enver paşa

allah, vatan, namus, ittihad.

şaka maka birinci dünya savaşına bunun yüzünden girdik la resmen. bir de kış soğuğunda kafkaslara çıkmaya kalkmaz mı?

idealist, birikimli ve vizyoner bir insan; gözü kara da bir komutandır. diğer birçok ittihatçı gibi.

ve en önemlisi, tam da bir ittihatçının olması gerektiği gibi, teşkilatçıdır.

aslında temel problem de budur; ittihad terakki kadroları, kurmaylıktan çok teşkilat/örgüt kadrolarıdır. daha en başta, abdülhamid’in istihbaratına karşı faaliyet yürütme motivasyonuyla hareket etmiş, müktedir olduktan sonra devlet kadrosuna evrilme, tabana yayılarak meşrulaşma ve stabilleşme imkanı bulamadan kucağında ölüm kalım savaşları bulmuştur.

düşünce, karar ve hareketlerine bu motivasyon yön vermeye devam etmiştir. bir teşkilat üyesi için o teşkilat her daim her şeyin nüvesi, esbab-ı mucibi ve hayatiyet arz eden birincil meseledir. devlet de, millet de, mefkure de, mücadele de teşkilatla somutlaşır, onunla vücut bulur. onun için fedakarlık yapılır, onun için can verilir, onun için can alınır, o yolda ölünür.

teşkilatçı bakış açısında ben yoktur. kimlik mefkureye hizmet ettiği, onunla bütünleştiği sürece anlamlıdır. bu tür, meşruiyetini varlığından alarak devinen bütün yapı ve örgütlenmeler er ya da geç objektivite ve dolayısıyla realite mesnetinden koparak sürüklenmeye başlar. hızlı karar alınır ancak yön değiştirme kabiliyeti yiter ve kendi içine çökmeyle son bulur.

mustafa kemal atatürk’ü, daha en başında ittihad ve terakki kadrolarından farklı kılan özelliği bunları görebiliyor olmasıdır. gerçeklikle bağını hiçbir zaman yitirmemesinin sebebi de budur. anadolu’da şehir şehir gezip mücadelesini halk nezdinde meşrulaştırma çabasının sebebi de; mevcut şartları objektif değerlendirip gerektiğinde mutedil, gerektiğinde atak davranabilmesinin sebebi de budur.

atatürk ittihad terakki’nin ne olduğunu, nasıl karar aldığını ve ne şekilde faaliyet gösterdiğini çok iyi bildiği için milli mücadeleye müdahil olmalarını istememiştir. enver paşa anadolu’ya gelse mücadelenin seyrine nasıl etki edeceğini bildiğinden onu anadolu’da istememiştir. enver paşa’nın şahsına değil, bakış açısına karşıdır. isabetli bir karardır.

oldukça hayalperest bir idealistti. zaten bu tarz insanların ayakları yere basmaz.

annesi mesleği ölü yıkayıcısı bir arnavuttu. bu ayıplanmamalıdır ancak kendisi hatırlatıldığında "araştırdım, o tarihte kadınlar ölü yıkamıyorlarmış" demiştir. bu saçma bir açıklamadır, islamiyetin her devrinde ölü kadınları kadınlar yıkamıştır.

talat paşa ile sirkeci gar blrahanesine giderdi.

kaynak : ahmet rasim, eski yazılar...

bugün şehadetinin yıl dönümü olan ittihatçı paşamızdır. mekanı uçmağ olsun. tini şad olsun.

trablusgarp savaşında cephede iken mustafa kemal paşa ile çekilmiş bir fotoğrafı.

sarıkamış altın bulak
soğanlı’ yı biz nerden bilek
bizim uşak göycek gezer
ağca zıbın kara yelek

yüzbaşılar binbaşılar
tabur tabur karşılar
bir kar yağar ince ince
yatan şehitler ışılar

gözünü sevdiğim eşe
tekerin dayandı taşa
seferberliği durdur
elin öpem enver paşa

ali fuat erden'in "ismet inönü" kitabında şöyle geçer;

"birinci cihan harbi'nde sarıkamış'taki zayiatımızı (90 bin şehit)enver paşa'ya arz eden harbiye nezareti ordu dairesi reisi behiç bey'e, enver paşa şu cevabı vermişti: "bunlar nasıl olsa bir gün ölecek değiller miydi?"

çok gerçekçi olmayan, çok yüksek bir egosu olduğu için çok kere egosuna yenilen, egosu yüzünden gerçekçilik kavramını yitiren bir kimse olduğu söylenir...normal şartlarda böyle bir kimseyi ordu komutanı yapmamak gerekir. sadece türkiye'de değil, bütün dünyada geçerli bir kuraldır bu. 2.dünya savaşında da general montgomery böyleydi...müttefikleri diğer bütün generalleriyle kavgalıydı, ve kendisini onlardan üstün görüyordu. ve montgomery de, enver gibi büyük hatalar yaptı, çok insanın ölümüne sebep oldu.

ego, herşey bi yana özellikle askerlikte lanet bişeydir. gerçekle arana perde örer.

enver gibi adamlar bile 100 sene sonra övgülere mazhar oluyorsa, sizin o kötü bildikleriniz, arkalarından herkes lanet okuyacak diye düşündüğünüz figürlerin alayının sempatizanları yıllar sonra onları hayırla anacak, arkalarından dizi yapacak. bu ülke koca bir stadyum gibi. her güruh kendi çöpünü övüp, karşısındakini yuhalıyor. futbol ise bok gibi.

(bkz: bozdoğan türküsü)

devletin gözünde hiç bir zaman hain ilan edilmedi.. 1989 yılında kendisi, orgenerallere mahsus cenaze töreni ile defnedildi.

devlet, ikinci dünya savaşı kapıdayken onun, sultanzade oldukları için yurtdışına gönderilen çocuklarını yurda getirmiştir.

hakkında ortaya atılan iddialardan dolayı oluşan genel kanının cumhuriyet döneminde karşı devrim gerçekleşmemesi, ordunun bir daha siyasileşip yönetimde söz sahibi olmaması için bürokrasi tarafından oluşturulmuştur.

enver paşa'nın atatürk'le iddialaştığı, tersleştiği, romantik olduğu doğru olduğu kadar bugün hayalperestlik dediğiniz turancılık fikrini savunması o dönem içinde ilericilikti. o dönem içerisinde ülkeyi kaosa sürükleyen islamcılık, osmanlıcılık'a karşı bu düşünce gerçekten mantıklıydı.

tanımadan hakkında peşin hüküm verip bizi savaşa soktu şunu yaptı bunu yaptı demeden önce dönem şartlarına bir bakmak lazım.
o dönem osmanlı ekonomisine çökmüş osmanlı bankası yüzünden memur maaşları bile ödenemiyordu. savaş zaten kaçınılmazken savaşın ilk gunlerinde yapılan şeyler de aslında bir bağımsızlık hamlesiydi. kapitülasyonlar kaldırıldı, maaşlar yeniden ödenmeye başladı ve rusların edirneye diktiği anıt patlatıldı. aynı zamanda bu olay ilk resmi türk filmidir.

mamafih niyeti doğru olsa da atatürk'ün aksine sistemik ve organize hareket etmemesi, hedefine yönelik bir stratejisinin olmaması en büyük hatasıydı.

sarıkamış faciası ise kendisinden korkan alt rütbeli subayların yanlış rapor vermesi yüzünden gerçekleşmiştir.

kişisel hayatı da çok enteresan. hatıratlarda kendisinin eşine karşı deyim yerindeyse hanımcı olduğu ve çok romantik olduğu yazar. ve yanına yabancı diplomat, ateşe ya da tavsiye verecek bir bürokrat kısaca kim gelirse gelsin. hıhım, öyle, yaparız ya modunda takılıp bunları gonderdikten sonra yine kendi kafasına göre hareket edermiş.

kurtuluş savaşı'nda ise anadolu'ya geçmek istemiş fakat halktaki ittihatçılara karşı olan öfke yüzünden atatürk bunu uygun bulmadığı için reddedilmiştir. kendisi de hem emperyal güçleri oyalamak hem de türkistanın bağımsızlığını sağlamak için özbekistan'a geçmiş ve orada ruslarla savaşırken şehit olmuştur.

sakın onu komünist köylü yöneticilerle karşılaştırmak gibi bir hataya düşmeyin. iyi eğitimli ve milliyetçi hedefleri olan bununla birlikte yanlışları da olan büyük bir liderdi.
ruhu şad olsun.

edit: alman hayranı oldugu iddiasına da gireyim madem. savaşa ilk başta itilaf tarafinda girmek isteseler de olmayınca almanlara yöneldiler. ki 2. wilhelm'in doğu medeniyetleri takıntısı olmasa almanlar da bunu reddedecekti. zaten almanya'da imparatordan daha güçlü olan parlamento ve bürokrasi kanadı da iyi madem en azından cepheyi genişletir diye imparatora razı geliyor. türk tarafında ise ıslahat ve tanzimat döneminden beri türk subayları almanlar tarafından prusya ekolüne göre eğitildi, tüfeğinden topuna alman teçhizatı kullanıldı, demiryollarını almanlar yaptı. yani özetle altyapı büyük oranda almanlara aitti zaten. hal böyleyken kendisine alman hayranı demek biraz şeyliktir. şey işte.

seveni de sevmeyeni de çoktur. o dönemlerde yaşamadığımız için ne olup bittiğini tarih kitaplarından öğrenebiliyoruz!

elindeki altyapıyı algılayamamış, tahmın ediyorum, cok sağlam bir manipülasyon ustasıydı. liderlerin cogu manipülasyon ustasıdır. zeka ve stratejı ile toplum için bilinçli olanı makbuldur. enver paşa makbul olmayanıydı. malesef bu toprakta dogan, bu toprak için kurşun atarak ölememiştir.
baskaları için kurşun atarak olmuştur.

bu da ilahı ceza oldu.

herkesin aklında birkelam... ruhun şad olsun paşam enver.

koca imparatorluğu 10 yılda yok eden ittihatçıların başlarındandır. o kadar iyi bir askerdir ki cemal paşa gibi hiçbir askeri işten anlamayan kişiyi süveyş kanalını almaya yollamıştır. bu hayal nedeniyle toros tünellerine kadar bütün orta doğu osmanlı toprakları kaybedilmiştir. savaş eğer mondros'la durmasa düşman anadoluya giriyordu.

emri altındaki imparatorluğun nasıl acılar çektiğini göremeyen enver gibiler dünya savaşından sonra kaçmışlardır. kaçtıkları yerlerde boş durmayıp anadoludaki ittihatçıları örgütleyip "şimdilik mustafa kemal'in emrinde kalın daha sonra bizler geri döneceğiz." demişlerdir. üç paşalar yurtdışında ölünce içeridekiler de mustafa kemal'e suikast denemiştir. başarısız olup daha sonrasında ittihatçı avı başlatan devlet tarafından ele başları asılmıştır.

ittihatçılık bu ülkede bir imparatorluğu yok etmiştir. bir cumhuriyeti de henüz yeni kurulmuşken yok etmeye çalışmıştır. neyse ki mustafa kemal atatürk gibi vatanseverler bunlar gibi hayalperest değildi. bugün bu ülkeyi kuran mustafa kemal atatürk'ün hiçbir zaman enver ile aynı çizgide olmamasından mutluluk duyuyorum.

ben enver paşa’nın ülke için doğru bir tercih olduğuna inanmıyorum.

sarıkamış harekatı’na bakalım: orduyu dağlara vuran iki komutandan biri olan hafız hakkı paşa, enver paşa’nın yakın arkadaşıydı ve enver paşa’yı harekata cesaretlendiren de oydu..

peki neden? enver paşa edirne fatihi, mustafa kemal çanakkale kahramanı’ydı ya.. orduda kendine güvenen her yarbay-albay “bir şey fâtihi” olmayı kafaya takmıştı. yarbay hafız hakkı’nın canı da erzurum fatihi olmayı çekmişti ve erzurum’a ilk varan birliğin başında, atının üzerinde salına salına şehre girmek isteyen yarbay sürdü orduyu dağlara..

sonuç? aziz şehitlerimizin donmuş naaşlarını dağlarda köpekler kemirirken yarbay hafız hakkı iki rütbe terfi ettirilerek paşa yapıldı.. kim tarafından? enver paşa.. niye? motivasyonu düşmesin diye..

gelelim kurtuluş savaşı dönemine.. hain değildi, satılmış değildi ama ikinci bir cem sultan da olmak üzereydi.. ruslar kendisini niye misafir ediyordu? mustafa kemal’e alternatif olsun diye.. bu düşünce mecliste, tam da seferberlik zamanı gibi kritik bir dönemde çok ikilik yaratmıştır. yani paşa’nın verebileceği bundan büyük zarar mı olur? biz sakarya’yı falan kazandıktan sonra ruslar mustafa kemal’in rezil olacağımdan ümidi keserek enver paşa’ya olan desteklerini geri çekmişlerdir.

mustafa kemal kendisini hain olarak görmemiştir. eleştirdiği yön şudur ve çok haklıdır: “ülke yangın yerine dönmüş, başkentin işgal altında, sen işi gücü koyup düşmüşsün türkistan derdine”.. yalan mı?

orada da çok eziyet çekmiştir. lakay kabilesi lideri ibrahim bek’in yanında son zamanlarda neredeyse yarı esir statüsündedir, iç çamaşırlarına kadar valizinden hırsızlık yapılmaktadır. madem kurtarıyorsun, gel selanik’i kurtar, gel kerkük’ü kurtar, kudüs’ü kurtar. ne işin var tacikistan’da, bilmem nerede.. ama yok, devrim illa ki 1000 senedir görmediğimiz ata topraklarından başlayacak, düşmanın ayağının altında çiğnenen mabedlerimizden değil.

rus tarihi raporlarına göre türklüğü paraya satmayacak olan kral paşadır adamdır