orhun abideleri

tarihin arka odasi 2014
murat bardakçi ilber ortayli
"gökturk alfabesi milli alfabemiz mi"
konu başligi youtube dan bakin
ben onların yalancisiyim.
türk alfabesi yok.

göktürk kitabeleri veya ölümsüz olacakları düşünüldüğünden bengü taşları olarak da anılırlar.

korkmadık savaştık.

özüm sakındım. öd tengri’nin yaşar. kişi oglı kop ölgeli törümiş.

(kendim düşünceye daldım. zamanı tanrı yaşar. insanoğlu hep ölmek için türemiş.)

kül tigin kuzey yüzü

orhun abideleri; göktürkler döneminde yazılıp dikilmiş asıl milli yazıtlarımızdır. bu yazıtlar, 732 yılında bilge kağan, vezir tonyukuk ve bilge kağan'ın kardeşi adına dikilmiştir. orhun yazıtları, taş mermer üzerine kazılmıştır. eser, türk milletine karşı derin ahlaki öğütler verir, özellikle doğu'daki çin tehlikesine karşı uyarılır. orhun yazıtları'nın üslubu yalın, açık ve keskindir. bu eser, günümüzde moğolistandadır.
göktürkçe 'türk' yazısı. runik harflerle yazılan göktürkçe, sağdan sola doğru yazılır
orhun yazıtları'ndaki göktürkçe 'türk' yazısı
orhun yazıtları önden çekim
kaplumbağa heykelleri üzerindeki orhun yazıtları
runik alfabeyle yazılmış orhun yazıtları'nın günümüz türkçesiyle çevirisi ve içindeki yazıların anlamı
bu konuyla alakalı talat tekin'in 'orhon yazıtları' adlı kitabı

konuyu daha bilimsel ve sosyolojik açıdan öğrenmek için asıl metin ve çevirisini az önce okuyup bitirdiğim bir kitaptır. taa, lise döneminde okuduğum bir kitap ve hazırladığım bir ödev vardı. çoktan unutulmuş bilgiler yani.

bu metinlerden sanat, kültür, kentleşme, toplum yaşamı gibi konularda çok büyük beklentim yoktu elbette. ama özellikle bilge kağan yazıtı bende düş kırıklığı yaratmıştır. yazıtın tamamında: karlukları, kırgızları, türgişleri, oğuzları, üç oğuzları, dokuz oğuzları/tongraları, tatarları, on okları, tatabılaları (moğolları), türgişleri, tankutları yani tamamına yakını türk soylu olan halkaların erkeklerini nasıl kesip, mızraklayıp öldürdüğünü, kadınlarını nasıl cariye, çocuklarını nasıl köle ve mallarını nasıl yağma yaptıklarını uzun uzun anlatıyor.

bu durumu bozkırın ve göçebe yaşamın dönemsel koşulları olarak görmek mümkün elbette ama. ondan 1.000 sene-2.000 sene önce yazılan çin bilgelik metinlerine göre oldukça zayıf kalıyor.

diğer bir konu da bu yazıtların bile çin hükümderinden usta istenerek çin'den getirtilen taş yazıcılarına yazdırılmış olması. ancak her şeye karşın bizim gerçeğimiz.

çin egemenliğinin sorgulandığı döneme ilişkin kül tigin'in şu sözleri önemli:
“devlet sahibi ulus idim, devletim şimdi nerede? kimin ülkesi i için kazanıyorum? kağan sahibi bir ulus idim, kağanım nerede? hangi kağanın işini-gücünü çeviriyorum?”

(bkz: erkan bizi geriye götürme erkan)

göktürk kağanlığı döneminde yazılmış olan bu yazıtlar, orhun nehri yakınlarında bulunmuştur. bu yazıtlar, türk tarihinin en önemli kaynaklarından biri olarak kabul edilmektedir.

gurur verici bir şey, gezgin romalı haritacılara bile "türk bizim adımız" demişler. yetmemiş bengü taşa dokumuşlar.
türk bodununun adı sanı yok olmasın diye. torunları onlarla gururlansın diye.

zor yarışırlar.

avrupa’da pek çok milletin ismi cismi yokken dünyada ilk kez bir liderin halkına hesap verişi olması bakımından eşsiz ve benzersiz bir sosyolojik öneme sahiptir.

evvela yaygın kanaatin aksine 750'li yıllarda falan dikilmiş taşlardır. he yaygın kanaat ne? milattan önce falan dikilmiş gibi muamele ederler halbuki bu taşların dikilme tarihi 700'lü yılların ortalarıdır. yani emeviler istanbulu falan kuşattıktan sonra falan dikilmiştir. mesela satuk yahut saltuk buğra han'ın müslüman olma tarihi 900'lü yılların ortalarıdır peki yine müslümanların iranı fetih tarihi ne? 600'lerin ortaları. şimdi yüzüme bakıp eee bu bilgilerle ne yapacağız diyebilirsiniz. şimdilik cebinize koyabilirsiniz bu bilgileri. yahut daha iyisi hap gibi yutun sindirdikten sonra devam edebiliriz.

sindirim devam ederken başka teknik hususlara değinelim evvela bu harfler sağdan sola doğru yazılıyor yani böyle araba üstlerinde falan gördüğünüz muhtemelen bu t dir bu ü dür falan diye düşündüğünüz yanlış. başka teknik bilgiler de verelim thompsen çözüyor bu yazıları zira ne hikmetse aynı runik yazılar vikinglerde de var kendisi danimarkalı. neyse devam edelim teknik bilgi verecektim (beceremiyorum farkındayım) kendisi kitabının 145. sayfasında şöyle diyor (tabii bu bir çeviri) "muhammed dünyasının soluğunun henüz ulaşmadığı türk dili ve edebiyatının en eski anıtları."

peki buradan danimarkalı thompsen'in yegane derdinin "muhammed dünyasının soluğunun ulaşmadığı bir türk" bulmak olduğunu çıkarabilir miyiz? bakın burası bile teknik bilgidir. adam bu maksatla arıyor tarıyor bulabildiği yazıtlar yine allahın dinini tamamladığı tarihten ileride. yenisey yazıtlarını kabul etmiyorlar çünkü kafalarındaki teze uymuyor. yok edebi değil falan diyorlar sanki orhun kitabeleri edebi. yani bunun kararını kim veriyor? "birileri" peki öyle olsun diyerek devam edelim

size kültigin yazıtının dikkat çekmek istediğim kısmını kopyalayım: orijinal metni kopyalamıyorum okuyamazsınız zira günümüze yakın bir çevirisi hazreti vikipediye göre şöyle:



yani? thompsen muhammedin soluğunun ulaşmadığı bir türk ararken, anadoluyu ve balkanları vatanlaştırmış türkleri nasıl buradan süreceğiz diye düşünürken avrupa, şansa bak bulduğu türke uluları "aman sakın ötükenden dışarı burnunun ucunu bile uzatma" diye nasihat veriyor. senin için en iyi yer ötükendir falan diyor. bilim böyle birşeydir. ortaya eşeğin yılandan geldiğini atar ve eşeğin kuyruğuna bakar sadece ve "eşek yılana benzer bir hayvandır" der sonra bir boy bir mayolu eşek kuyruğu resimleri koyar kendince benzerlikleri sıralar ve iddiası için kendince delil sunmuş olur. neyse size inanmayın demiyorum inanın ama mesela ben en azından orta asyadan gelen kişilerin torunu isem bile bu metni sallamamış kişilerin sülbünden geliyorum demek ki diyorum o yüzden bir önemi yok çünkü yaşadığım yer burası. sizden biriniz için ehemmiyetli ise bu metin ulusunun sözünü tutup ötüken ormanı nerede ise oraya gitmelidir belki de. bilemedim tercih sizin muhammedin soluğunun ulaşmadığı bir türk olabiliyorsanız reçeteyi dikmişler. bu coğrafyada onu bile olamazsınız yani.

türkolog prof. dr. talat tekin'in * doktora tezi olan ve indiana ile california üniversitelerinde yayımlanan muazzam bir eseri var bu abidelerle ilgili: orhon yazıtları

​göktürkçe orijinal metni, okunuşu ve günümüz türkçesi çevirisini bir arada barındırması bakımından enfestir. talat tekin'in orhon yazıtları üzerine yazdığı diğer makaleler de bu kitaptaki verilerin daha ileri düzey analizlerini ve araştırmalarını içerir, göz atmakta fayda var.

edit: dil üzerine okumalar yapmayı seviyorsanız; tdk'nın e-mağazalarına göz atın. diğer kitap satış noktalarının üçte biri fiyata bulabilirsiniz.

heral hökümet orhun abidelerini koruma ve bakım altına almıştı.

"üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe, senin ilini ve töreni kim bozabilir?
bilge kağan.

ilini: devletini, ülkeni
töre: bir toplumda veya toplulukta nesilden nesile aktarılarak benimsenmiş, yazılı olmayan; ancak uyulması zorunlu olan ahlak, gelenek, görenek ve davranış kuralları bütünüdür.