zaman tüneli

"bunun başlıca nedenleri şunlardır:

2001–2021 arasında abd, afganistan ve ırak'ta daha çok pahalı, yüksek irtifa drone'lara yatırım yaptı.
general atomics tarafından geliştirilen predator ve reaper gibi sistemler çok başarılıydı ancak milyonlarca dolar değerindeydi.
aynı dönemde küçük, ucuz saldırı drone'ları öncelik olmadı.
savunma sanayisinin yapısı
abd'de büyük savunma şirketleri uzun geliştirme süreçlerine sahip.
bir drone'un geliştirilmesi yıllar sürebiliyor.
buna karşılık ukrayna'da küçük firmalar birkaç haftada yeni tasarımlar çıkarabiliyor.
çin'in elektronik üstünlüğü
dünyadaki ticari drone pazarının büyük bölümünü çinli djı kontrol ediyor.
motor, kamera, batarya ve uçuş kontrol kartlarının önemli kısmı çin'de üretiliyor.
abd, bu tedarik zincirine bağımlı kalmamak için yerli üretime yöneliyor ancak bu zaman alıyor.
fpv devriminin beklenenden hızlı gelişmesi
rusya-ukrayna savaşı gösterdi ki:
500–1500 dolar maliyetli fpv drone'lar,
milyonlarca dolarlık tankları imha edebiliyor.

bu kadar hızlı bir dönüşümü birçok ülke gibi abd de öngöremedi.

bürokrasi
pentagon'un satın alma sistemi oldukça yavaş.
bir teknolojinin envantere girmesi yıllar alabiliyor.
ukrayna'da ise cephede ihtiyaç doğduğu gün yeni sistemler kullanılabiliyor.
maliyet anlayışı
abd uzun yıllar boyunca:
çok gelişmiş,
çok güvenilir,
elektronik harp korumalı sistemler üretmeye odaklandı.

oysa ukrayna savaşında bazen tek kullanımlık, çok ucuz drone'lar daha etkili olabiliyor.

abd gerçekten geride mi?

bu, hangi alana bakıldığına bağlıdır.

abd'nin güçlü olduğu alanlar:

hale/male (yüksek irtifa, uzun havada kalış)
uydu bağlantılı drone'lar
yapay zekâ destekli sürü sistemleri
gizlilik (stealth)
deniz ve hava kuvvetleri için gelişmiş insansız sistemler

görece geride kaldığı alanlar:

seri üretim fpv drone'lar
çok ucuz kamikaze drone'lar
ticari bileşenlerden oluşan kitlesel üretim
cephe koşullarına haftalar içinde uyarlanabilen tasarımlar
durumu değiştirmek için ne yapıyor?

abd son birkaç yılda bu açığı kapatmak amacıyla:

yerli drone üretimini artırıyor,
küçük şirketlerle daha hızlı çalışmaya başladı,
yapay zekâ destekli sürü drone projelerine yatırım yapıyor,
binlerce düşük maliyetli insansız sistemi hızla üretmeyi hedefleyen yeni programlar başlattı.

sonuç olarak, abd'nin "drone teknolojisinde geri kaldığı" ifadesi ancak ucuz, seri üretilebilen ve savaş alanında yoğun tüketilen drone kategorisi için kısmen doğrudur. yüksek teknoloji, uzun menzil, sensörler, uydu entegrasyonu ve gelişmiş insansız hava sistemlerinde ise abd hâlâ dünyanın en ileri ülkelerinden biri olmaya devam etmektedir."

"bunun birkaç önemli nedeni var:

öncelik farklılığı
1990'lar ve 2000'lerde abd, rakiplerinin böyle silahları yakın vadede geliştiremeyeceğini düşündü.
bu dönemde afganistan ve ırak gibi savaşlara odaklandı.
hassas seyir füzeleri ve görünmez uçaklar daha önemli görüldü.
daha yüksek teknik standartlar
abd savunma bakanlığı, testlerde başarı oranını oldukça yüksek tutmaya çalışıyor.
başarısız testlerden sonra programları durdurup yeniden tasarlayabiliyor.
rusya ve çin ise daha erken aşamada sistemleri hizmete alıp sonradan geliştirmeyi tercih edebiliyor.
bütçe ve bürokrasi
abd'de birçok kurum (darpa, hava kuvvetleri, deniz kuvvetleri, kara kuvvetleri vb.) farklı hipersonik projeler yürüttü.
bu durum zaman zaman kaynakların bölünmesine ve koordinasyon sorunlarına yol açtı.
silah ihtiyacı
abd zaten dünyanın en büyük uzun menzilli hassas saldırı kapasitesine sahipti.
bu nedenle hipersonik silahlar acil bir ihtiyaç olarak görülmedi.
rakiplerin motivasyonu
rusya, abd'nin füze savunma sistemlerini aşabilecek silahlara öncelik verdi.
çin ise özellikle pasifik'te abd uçak gemilerini tehdit edebilecek sistemlere yatırım yaptı.

günümüzde durum

artık abd bu alana çok büyük yatırım yapıyor. örneğin:

dark eagle
conventional prompt strike
hawc

son yıllarda testler daha başarılı hale geldi ve abd, hipersonik sistemleri envantere almaya başladı.

gerçekten geri mi kaldı?

bu sorunun cevabı hangi ölçüte baktığınıza bağlıdır:

operasyonel hizmete alma açısından: evet. rusya ve çin bazı hipersonik sistemleri abd'den önce hizmete aldı.
temel teknoloji ve araştırma açısından: hayır. abd, hipersonik aerodinamik, malzeme bilimi, scramjet motorları ve test altyapısında uzun yıllardır dünyanın önde gelen ülkelerinden biridir. hatta birçok temel araştırma abd laboratuvarlarında yapıldı.
üretim ve yaygın kullanım açısından: abd aradaki farkı hızla kapatmaya çalışıyor ve önümüzdeki yıllarda daha fazla hipersonik sistemi hizmete sokması bekleniyor.

dolayısıyla "abd hipersonik teknolojiyi bilmiyordu" demek doğru değildir. daha çok, stratejik öncelikleri nedeniyle bu alanda operasyonel silah geliştirmeyi rakiplerinden daha geç hızlandırdı."