iran

iran'ın en üst düzey nüfus yetkilisi, hükümetin doğum oranlarını artırmak için yıllardır uyguladığı teşviklere rağmen, ekonomik sıkıntıların aileleri çocuk sahibi olmaktan alıkoyan en büyük etken olduğunu söyledi.

ulusal nüfus merkezi sekreteri marzieh vahid dastjerdi, devlet haber ajansı ırna'ya yaptığı açıklamada, "insanlar ekonomik durum düzelirse çocuk sahibi olacağım diyorlar" dedi.

geçen yıl bebek bezi fiyatlarının üç katına çıkması da dahil olmak üzere artan maliyetlerin orta ve düşük gelirli haneler için ağır bir yük olduğunu belirtti.

resmi rakamlara göre, 21 mart'ta başlayan iran yılının ilk dört ayında doğum oranları bir önceki yıla göre yüzde 7 düştü, evlilik oranları da düşmeye devam ediyor.

"iran'a baskı maksimize edilsin, nato ortadoğu'da kalıcı hale gelsin."

chp'li utku çakırözer, nato parlamenter asamblesi’nin bir alt komisyonu olan 'mediterranean and middle east special group (gsm)' için 'iran raporu' hazırladı.

rapordan öne çıkanlar:

- 1979 devrimi’nden bu yana iran islam cumhuriyeti, orta doğu’da kalıcı bir istikrarsızlık kaynağı olmuştur.

- abd’nin orta doğu’daki etkisini sona erdirmek, israil devletini ortadan kaldırmak ve kendi ideolojisine yakın grupların yöneteceği bir filistin devleti kurmak gibi stratejik hedeflere sahiptir.

- tahran’ın moskova ve pekin ile artan askeri, ekonomik ve teknolojik ilişkileri, daha geniş bir batı karşıtı işbirliği eksenini güçlendirmektedir.

- rejim derin biçimde popülerliğini yitirmiştir… mahsa amini protestoları, baskıcı doğasını açıkça göstermiştir.

- şii siyasal islam’ın yayılması, bölgesel hegemonya ve batı etkisine sistematik karşıtlık yoluyla etkisini genişletmektedir.

- hamas, hizbullah ve husiler… defalarca abd ve müttefik hedeflerine saldırmış, iran dış politikasının kilit araçları haline gelmiştir.

- nato üyeleri iran’ın istikrarsızlaştırıcı eylemlerine odaklanmalı ve ‘maksimum baskı’ stratejisini genişletmelidir.

- iran’ın rusya’nın ukrayna’ya yönelik yasa dışı saldırısına doğrudan desteği, avrupa’nın rejime ve onun avrupa-atlantik güvenliğine oluşturduğu tehdide bakışını sertleştirmiştir.

- iran’ın çin ve kuzey kore ile bağları, kurallara dayalı uluslararası düzeni yıkmayı amaçlayan daha geniş bir ‘yıkım ekseni’nin parçasıdır.

- iran rejiminin istikrarsızlaştırıcı hedeflerini sürdürme kararlılığı göz önüne alındığında, nato müttefiklerinin orta doğu’daki sürekli angajmanı her zamankinden daha kritik hale gelmiştir.

iran’ın en karanlık amirali, devletin en kilit ismi, kadınları sokak eylemlerinde bastırma emri veren ve israil’in suikastından yaralı kurtulan ali şemhani iranlı kadınları örtünmeye zorlarken kendi kızına lüks otelde dekolteli gelinlikle düğün yapıyor!!!

bu görüntüler iran’da çok geniş bir tepkiye sebep olmuş durumda. mesele gelin hanımın dekolteli bir gelinliklerle düğün yapması değil, dilediğini yapabilir. mesele şu; ali şenmhani gibi sürekli allahtan kitaptan bahseden, zorunlu örtünmeye vurgu yapan, 47 yıllık devrim tarihinde en radikal kararların altına imza atan, kadınları ve gençlerin sokaklarda bastırılması emrinin altında imzası olan, radikal muhafazakar kanadın en önemli isimlerinden olan radikal bir kişinin kendi kızına her şeyi mübah görmesi…

ali şemhani, kızının dekolteli düğün videosuna “haramzade p**ler, ben daha hayattayım!” diye tepki verdi. haramzade; iran halkına her türlü zulümü eden, zorunlu başörtüsüne mahkum eden, sokaklarda halkı bastıran ama kendi kızına lüks ve “serbest kıyafet” düğün yapandır!!!

iran'daki ayandeh bankası'nın çöküşü, ulusal çapta bir ponzi şemasına benziyor ve pervasız kredi verme, siyasi kayırmacılık ve başarısız mega projelerin kamu servetini nasıl tükettiğini gözler önüne seriyor.

ayandeh, iran alışveriş merkezi adını verdiği cam ve mermerden bir imparatorluk kurarken, eski yatırımcılara yeni mevduatlar ödeyerek yanılsamalarla hayatta kalmayı başardı.

iran merkez bankası , bu hafta başında ülkenin en büyük finans kuruluşu olan devlete ait bank melli'ye devredilmesini emretti.

iran cumhurbaşkanı pezeşkiyan:

"maaşlar düşük diyorlar evet düşük, vergiler yüksek diyorlar, evet yüksek. maaşları artır diyorlar, biri bana söylesin nereden para bulup getireyim"

iran’da protestolarının yeni safhası

iran’da ekonomik çöküş, siyasal baskı ve otoriter yönetim biçimine karşı pazar gününden başlayan toplumsal huzursuzluk, salı günü itibarıyla yeni bir safhaya girdi. grevler ve protesto eylemleri, önceki günlere kıyasla daha geniş bir coğrafyaya yayılarak yalnızca sokakları değil, üniversiteleri ve farklı kent merkezlerini de kapsadı. bu gelişmeler, protestoların artık sektörel ya da yerel taleplerle sınırlı kalmadığını; rejim karşıtı daha bütünlüklü bir siyasal itiraz hattına evrildiğini gösteriyor.

protestoların coğrafi yayılımı

sahadan gelen bilgilere göre, akşam saatlerinin gelmesiyle birlikte tahran’ın çeşitli bölgelerinde ve ülkenin birçok kentinde protestolar devam etti. hükümetin “hava soğukluğu” gerekçesiyle ülke genelinde tatil ilan etmesine rağmen, protesto dalgasının kesintiye uğramadığı gözlemlendi.
arak, hemedan, memseni , fuladşehr (isfahan) gibi kentlerde gece protestoları düzenlendi. arak’ta göstericiler “diktatöre ölüm” sloganları atarken, hemedan’da protestoların güvenlik güçleriyle birebir çatışmalara dönüştüğü bildirildi. bu tablo, rejimin özellikle yerel düzeyde kamu düzenini kontrol etme kapasitesinin giderek zorlandığına işaret ediyor.

öte yandan tahran’da esnafın öncülüğünde başlatılan protestoların kısa sürede ülke geneline yayıldığı görülüyor. hemedan, esedabad, arak, fuladşehr, marlik, melard, kerman, kirmanşah, reşt, isfahan, melhed, şiraz ize ve nurabad mameseni gibi çok sayıda kentte protesto gösterileri düzenleniyor.

sloganlar ve siyasal içerik

sahadan gelen raporlar, protestocuların sloganlarının ortak bir siyasal çizgide birleştiğini ortaya koyuyor. “diktatöre ölüm” başta olmak üzere rejim karşıtı söylemler, hem esnaf hem de öğrenciler arasında yaygın biçimde dile getiriliyor.

yetkililerin, sloganları bastırmak ya da yönlendirmek amacıyla paralel protesto hareketi oluşturma yöntemlerine başvurduğu; ancak bu girişimlerin etkili olmadığı bildiriliyor. bu durum, protestoların kendiliğindenliğini ve tabandan gelen siyasal bilincin güçlendiğini gösteren önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor.

üniversiteler: protestoların stratejik merkezleri

protesto dalgasının en dikkat çekici boyutlarından biri, üniversitelerde eş zamanlı eylemlerin gerçekleşmesi oldu. tahran’daki elim ve kültür, elim ve sanat, şehid beheşti, tahran, hâce nasir ve politeknik üniversiteleri başta olmak üzere birçok yükseköğretim kurumunda öğrenci protestoları düzenlendi.

eylemler önceden yapılan çağrılar doğrultusunda gerçekleşirken, üniversitelerde güvenlik önlemlerinin artırıldığı ve öğrencilere yönelik baskının yoğunlaştığı bildirildi. protestolar tahran’la sınırlı kalmayarak yezd üniversitesi ve isfahan sanayi üniversitesi gibi taşra üniversitelerine de yayıldı. öne çıkan sloganlar, öğrencilerin taleplerinin yalnızca akademik ya da üniversite içi sorunlarla sınırlı olmadığını; doğrudan rejim karşıtı bir siyasal pozisyon aldıklarını ortaya koyuyor.
allame tabatabai üniversitesi yurtlarında gece saatlerinde atılan sloganlar ise protestoların yalnızca gündüz saatleriyle ve kamusal meydanlarla sınırlı kalmadığını, yarı-özel alanlara da yayıldığını gösteriyor. yurt eylemleri, rejim açısından denetimi daha zor ve sembolik açıdan daha hassas alanlar olarak değerlendiriliyor.

öğrenci hareketi ve ideolojik çerçeve

hâce nasir üniversitesi öğrencileri tarafından okunan bildiri, protestoların ideolojik çerçevesini açık biçimde ortaya koyuyor. bildiride rejim; liyakatsizlik, yolsuzluk, ayrımcılık ve baskı politikaları üzerinden eleştirilirken, üniversite yönetimleri de iktidar yapısının bir uzantısı olarak tanımlanıyor. “öğrenci susmak için yaratılmamıştır” vurgusu, üniversitelerin muhalefetin entelektüel ve siyasal merkezleri olma işlevini sürdürdüğünü gösteriyor.

aynı üniversitede kız öğrencilerin başörtülerini çıkararak protestoya katılması, eylemlerin simgesel boyutunu daha da güçlendirdi. “ne zorunlu başörtüsü ne tokat, özgürlük ve eşitlik” sloganı, zorunlu örtünme politikalarına karşı direnişin hâlen protestoların merkezinde yer aldığını ortaya koyuyor. bu hat, 2022’de başlayan sürecin toplumsal hafızada canlılığını koruduğuna işaret ediyor.

son tahlilde; ortaya çıkan tablo, iran’daki protestoların parçalı ve geçici tepkiler olmaktan çıkarak; esnaf, öğrenciler ve kentli orta sınıflar arasında kesişen daha geniş bir toplumsal itiraz hattına dönüştüğünü gösteriyor. protestoların coğrafi yaygınlığı ve sloganların siyasal netliği, rejimin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda derinleşen bir meşruiyet kriziyle karşı karşıya olduğuna işaret ediyor.

kısa vadede sert güvenlik önlemleriyle protestoları bastırma girişimlerinin artması beklenirken, orta vadede üniversiteler ve kent merkezleri etrafında şekillenen bu protesto dalgasının, iran siyasetinde yeni kırılma noktalarına zemin hazırlayabileceği değerlendiriliyor.