otizm

otizm spektrum bozukluğu (osb), sosyal eksiklikler ve stereotip davranışlarla karakterize bir grup nörogelişimsel bozukluğu içermektedir. birçok teori ortaya atılmış olmasına rağmen, osb'nin patogenezi hala bilinmemektedir. otistik hastalarda dopamin sinyallemesi anormallikleri bildiren çalışmalar olsa da, nörobiyoloji ile davranış arasında bağlantı kurabilecek tutarlı bir dopamin hipotezi henüz bulunmamaktadır.

bu yazıda, otistik davranışın beyin orta hattı dopaminerjik sistemindeki işlev bozukluklarından kaynaklandığı bir hipotezden bahsedeceğim. tüm kavramları teker teker açıklamaya dikkat edeceğimden uzun bir yazı olacak.

otizm spektrum bozukluğu (osb), kalıcı sosyal etkileşim ve iletişim eksiklikleri ile sınırlı davranış, ilgi ve aktivite desenleri gösteren nörogelişimsel bozuklukların heterojen bir grubunu oluşturur. farklı teoriler önerilmiş olmasına rağmen, osb'nin patogenezi büyük ölçüde bilinmemektedir. bu, spektrumun aşırı heterojenliğinden kaynaklanmaktadır ve sosyal olmayan davranışsal anormallikleri içeren bir yelpazeyi kapsar.

şizofreni gibi benzer davranış özelliklerini paylaşan diğer nöropsikiyatrik bozukluklar gibi, otizmin dopaminerjik işlev bozukluklarıyla ilişkili olabileceğine dair kanıtlar bulunmaktadır.

gerçekten de, birçok yazar, belirli beyin bölgelerindeki dopamin dengesizliklerinin otistik benzeri davranışlara yol açabileceğini ileri sürmüşlerdir. bu konu dichter ve arkadaşları tarafından detaylı bir şekilde incelenmiştir.

ancak, mevcut görüşler, dopamin sinyalleme anormalliklerinin osb'nin davranışsal özelliklerini nasıl tetiklediğini açıklamada yetersiz kalmaktadır. bu nedenle, konuyla ilgili yoğun araştırmalara rağmen, şu anda bir osb dopamin hipotezi olmadığını kabul etmek zorundayız.

bu gerçekler doğrultusunda, böyle bir hipotez için bir çerçeve daha ileri önermekteyiz. ilk olarak, belirli dopaminerjik işlev bozukluklarının nasıl otistik benzeri davranışlara yol açabileceğini tartışıyoruz. bu şekilde, net bir dopaminerjik osb modeli sunmayı amaçlıyorum.

daha önce belirtildiği gibi, otistik bireyler temel özellik olarak sosyal eksiklikler ve stereotipik davranışlar sergiler. biz, bu özelliklerin, değişmiş beyin orta hattı dopaminerjik sinyalleşmeden kaynaklandığını öne sürüyoruz. otizm spektrum bozukluğunda geleneksel olarak etkilenen işlevleri kontrol eden iki beyin orta hattı dopaminerjik nöron alt grubu bulunmaktadır: ventral tegmental alan ve substantia nigra. bu 2 nöron grubu, beyin boyunca geniş bir şekilde dağılmış bağlantılar oluşturan 2 yaygın modülatör sistemin kaynağıdır.

ventral tegmental: #4653917 "orta beyinde, dopamin salgılayan, uyarılınca haz duyguları yaratan, içindeki dopaminerjik nöronlarla öğrenme, motivasyon ve ilaç bağımlılığında önemli rol oynayan beynimizde yer alan bir bölge."

substantia nigra: dopamin sentezleyen beynin arka tarafına doğru uzanan bölge.

modülatör sistem: nöromodülatör sistemi, beyin ve sinir sisteminin aktivitesini düzenleyen ve modüle eden kimyasal maddelerden oluşan bir sistemdir. bu kimyasal maddelere nöromodülatör denir ve beyindeki sinir iletimini etkilerler. nöromodülatörler, sinir hücreleri arasındaki iletişimi düzenleyerek beyin fonksiyonlarını düzenler, nöronal ağların aktivasyonunu veya inhibisyonunu etkiler. nöromodülatörler, birçok farklı kimyasal sınıfa ait olabilir. örneğin, dopamin, serotonin, noradrenalin, asetilkolin gibi kimyasallar nöromodülatör olarak görev yapabilir. her nöromodülatör, farklı beyin bölgelerinde ve nöronal devrelerde farklı etkiler gösterir.

ilk olarak, ventral tegmental alanından gelen nöronlar, prefrontal korteks ve ventral striatuma (nucleus accumbens'e) projeksiyon yaparak, ödül ve motivasyonla ilgili davranış gibi yüksek düzeyli beyin fonksiyonlarında rol alan mesokortikolimbik (mcl) devre oluşturur ikinci olarak, substantia nigra'dan gelen nöronlar, dorsal striatuma projeksiyon yaparak nigrostriatal (ns) devreyi oluşturur ve hedefe yönelik davranışın motor yönlerini kontrol eder, böylece belirli bir sonuç elde etmek için uygun eylemlerin gelişmesine katkıda bulunurbunları göz önünde bulundurarak, otistik temel özelliklerin bu beyin bölgelerindeki dopamin sinyalleşmesinin bozulmasından kaynaklandığını öne sürmekteyiz.

ilk olarak, ventral tegmental alanından gelen nöronlar, prefrontal korteks ve ventral striatumun nucleus accumbens'ine (nucleus accumbens ve olfaktoryum tuberkülü birlikte ventral striatumu oluşturur) projeksiyon yaparlar ve ödül ve motivasyonla ilişkili davranış gibi yüksek düzeyli beyin fonksiyonlarında rol alan mesokortikolimbik (mcl) devreyi oluştururlar.

nucleus accumbens: beyindeki bir yapıdır ve limbik sistem ile bazal ganglion arasında bir geçiş bölgesi olarak işlev görür. ödül, motivasyon, zevk, bağımlılık ve duygu gibi birçok davranışsal süreçte önemli bir rol oynar. nucleus accumbens, dopamin, serotonin ve diğer nörotransmitterlerin salınımını düzenleyerek beyindeki ödül ve zevkle ilişkili aktiviteyi kontrol eder. aynı zamanda, motor fonksiyon, öğrenme, hafıza ve motivasyon gibi diğer davranışsal işlevlerle de ilişkilidir.

olfaktoryum tüberkülü: beyindeki bir yapıdır ve limbik sistem ile bağlantılıdır. beyin ödül devreleri, emosyonel davranışlar ve koku işlemeyle ilişkilendirilir. olfaktoryum tüberkülü, özellikle koku algısında önemli bir rol oynar. koku bilgilerini işleyerek duyusal girişleri değerlendirir ve bu bilgileri limbik sistem ve kortekse ileterek koku deneyimini şekillendirir. aynı zamanda ödül ve motivasyonla ilgili süreçlerde de rol oynayabilir.

ikinci olarak, substantia nigra'dan gelen nöronlar, dorsal striatuma projeksiyon yaparak nigrostriatal (ns) devreyi oluşturur ve hedefe yönelik davranışın motor yönlerini kontrol eder, böylece belirli bir sonuç elde etmek için uygun eylemlerin gelişmesine katkıda bulunur. bunları göz önünde bulundurarak, otistik temel özelliklerin bu beyin bölgelerindeki dopamin sinyalleşmesinin bozulmasından kaynaklandığını öne sürmekteyiz.

dorsal striatum: dorsal striatum, beyindeki bir yapıdır ve bazal ganglionun bir parçasıdır. motor kontrol, hareket planlama ve öğrenme gibi işlevlerde önemli bir rol oynar. dorsal striatum, korteksten gelen motor komutları alır ve bu komutları uygun motor tepkilere dönüştürmek için işleme tabi tutar. aynı zamanda alışkanlık oluşumu, öğrenme ve motor bellek gibi davranışsal süreçlerde de yer alır. dopamin ve diğer nörotransmitterlerin salınımını düzenleyerek hareket kontrolü ve motivasyon arasındaki ilişkiyi yönetir.

başlangıçta, osb'de gözlenen sosyal eksiklikler, bir mcl devresi işlev bozukluğunu yansıtabilir. ödül ve motivasyon rolü göz önüne alındığında, bir mcl devresi işlev bozukluğu ödül temsillerinde değişikliklere ve ödüllendirici deneyimleri takip etme motivasyonunun azalmasına yol açabilir. eğer bu değişiklikler sosyal davranışı ilgilendiriyorsa, otistik beyinler sosyal deneyimleri ödüllendirici olarak kaydetmekte zorluk yaşayabilir ve bu da sosyal etkileşimleri arama motivasyonunu ve sosyal becerilerin gelişimini azaltabilir. bu görüş, osb'nin sosyal motivasyon teorisi tarafından ifade edilir ve otistik bireylerin azalmış sosyal motivasyonunun sosyal biliş üzerinde etkisi olduğunu ve sonuç olarak sosyal eksikliklere yol açtığını belirtir.

bu görüşü destekleyen birçok çalışma bulunmaktadır. ilk olarak, otistik bireyler mcl dopaminerjik yolakta sinyal değişiklikleri gösterir, örneğin prefrontal kortekste dopamin salınımının azalması ve nucleus accumbens'teki nöral yanıtın azalması.

dopaminerjik yolak: beyinde dopamin adı verilen bir nörotransmitterin iletiminin gerçekleştiği bir iletişim ağıdır. dopaminerjik yolaklar, dopaminin üretildiği ve taşındığı bölgelerden hedef bölgelere doğru uzanan sinir liflerinden oluşur. bu yolaklar, farklı beyin bölgelerini birbirine bağlar ve çeşitli fonksiyonlarda rol oynar.

benzer şekilde, çalışmalar osb'nin genel olarak ödül sisteminin hipoaktive olduğunu göstermektedir, bu durum hem sosyal hem de sosyal olmayan ödüller için geçerlidir. osb ile ilişkilendirilen oksitosin reseptör geni polimorfizmasını taşıyan bireylerde de azalmış mesolimbik aktivasyon gözlenmiştir, bu da oksitosinin mcl dopaminerjik sinyalizasyondaki kolaylaştırıcı rolünü düşündürmektedir. burun içi oksitosin uygulamasının sosyal eksikliklerin iyileşmesine yol açması osb'nin sosyal özelliklerinin oluşumunda mesolimbik dopaminerjik sinyal anomalilerinin belirleyici bir rolü olduğunu düşündürmektedir.

polimorfizma: genetik bir varyasyon veya farklılıktır. bir popülasyon içindeki bireyler arasında genetik materyalde meydana gelen farklılıklar olarak tanımlanabilir. polimorfizmalar, genlerdeki dna dizisindeki değişikliklerden kaynaklanır ve genetik çeşitlilik sağlar.

mesolimbik aktivasyon, beyindeki mesolimbik yolak boyunca gerçekleşen bir sinirsel etkinliği ifade eder. mesolimbik yolak, ventral tegmental bölgeden başlayarak prefrontal korteks, limbik sistem ve nükleus accumbens gibi bölgelere dopamin taşır. mesolimbik yolak: özellikle ödül, motivasyon ve zevkle ilişkili süreçlerde önemli bir rol oynar. dopamin, bu yolak boyunca taşınarak belirli beyin bölgelerindeki sinir hücrelerinde reseptörlere bağlanır ve iletişimi etkiler. bu, özellikle nükleus accumbens ve prefrontal korteks gibi bölgelerde mesolimbik aktivasyonun yoğun olduğu yerlerdir.

burun içi oksitosin uygulamasının sosyal eksikliklerin iyileşmesine yol açması, osb'nin sosyal özelliklerinin oluşumunda mesolimbik dopaminerjik sinyal anomalilerinin belirleyici bir rolü olduğunu düşündürmektedir. son olarak, bozulmuş mesolimbik dopaminerjik sinyalizasyonun, ödüle dayalı karar verme gibi belirli ödülle ilişkili davranışları otistik bireylerde etkilediği gösterilmiştir. bu çalışmalar bir araya geldiğinde, otistik bireylerin genel olarak mcl devresinde işlev bozukluğu ve buna bağlı olarak değişmiş ödülle ilişkili davranış sergilediğini göstermektedir. dolayısıyla, bunlar osb'de gözlenen sosyal eksikliklerin oluşumunda patolojik bir cascade'in başlangıç olaylarını temsil edebilir.

bununla birlikte, otistik hastalarda gözlenen stereotipik davranışlar, ns yolakının işlev bozukluğundan kaynaklanabilir. ns yolak, stereotipik davranışları iletmek için aracılık eden bir rol oynadığı gösterilmiştir. hedefe yönelik motor davranışları kontrol etmedeki merkezi rolü düşünüldüğünde, ns yolak işlev bozukluğu, amaca yönelik olmayan, stereotipik davranış kalıplarına hapsolma sonucunda otistik benzeri davranışlara yol açabilir. bu farelerde gözlemlenmiştir.