olası iki evren arasında ya da evrenimizdeki iki nokta arasında, ışıktan hızlı seyahat etmeyi mümkün kılacak teorik kestirme yol.

yapısını ve neden görelilik kuramına göre imkânsız ama kuantum kuramına göre mümkün olduğunu anlatmaya çalışayım.

biliyoruz ki kara delikler şu an için bildiğimiz en yoğun cisimler ve uzay - zaman dokusunu büyük ölçüde bükebiliyorlar. şu temsili resim üzerinden konuşalım:

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

bunun bir kara delik olduğunu farz edelim. dış kısımda olan bir cisim, kara deliğin çekim gücünden çok fazla etkilenmez ama içeriye doğru hareket ettikçe, geri dönüşü olmayan olay ufkuna doğru gitmeye başlar. bu resim zamanın sadece bir anında donup kalmış kara deliği temsil ediyor. oysa gerçekte bu yapı böyle dümdüz durmuyor ve şunun gibi dalgalanmalar yapıyor:

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

bu dalgalanmaların sonucunda, kara deliğin merkezi bölgesi, içine düşen bir cismin üzerine kapanır. yani teorik olarak bir cisim bir kara deliğin içine düştüğünde, uzayda bir yırtık bulup oradan başka bir yere gitmez. merkeze yani tekillik denen noktaya ulaşamadan yapı o cismin üzerine kapanır.

***

şimdi bu cismin matematiğini yani bunu temsil eden formülü de cismi de alıp ters çevirelim. solda bir kara delik temsili, sağda ise bunun tersini görüyoruz:

hizliresim.com/Y7M97C

her şeyi tersine çevirdiğimiz için, cismin özellikleri de tersine döndü. yani bu kez, içine giren şeyi bir daha dışarı bırakmayan bir cismin aksine, içine giren bir şeyin hiçbir şekilde orada kalamadığı bir cisim elde ettik. bu iki cismi uçlarından birbirine eklediğimizde ta - daaa! karşınızda bir solucan deliği...

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

şimdi burada şöyle bir yapı elde etmiş olduk: bir tarafından giren cisim bir daha geri dönemeyecek ve diğer tarafa doğru yolculuğun sonunda bu kez orada kalamayarak dışarıya atılacak. cismi dışarıya atan kısma beyaz delik de diyoruz ancak henüz evrende böyle bir şey gözlenmedi.

bu arada elde ettiğimiz bu yapıya einstein - rosen köprüsü de denir.

***

yalnız burada bir sıkıntı çıkıyor ortaya. kara deliğe düşen x cismi, kara deliğin merkezine gelemeden kara deliğin kendi üzerine kapandığını söylemiştik. bu durumda x cismi hiçbir zaman beyaz deliğe geçiş yapamayacak demektir. bir solucan deliği elde edebilmemiz için, kara deliğin beyaz deliğe geçiş kısmının bir şekilde açık tutulabilmesi gerekiyor.

bunu yapabilecek tek şey, yani kara deliğin kendi üzerine çökmesini önleyerek bir solucan deliği elde etmeyi sağlayan şey negatif enerjidir. fakat görelilik kuramı, böyle bir yapıyı uzun bir süre boyunca çökmekten koruyacak olan negatif enerji dediğimiz özelliğin imkânsız olduğunu söyler. bu nedenle bir solucan deliğinin var olması, genel göreliliğe aykırıdır.

***

kuantum fiziğindeki anti madde dediğimiz parçacıklar, negatif enerji etkisi yaratabilir. casimir etkisi başlığı altında da inceleyebileceğimiz bu etki, bir solucan deliğinin çökmeden kalmasını sağlayabilir. bu nedenle solucan delikleri, kuantum kuramına göre varlığı mümkün olabilecek yapılardır. ancak henüz bir solucan deliği gözleyemediğimiz için bunlar şimdilik sadece teorik cisimlerdir.
devamını gör...
toprak için faydalıdır. böylece toprak hava alır.
devamını gör...
descartes olasım geliyor saçma gökyüzü bilgileri duyunca. nerden belli. akıl ile anlaşılabilen bir durum mu, değil. kocaman teleskopla bakıp formüllerle gerçek gibi gösteriyorlar. kime, ne faydası var bu bilimin?
devamını gör...
uzak mesafeleri yakın yapan, uzay-zamanda köprüdür:

www.miracles-of-quran.com/t...
devamını gör...
evrenin uzak bölgelerini birbirine bağlayan, ince bir uzay zaman tüneli aynı zamanda paralel ya da yeni oluşan evrenleride birbirine bağlayarak zaman yolculuğuna olanak sağlayabilir. tabi ışık hızı geçilebilirse ki; einstein ''ışığı kimse geçemez '' demiştir. hayal kurmak serbest tabi.
devamını gör...
iki karadeliği birbirine bağladığı iddia edilen ancak keşfedilmemiş, keşfedilirse uzay zamanda yolculuk yapmayı "kestirme yoldan" mümkün kılabilecek teorik oluşum. teoriktir çünkü einstein'in denklemlerine göre var olduğu görülüyor ancak böyle bir deneyimi henüz gerçekleştiremediğimizden fizikçilerin ve astronomların hayallerini süslemeye devam etmektedir.
devamını gör...
bir ara sözlükte de vardı.
ekşiye gidip başlık, tanım alıp geliyorlardı bu delikten. şimdi kapandı mı? bilemiyorum.
devamını gör...
kendisi başlı başına o kadar derin ve ilginç bir konu ki, "neden buna solucan deliği ismini vermişler?" diye merak edecek fırsatım bile olmamış, onu fark ettim geçenlerde. hakikaten, neden "solucan"dı? durup düşününce alakasız gibi geliyor ama aslında değil. çok yaratıcı ve basit bir tasvirden geliyor.

"solucan deliği"nin isim babası john wheeler. çıkış noktası ise elmalardaki solucanlar. ama şimdilik solucanları bir kenara bırakıp, bir de karıncalara geçelim. elmanın yüzeyinde yürüyen bir karınca düşünün. bu karınca için o elmanın yüzeyi evrenin bütünüdür. eğer ki bu söz konusu elmanın içinden bir de solucan geçmişse, karınca dostumuzun elmanın bir noktasından öteki noktasına gitmek için artık iki alternatifi olur. birincisi yüzeyde dolanmak. ikincisi ise solucanın açmış olduğu deliğin içinden geçerek gitmek. solucan deliği alternatifi elbette ki daha kısa; hatta karıncanın elma evrenindeki en kısa yol bu. lakin şöyle de bir durum var ki, solucan deliğinin içinden geçtiği elmanın iç kısmı karıncanın evreninin bir parçası değil. çünkü karıncanın evreni bu elmanın iki boyutlu olan yüzeyi. elmanın üç boyutlu bütünsel yapısı değil. elmanın iç kısmı da dolayısıyla bir üç boyutlu ya da hiperuzay oluyor bu durumda. elmanın iç yüzeyi karınca evreninin bir parçası değil, evet. peki ya deliğin başlangıç ve bitiş noktalarının yüzeyle kesiștiği noktalar? çünkü deliğin iç çeperleri de tıpkı yüzey gibi iki boyutlu; bu iç çeperlerin ve giriş çıkışların elma yüzeyiyle kesiștiği noktaların da karınca evrenine dahil olması gerekmez mi? gerekmeli gibi duruyor, ama değil. bu kısımlar karınca evreninin bir parçası değildir; karıncanın kendi evreninde a noktasından b noktasına ulaşma amacına hizmet eden bir kısa yoldur. iki yakayı bağlayan bir köprü gibi.
devamını gör...

belki ileride bir gün, teoride olmasa da pratikte ışık hızı'nı aşmakta kullanılabilecek en olası yoldur.

biz iki nokta arasındaki en kısa yolun düz bir çizgi olduğunu biliriz.

ancak uzay, 3 boyuttan daha derin ve daha karmaşık bir yapıdır ve teorik olarak bükülebildiği kabul edilir. işte solucan delikleri, uzayın bükülmesiyle oluşup iki nokta arasındaki en kısa yolun, bir çizgiden daha da kısa bir hal almasını sağlayabilir. kontrol edilmesi yakın gelecekte tabii ki imkansızdır. kağıt üzerinde, matematik olarak gereken enerji miktarı insan teknolojisinin çok üzerindedir. ancak uzak gelecekte (mesela 10.000 sene) solucan deliklerini kontrollü olarak kullanmak, hatta üretmek ve yönlendirmek teorik olarak mümkündür.

bu milyarlarca ışık yılı mesafeyi uzayı manipüle ederek kısa zamanda almayı teorik olarak mümkün kılmaktadır. zira sicim teorisi bize uzayın 10 ve daha fazla boyutlu olduğu anlatır.

tek eksiğimiz aslında komik denilebilecek kadar çaresiz olan teknolojidir. bizim yaptığımız en uzağa insanlı yolculuk ay seyahatiyken, 10.000 sene sonraki insan solucan deliklerini kullanarak takır takır galaksiler arası atlamalar yapabilir. şaşırmamak gerekir.
devamını gör...
teoman burunlu beylerin, beğendiği, at gibi ama bi o kadar da zeki kızlara yaklaşmak ve kendini elit, kültürel anlamda ileride (!), nasa ile bağlantılı, genişe yakın özgürlükçü, puro ve
ropdöşambır imgesiyle hafızanıza kazıyabileceğiniz, flört hacki...

genelde bana buradan ekmek çıkmaz aga nidalarıyla son bulur.

konu uca bucağa o kadar açık ki, tartıştığınız insanın konu hakkında bilgisi değil hayal gücü ve beyin fırtınası yeteneği olması lazım değil şart. değilse konu insanı vezir değil rezil eder.
hüsran.
devamını gör...

solucan delikleri, uzay-zamandaki farklı iki noktayı, örneğin aralarında çok büyük zaman farkı ya da çok büyük mesafeler olan noktaları ve hatta farklı evrenleri birbirine bağlayan köprülerdir. solucan deliklerinin varlığına dair herhangi bir gözlemsel veri olmasa da genel görelilik kuramının temeli olan einstein alan denklemlerinin bazı çözümleri solucan delikleri içerir.

üç boyutlu uzaydaki bir solucan deliğini hayal etmek ya da betimlemek zordur. ancak eğer içinde yaşadığımız uzay iki boyutlu olsaydı, bir solucan deliğinin üst ve alt kısımlarındaki iki boyutlu yüzeyler arasında kısa bir köprü oluşturduğunu görmek daha mümkün olacaktı.

einstein alan denklemlerinin solucan delikleri içeren ilk çözümü 1916 yılında ludwig flamm tarafından bulunmuştu. aynı çözüm daha sonraları bağımsız bir biçimde albert einstein ve nathan rosen tarafından da bulunduğu için bugün bu çözümlere einstein-rosen köprüleri deniyor.

john a. wheeler 1962 yılında einstein-rosen çözümünün karşılık geldiği solucan deliklerinin, aynı evrenin iki ayrı bölgesini birbirine bağlaması durumunda kararsız olacağını göstermiştir. yani başka bir deyişle; böyle bir solucan deliği oluşsa bile içinden herhangi bir şeyin yolculuk etmesine izin vermeyecek kadar kısa bir sürede yok olacaktır.

einstein-rosen köprüleri, her iki yönde de yolculuk etmeye imkân vermez. ancak her iki yönde de yolculuk edilmesine imkân veren solucan deliklerinin de var olabileceği öne sürülmüştür.

solucan deliklerinin uzay-zamandaki iki noktayı birbirine bağladığı için ilke olarak zamanda yolculuğa da izin verebileceği sonucuna varmak yanlış değildir. michael morris, kip thorne ve ulvi yurtsever, 1998 yılında yayımladıkları bir çalışmalarında uzayda yolculuk yapılmasına imkân veren bir solucan deliğini bir zaman makinesine dönüştürmenin mümkün olduğunu göstermişlerdir.

ancak genel görelilik kuramına göre bir solucan deliğini kullanarak o solucan deliğinin zaman makinesine dönüştüğü tarihten daha öncesine seyahat etmek mümkün değildir.
devamını gör...
diğer ismi einstein–rosen köprüsü'dür.

(bkz: albert einstein)
(bkz: nathan rosen)
devamını gör...
şimdi bir tenis topu hayal edin; tam orta noktasından sıkarak birleştirin ve bu noktada bir geçit açılmasını sağlayan. işte bu geçit bir solucan deliği olacaktır. tenis topunun etrafını dolanmak yerine kestirmeden karşıya geçmenizi sağlayacak bir tüneldir solucan deliği. ancak halen kurgu aşamasında ve gerçekliği kanıtlanamamıştır. tenis topu örneğine gelince, uzay-zaman düzleminde bu çok daha büyük bir yer kaplar tabii ki de.

tarihçesine baktığımız zaman ilk olarak ludwing flamm solucan deliklerinin varlığını gündeme getirmiştir. daha sonra ünlü astro-fizikçi albert einstein ve nathan rosen'in genel görelilik teorisinden yola çıkarak uzay-zaman içerisinde var olabileceğini düşündükleri teoride var ancak pratikteki varlığı kanıtlanamamış geçitlerdir. diğer ismi ise einstein-rosen köprüsüdür.

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

solucan delikleri, teorik olarak iki ayrı ve uzak noktayı kısaltmaya ve bu iki nokta arasındaki yolculuğun çok daha çabuk bitmesine yarayan geçitler olduğu düşünülmektedir. evrenin normalde birbirinden çok uzak olan farklı noktalarını ve hatta farklı evrenler arasındaki geçiş kapıları olduğu düşünülmekte ve bu evrenler arası mesafeleri minimuma indirerek birleştirdiği var sayılmaktadır.

bir çok bilim-kurgu filmlerinde, kitaplarında ve dizilerinde de işlenen bir konu olan solucan delikleri binlerce yıl sürebilecek mesafeli yolculukları çok daha kısa sürelerde bitirmenize yardımcı olur. bu konuyu anlatan en ünlü filmlerden biri oscar ödüllü film olan ınterstellar (yıldızlararası) adlı filmdir. filmde gösterilene göre, astronotlar solucan deliklerini kullanır. ve uzay - zaman düzleminin bükülmesini sağlar. bu bükülme sayesinde çok uzak mesafeleri çok kısa sürelerde kat ederler.

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

bu yapılar kurgusal ve matematiksel olarak varlığı mümkün olan yapılar ancak fizik kuralları açısından bakılacak olursa, önünde çok büyük engeller bulunan bir konudur. en basit tabirle bugüne kadar herhangi bir solucan deliği keşfedilmemiştir. buna ek olarak doğal yollarla oluşmuş bir kara deliğin solucan deliğine dönüşmesi de fiziksel açıdan pek mümkün değildir. teorik olarak bu solucan deliklerinin çok çok küçük boyutlarda var olması gerekir çünkü büyük boyutlardaki solucan delikleri, uzay - zaman düzleminin dengesini bozabilir.

matematiksel olarak oluşturulan bir solucan deliği tüneli, seyahat gerçekleştirmek için fazlasıyla küçüktür. görelilik teoremindeki denklemlere göre bu delikler uzun süre de açık kalamaz. çünkü çok kısa sürede kendi içlerine çökerek yok olurlar.

anlayacağınız bu tüneller çok küçük boyutlarda olacağı için bizim de mikro düzeyde seyahatler gerçekleştirmemiz gerekir ki bu da neredeyse imkansız diyebileceğimiz bir durumdur. teorisyenlere göre, solucan delikleri sayesinde gerçekleşecek olan uzay - zaman bükülmeleri, farklı tekniklerle bu seyahatleri mümkün kılacaktır. bunlardan biri warp motoru denilen, uzay - zaman bükülmesini oluşturan hayali araçlardır.

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

ısrarla bu geçitlerden geçmeyi istersek eğer, solucan deliklerinin aniden kapanmasına ve orada hapsolmamıza engel olarak bir maddeye ihtiyacımız olacaktır. bu maddeye ise egzotik madde denmektedir. egzotik madde adı verilen bu yakıtın da varlığı henüz bilinmiyor. ciddi boyutlarda büyük güç açığa çıkarabilecek bir yakıt olduğuna inanılıyor ancak anti madde veya karanlık madde gibi düşünülmemesi gerekiyor. egzotik madde esasında, anti kütle çekim etkisi meydana getiren; yani negatif yüklü kütle çekim özelliğine sahip madde olarak tanımlanmıştır. bu madde sayesinde solucan deliği kendi içine çökmeyecek ve seyahat tamamlanacaktır.

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel

solucan delikleri prensip olarak yüksek bir dağa açılan bir tünel gibi çalışmaktadır. saatler sürecek yolculuklar, dakikalara düşer bu teori sayesinde. henüz kurgusal olan bu teori üzerinde nasa dahil olmak üzere bir çok uzay ajansı ve özel şirketler çalışma yürütmektedir. bu kadar çalışma gerçekleşmesinin sebebi ise, insanlığın öğrenmeye olan açlığıdır. solucan delikleri gibi uzay - zaman düzleminin bükülmesine yarayan kuramlar olmadığı sürece bırakın başka evrenleri, kendi galaksimizi bile yeterince tanımamız, keşfetmemiz asla mümkün olmayacaktır.

görüntüler google görsellerden alınmıştır.

kaynakça:
1- instagram.com/uzayyolcusu
2- tr.wikipedia.org/wiki/Soluc...
3- evrimagaci.org/solucan-deli...
devamını gör...
ispatlanmış diyolar. einstein ve nathan rosen'ın 95 yıl önce ortaya attığı teori idi, bugün itibarıyla yapay olarak böyle bi deliğin yaratıldığı nature'da yayımlanmış.
einstein rosen teorisi ise kara deliklerin karşıtı olarak evrende beyaz deliklerin var olduğunu, solucan deliğinin ise kara delik - ak delik arasındaki köprüler olduğunu iddia ederdi.
kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel
görsele göre yukarıdaki parça bildiğimiz kara delik bükülmesi. ortadaki boru solucan deliği ve aşağıdaki dış bükey kapı ise beyaz delikler. teori der ki kara delikten geçen bir bilgi(yani herhangi bir varlık/madde), ışık hızında veya daha hızlı bi şekilde delikten geçerek beyaz delikten atılır. kara delik nasıl her şeyi kendine çekiyorsa beyaz delikler de her şeyi kendinden iter. lakin bu beyaz delikler tamamen teorik. teorik olduğu için isim olarak siyahın zıttını seçmişler yoksa ortada beyaz ışık falan yok.
zaten beyaz deliklerin varlığı henüz hala ispatlanmış/görülmüş değil. olur da jwst böyle bi kapı tespit ederse şaşırmamak lazım.
kapı demişken şunu buraya iliştirmezsem rahat etmem :d

komplo teorisyenliği yapmak istemem ama çığır açıcı bilimsel bi gelişmenin insanlığı delirtmesi an meselesi. bu gelişmenin solucan deliği ile muhakkak ilişkili olacağına inanıyorum. hoş, tahmin edeceğiniz üzere bu genel olarak 95 yıllık bi inanç. fakat makalenin evrendeki hayali solucan delikleriyle bi ilişkisi yok. sadece onların varlığını muntazam şekilde destekliyor. mesela evrendeki bazı şeyler(bizim galaksimiz veya yıldız sistemimiz gibi) olması gerekenden daha ağır. o halde kayıp bilgiler nerede? göremediğimiz bir şeyler mi var? ağır basan ne?


----
edit: yukarıdaki görsel hayali bi görsel. kolay anlaşılması için iki boyutlu hazırlanmış bi görsel. normalde bu şekilde bi bükülme yok bu görsel aşırı sahte bi görsel. üç boyutlu bi bükülme var(hatta dört boyutlu bükülme söz konusu ama bunu ben de anlamıyorum belki meja hazretleri açıklayabilir). daha kolay olması için; evreni jöle gibi* düşünebilirsiniz.

edit2:
tam olarak şöyle bir şey;
kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel
devamını gör...
fiziksel olarak henüz kanıtlanmamış olan kozmolojik yapı.

şu an için sadece kuantum bilgisayar üzerinde bir simülasyon olarak holografik biçimde ve düşük çözünürlükle oluşturmuşlar anladığım kadarıyla. yani şimdilik zamanda yolculuk yapma heveslerimiz beklemeye devam edecek.

peki neden yaptılar böyle bir şeyi? kuantum kütle çekimi teorilerini test etmek için.
devamını gör...
interstellar filminde kendisine değinilmiştir.

einstein-rosen köprüsü olarak da bilinir.

uzayzamandaki farklı noktaları birbirine bağlayan kurgusal bir yapı olup, einstein alan denklemlerinin çözümüne dayanmaktadır.

solucan delikleri kavramı ilk olarak 1916 yılında avusturyalı fizikçi ludwig flamm tarafından ortaya atılmıştır.
schwarzschild solucan deliğinin "yerleştirme diyagramı"
kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel


solucan delikleri, uzayı bükerek iki farklı nokta arasında kestirme yollar oluşturan yapılardır. bir solucan deliğinin bir tünele/boğaza bağlı en az iki ağzı vardır.
solucan deliğinden geçilebilirse, diğer ağıza ulaşılarak uzayda yolculuk yapılabilir.

solucan delikleri, einstein'ın genel görelilik teorisi ile tutarlıdır. fakat gerçekliği henüz kanıtlanmamıştır.


kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel
alıntı kaynak/ vikikipedia.
devamını gör...
gerçekliği kanıtlanmasa da
genel görelilik teorisi ile tutarlıdır.
solucan deliklerinin uzayı büken yapılar olduğu bilinmektedir, delikten geçmek uzayda yolculuk sayılır.

kullanıcı tarafından yüklenmiş görsel
"uzay zamanı büküp iki noktayı birbirine bağlayan, köprü işlevi gören, giriş ve çıkışı karadelikler olduğuna inanılan kurgusal yapı"
devamını gör...
neden adı solucan deliği konmuş diye hep merak ettiğim bilim kurgu şeysi.

(bkz: ışınla bizi scotty)
devamını gör...

bu başlığa tanım girmek için olabilirsiniz.

zaten üye iseniz giriş yapabilirsiniz.

"solucan deliği" ile benzer başlıklar

normal sözlük'ü kullanarak 3. parti dahil tarayıcı çerezlerinin kullanımına izin vermektesiniz. Daha detaylı bilgi için çerez ve gizlilik politikamıza bakabilirsiniz.

online yazar listesini görmek için lütfen giriş yapın.
zaman tüneli köftehor rehberi portakal normal radyo kütüphane kulüpler renk modu online yazarlar puan tablosu yönetim kadrosu istatistikler iletişim