hava/füze düelloları, siber hamleler. küresel enflasyon baskısı, düşük büyüme.
bölgesel konvansiyonel tırmanma (haftalar–aylar): çok cepheli hava-deniz harekâtı; enerji altyapısı yoğun hedef olur. sigorta/navlun patlar, petrol/lng fiyatları sıçrar.
kritik hata/yanlış atıf tırmanması (günler): büyük bir sivil kayıp ya da yanlış “kimyasal/nükleer” alarmı hızlı tırmanmaya yol açar. ateşkese zorlayan uluslararası baskı artar.
kontrol dışı yaygınlaşma (düşük ihtimal, en yıkıcı): nükleer eşiklerin test edildiği, uzun süreli küresel resesyon ve finansal istikrarsızlık.
6) türkiye dâhil bölge ülkeleri için öne çıkan başlıklar
enerji faturasındaki sıçrama, tedarik gecikmeleri; sanayide maliyet baskısı.
mülteci akımları ve sınır güvenliği.
boğazlar ve montreux rejimi bağlamında deniz trafiği yönetimi ve diplomatik baskılar.
ittifak dengesi: nato yükümlülükleri, abd üsleri/lojistik hatları vs. bölgesel hassasiyetler arasında ince denge.
turizm ve finansman: risk primi, cds artışı; turizm gelirlerinde düşüş.
7) kırılganlıklar ve belirleyici değişkenler
hassas düğümler: hürmüz–babü’l-mendep–süveyş, büyük rafineriler/terminaller, fiber denizaltı kabloları, büyük barajlar, veri merkezleri.
teknoloji üstünlüğü vs. doygunluk saldırısı: hava savunmalarının salvo doygunluğunu yönetebilmesi belirleyici olur.
siber–uzay entegrasyonu: konumlama/iletişim bozma (gps/glonass/beidou), tedarik ve ateş kontrol zincirlerini etkiler.
rusya/çin’in örtülü desteğinin derinliği: parça, sensör, elektronik, mühimmat ve istihbarat akışının sürdürülebilirliği savaşın süresini uzatır.
8) çıkış/azaltma yolları
deniz güvenliği mutabakatları: hürmüz–kızıldeniz’de çok taraflı devriye ve mayın temizliği.
kısıtlı ateşkes–“no-strike listeleri”: enerji/gıda/sağlık altyapısına saldırıların yasaklanması.
esnek yaptırım rejimleri: gıda–ilaç–insani koridor istisnaları.
doğrulama ve kriz iletişimi: hızlı olay doğrulaması için çok taraflı mekanizmalar (uydu verisi paylaşımı, kara kutu konsorsiyumları).
aşamalı arabuluculuk: bölge içi ve dışı aktörlerin dâhil olduğu, “ateşkes → sınırlı anlaşmalar → siyasi süreç” merdiveni.
net değerlendirme
askerî olarak abd/israil kısa sürede üstünlük alanları yaratabilir; stratejik sonuç ise ancak uzun vadeli yıpratma savaşının yönetimiyle belirlenir.
ekonomik olarak etkiler küresel olur; enerji ve taşımacılık şokları dünya enflasyonunu ve büyümeyi vurur.
siyasal ve kültürel olarak kalıcı kutuplaşma, göç ve iç güvenlik baskıları üretir.
rusya/çin’in örtülü desteği, çatışmayı uzatıcı ve maliyeti yaygınlaştırıcı bir çarpan görevi görür.
ihtimal düşük, bedeli çok yüksek bir senaryodur; bu yüzden deniz yollarının güvenliği, siber–uzay tırmanma eşiklerinin yönetimi ve hızlı doğrulama mekanizmaları, krizin başından itibaren en kritik “sigorta poliçeleri” olur.
devamını gör...