yabancı
camus'nün yarattığı meursault karakteri ile aynı olduğumu düşündüren kitap.
meursault toplumun kendinden beklentilerini yapmadığı için hayret ile karşılanır. camus'de toplum içinde yabancılaşan bu adamı anlatır bize.
meursault toplumun kendinden beklentilerini yapmadığı için hayret ile karşılanır. camus'de toplum içinde yabancılaşan bu adamı anlatır bize.
devamını gör...
cahil insanların ortak özellikleri
cahil her devirde ve her diyarda ateş ve ışığı birbirine karıştırmıştır: kendisini yakanı güneş sanır.
şuraya şöyle de bir söz bırakiim.
şuraya şöyle de bir söz bırakiim.
devamını gör...
normal sözlük yazarlarının burçları
oğlak.
devamını gör...
danimarka'nın mültecilerin oturma iznini iptal etmesi
danimarka avrupa birliği üyesi ülkeler arasında şu anda en sert göçmen yasasına sahip ülkelerden biridir. göçmen politikaları iç politika malzemesi yapılmıştır. bm mülteciler yüksek komiserliğine göre suriye hala dönüş için güvenli olmayan ülkeler listesindedir. bu durumda mültecileri geri dönmeye zorlamak uluslarası sözleşmelere aykırıdır. uluslarası topluluk danimarka'nın kararından duydukları endişeyi dile getirmekteler. geçen yazdan bu yana toplam 189 suriye vatandaşının ikametgah izinlerinin uzatılması talebine red cevabı veren danimarka, kalan 500 suriyelinin ise ikametgah izinlerinin tekrar gözden geçirileceğini açıklamıştır.
bu danimarka'nın uluslarası sözleşmeleri hiçe sayan ilk kararı değildir. danimarka 2016 yılında sığınmacıların para ve eşyalarına el koyma hakkını tanıyan bir yasa hazırlamaya çalışmış ve cenevre'deki bm insan hakları konseyi'nde bu nedenle sert bir şekilde eleştirilmişti. zorunlu geri dönüşler uzun vadede çok daha fazla şiddete ve soruna yol açarken, yapılan çalışmalar mültecilerin bulundukları ülkeye entegresinin ve mültecilerin geldiği ülkede veya bölgede stabilizasyon sağlandıktan sonra gönüllü geri dönüşlerin desteklenmesinin uzun vadede çok daha faydalı olduğunu gösteriyor. zorunlu geri dönüşlerin sonuçları için tanzanya-burundi örneğine bakabilirsiniz.
al jazeera
buradan
the guardian
buradan
bu danimarka'nın uluslarası sözleşmeleri hiçe sayan ilk kararı değildir. danimarka 2016 yılında sığınmacıların para ve eşyalarına el koyma hakkını tanıyan bir yasa hazırlamaya çalışmış ve cenevre'deki bm insan hakları konseyi'nde bu nedenle sert bir şekilde eleştirilmişti. zorunlu geri dönüşler uzun vadede çok daha fazla şiddete ve soruna yol açarken, yapılan çalışmalar mültecilerin bulundukları ülkeye entegresinin ve mültecilerin geldiği ülkede veya bölgede stabilizasyon sağlandıktan sonra gönüllü geri dönüşlerin desteklenmesinin uzun vadede çok daha faydalı olduğunu gösteriyor. zorunlu geri dönüşlerin sonuçları için tanzanya-burundi örneğine bakabilirsiniz.
al jazeera
buradan
the guardian
buradan
devamını gör...
sözlük nedir ne değildir sorunsalı
sözlük forum değildir.
sözlük wiki değildir.
sözlük forum ve wiki sentezi değildir.
sözlük ebeveynleri forum ve wiki değildir.
forumda armut üzerine ikili tartışmalar üçlü tartışmalar grup tartışmaları yapılır.
wikide armutun edebi, biyolojik, botanik, tarihsel vb tanımları yapılır.
sözlük armutun wiki halinin kişisel tecrübe ve yorum katılmış halidir.
yani sözlük forumla alakasızdır. wikinin samimiyetle gelişmişi gibidir.
wikide armutu anlatan sayfanın altına "sen armuttan ne anlarsın" yazılamaz. sözlükte de yazılamaz.
wikide armutu anlatan sayfanın altına "falan ildeki armutlar diğerlerine nazaran suludur ama erken bozulur" yazılamaz. sözlükte yazılması tercih edilir.
wikiden yada benzer mecralardan kopyala/yapıştır bir yer de değildir sözlük. bir miniwiki değildir yani. bilakis wikinin kişisel tecrübeleri de kapsayan halidir. yani sözlükler wikinin parçası değildir. aksine, sözlükler wikileri içinde barındıran tecrübe tahtalarıdır.
ancak forumdan fersah fersah uzaktır sözlük. iki ve daha fazla kişinin karşılıklı muhabbet ortamı değildir. bu yüzdendir aynı başlığa birden fazla tanım girilememesi. forumlardaki gibi armut hakkında benim fikrime karşı/yandaş polemik geliştirilmez sözlüklerde. herkes kendi tecrübesini tanımlar ve bu tanım bir başkasının hoşuna gitmese o da tanımlar. odakta kişiler olmaz başlıklar olur.
"burası forum değil" ifadesi, yazılan tanımın kişinin fikrini diğerlerinin işine geldiği şekilde ifade etmemesi anlamında değildir. olayı sözlükten uzaklaştırıp iki ya da daha fazla kişi arasında polemiğe ya da muhabbete dönüştürülmemesi anlamındadır. odağın, başlık hakkındaki fikirlerimizden, tanımlayan kişilere doğru kaymaması hakkında uyarıdır.
neticede sözlük forum değildir. moderasyonun inisiyatifi ile forumsal başlıklara müsamaha gösterilen sözlüktür.
forumdan çok uzak bir başka özelliği de edit ahlakıdır. tanımını editlediğin zaman tanım altına editi ve amacını belirtmek de sözlük etiği gereği gereklidir. tanımını beğenen ve favoriliyenler ve editten sonra okuyacaklar için uyarıdır. "bu tanımdaki beğeniler editten önceki haline gelmiş olabilir. ben bu tanımda bunu bunu editledim" demeye çalışmaktır.
sözlüğün neden forum olmadığına dair sayfalarca yazılabilir ama o anafikir o sayfalar okunduğunda anlanılacak bir şey değildir. zamanla öğrenilir.piştikçe anlamlandırılır.
troller geçicidir yazarlar kalır.
metnin tamamını okumaya üşenenler için özet: üşendiyseniz okumalısınız. tam da sizin için yazıldı.
sözlük wiki değildir.
sözlük forum ve wiki sentezi değildir.
sözlük ebeveynleri forum ve wiki değildir.
forumda armut üzerine ikili tartışmalar üçlü tartışmalar grup tartışmaları yapılır.
wikide armutun edebi, biyolojik, botanik, tarihsel vb tanımları yapılır.
sözlük armutun wiki halinin kişisel tecrübe ve yorum katılmış halidir.
yani sözlük forumla alakasızdır. wikinin samimiyetle gelişmişi gibidir.
wikide armutu anlatan sayfanın altına "sen armuttan ne anlarsın" yazılamaz. sözlükte de yazılamaz.
wikide armutu anlatan sayfanın altına "falan ildeki armutlar diğerlerine nazaran suludur ama erken bozulur" yazılamaz. sözlükte yazılması tercih edilir.
wikiden yada benzer mecralardan kopyala/yapıştır bir yer de değildir sözlük. bir miniwiki değildir yani. bilakis wikinin kişisel tecrübeleri de kapsayan halidir. yani sözlükler wikinin parçası değildir. aksine, sözlükler wikileri içinde barındıran tecrübe tahtalarıdır.
ancak forumdan fersah fersah uzaktır sözlük. iki ve daha fazla kişinin karşılıklı muhabbet ortamı değildir. bu yüzdendir aynı başlığa birden fazla tanım girilememesi. forumlardaki gibi armut hakkında benim fikrime karşı/yandaş polemik geliştirilmez sözlüklerde. herkes kendi tecrübesini tanımlar ve bu tanım bir başkasının hoşuna gitmese o da tanımlar. odakta kişiler olmaz başlıklar olur.
"burası forum değil" ifadesi, yazılan tanımın kişinin fikrini diğerlerinin işine geldiği şekilde ifade etmemesi anlamında değildir. olayı sözlükten uzaklaştırıp iki ya da daha fazla kişi arasında polemiğe ya da muhabbete dönüştürülmemesi anlamındadır. odağın, başlık hakkındaki fikirlerimizden, tanımlayan kişilere doğru kaymaması hakkında uyarıdır.
neticede sözlük forum değildir. moderasyonun inisiyatifi ile forumsal başlıklara müsamaha gösterilen sözlüktür.
forumdan çok uzak bir başka özelliği de edit ahlakıdır. tanımını editlediğin zaman tanım altına editi ve amacını belirtmek de sözlük etiği gereği gereklidir. tanımını beğenen ve favoriliyenler ve editten sonra okuyacaklar için uyarıdır. "bu tanımdaki beğeniler editten önceki haline gelmiş olabilir. ben bu tanımda bunu bunu editledim" demeye çalışmaktır.
sözlüğün neden forum olmadığına dair sayfalarca yazılabilir ama o anafikir o sayfalar okunduğunda anlanılacak bir şey değildir. zamanla öğrenilir.piştikçe anlamlandırılır.
troller geçicidir yazarlar kalır.
metnin tamamını okumaya üşenenler için özet: üşendiyseniz okumalısınız. tam da sizin için yazıldı.
devamını gör...
fuzuli kantatası
bestesi azeri sanatçı cahangir cahangirov'a ait fuzuli'nin meşhur gazelidir.
" meni candan usandırdı,
cefâdan yâr usanmaz mı?
felekler yandı âhımdan,
murâdım şem'i yanmaz mı? "
şövket elekberova sesinden dinlenilesi muazzam bir eser.
" meni candan usandırdı,
cefâdan yâr usanmaz mı?
felekler yandı âhımdan,
murâdım şem'i yanmaz mı? "
şövket elekberova sesinden dinlenilesi muazzam bir eser.
devamını gör...
musculus sternocleidomastoideus
manibrium sterni ve claviculanın medialinden başlayan, temporal kemikteki mastoid çıkıntıda biten kastır. boyun kısmında sağda ve solda olmak üzere iki adet vardır. kas tek taraflı çalıştığında kafa kasılan tarafa eğilir ve surat karşı tarafa döner. iki taraflı kasıldığında ise boynu öne eğer. bazen bu kası doğuştan kısa olarak doğan çocuklar olur. bu durumda boynun bir tarafa doğru eğik olduğu ve boyunda hareket kısıtlılığıyla karakterize olan bir hastalık ismini alır. buna torticollis denir.
devamını gör...
soner günday
pişmiş kelle, leman, l-manyak ve lombak dergilerinde yazmış, çizmiş über yazar. bir dönem l-manyak dergisinde editörlük de yapmıştır. türk mizahına orçun kunek gibi bir efsaneyi kazandırmıştır. ayrıca (bkz: yüzbaşı albırt).
devamını gör...
bir hayal kur tüm sözlük mutlu olsun
ölmüş.
devamını gör...
eniştesi tarafından tecavüze uğrayan adam
büyücü, kısmetin bağlanması, tecavüz, hoca gibi kelimelerin geçtiği haber.
maalesef bu insanlar yarın yok gibi ürüyor ve işin daha kötüsü oy kullanıyor.
maalesef bu insanlar yarın yok gibi ürüyor ve işin daha kötüsü oy kullanıyor.
devamını gör...
normal sözlük’ün büyümesi için yapılması gerekenler
reklam al para kazan-> sosyal medyayı etkin yönet-> reklam yaptır-> aktif yazanı sözlükte moralini bozdurtma motive et. 3 vakte kadar olmazsa bu algoritma sudo exit yaz. bana kufret*
devamını gör...
sürekli akp'yi ve akp’lileri aşağılamaya çalışmak
uzun zamandır şöyle uzuuun uzuuun bir tanım girmemiştim vallahi, vira bismillah diyelim. başlık sahibi yazarın tanımında geçen her cümleyi reddediyorum. her cümlesini de tek tek açıklayacağım.
cümle 1- * bundan daha doğal olan bir şey varsa bize de söylesin canım yazarımız.
cümle2- * öncelikle fanatik ne demek buna bir bakalım. fanatik: bir öğretiye, bir dine, bir kimseye, bir şeye aşırı ölçüde, coşku ve tutkuyla bağlı olan, bağnaz kimse. bana sorarsanız da bu ülkedeki çoğu insan fanatiktir.
cümle3- * türkiye'den bahsediyorsak eğer, iyi hizmete değil oy oranına bakılarak seçilir cumhurbaşkanları.
cümle4- * anayasanda sosyal devlet ilkesi var. yasalar ve kanunlar sadece vatandaşlara ödev ve sorumluluk yüklemezler. devletin de ödev ve sorumlulukları vardır ve bunları yerine getirmek zorundadır. ha bunların hangi yandaşlara yaptırıldığı da ayrı bir mevzu tabi.
cümle5- * malum yazarın ilgili tanımından da anladığımız üzere bunlarla övünen insanlar olduğu sürece bunlarla dalga geçecek insanlar da olacaktır.
cümle6- * evrimi reddeden bir yönetim ve şehrin evrimine inanan bir ak partili. ironik sadece, neyse.
cümle7- * inanmak temel bir ihtiyaç değildir fakat insanların inandıklarına saygı göstermek bir zorunluluktur. neye inanacağınıza karar verdiğinizde haber ederseniz tekrar portakal suyu sıkarım başlığa.
cümle 1- * bundan daha doğal olan bir şey varsa bize de söylesin canım yazarımız.
cümle2- * öncelikle fanatik ne demek buna bir bakalım. fanatik: bir öğretiye, bir dine, bir kimseye, bir şeye aşırı ölçüde, coşku ve tutkuyla bağlı olan, bağnaz kimse. bana sorarsanız da bu ülkedeki çoğu insan fanatiktir.
cümle3- * türkiye'den bahsediyorsak eğer, iyi hizmete değil oy oranına bakılarak seçilir cumhurbaşkanları.
cümle4- * anayasanda sosyal devlet ilkesi var. yasalar ve kanunlar sadece vatandaşlara ödev ve sorumluluk yüklemezler. devletin de ödev ve sorumlulukları vardır ve bunları yerine getirmek zorundadır. ha bunların hangi yandaşlara yaptırıldığı da ayrı bir mevzu tabi.
cümle5- * malum yazarın ilgili tanımından da anladığımız üzere bunlarla övünen insanlar olduğu sürece bunlarla dalga geçecek insanlar da olacaktır.
cümle6- * evrimi reddeden bir yönetim ve şehrin evrimine inanan bir ak partili. ironik sadece, neyse.
cümle7- * inanmak temel bir ihtiyaç değildir fakat insanların inandıklarına saygı göstermek bir zorunluluktur. neye inanacağınıza karar verdiğinizde haber ederseniz tekrar portakal suyu sıkarım başlığa.
devamını gör...
türk dizilerindeki bilge kişi
bu kişiye danışmak için film boyunca uzun uzun yollar katedilir. asla kimsenin ayağına gitmez, genelde başı sıkışan başrol ona gider.başrolle kankadır bu arada bu kural hiç değişmez. ortalık toz dumanken bile soğuk, umursamaz ve kendinden emin tavırlarıyla dikkat çeker.bu şekilde bile bütün sorunu çözerler.ermiş midir, derviş midir neyin nesidir havasında tüm sezon esrarengizliğini korur. mazileri hüzünlüdür derin bakarlar karizmatik ses tonlarıyla hikaye anlatırlar. dağ evi, balıkçı kasabası ideal yaşam alanlarıdır. muhakkak yaralı bir aşk hikayesi başlarından geçmiştir.
devamını gör...
mona lisa
leonardo da vinci'nin en kült eseridir. bu kadar ünlü olmasının en önemli nedeni louvre müzesinden çalınmış olmasıdır. 2 yıl boyunca vincenzo peruggia'nın paris'te kaldığı eski otel odasındaki yatağının altındaki sandıkta beklemiştir. bu kişi aslında başka bir resmi çalmak için girdiği müzede, mona lisa'yla karşılaşınca resme karşı bir çekim oluşmuş ve diğer resimden vazgeçip mona lisa'yı çalmıştır. çalındığı süre boyunca hakkında o kadar çok konuşuldu ki, sakız paketlerinin üstünde bile artık mona lisa'nın resmi vardı. günümüzde de reprodüksiyonunun en çok yapıldığı eser olarak bilinir. çalınmasına dair o kadar çok söylenti vardı ki, pablo picasso'yu bile gözaltına almışlardı. ressamı mona lisa'yı çalmakla suçlamışlardı.
leonardo da vinci'nin yaklaşık 4 yıl boyunca bu eser için çalıştığı bilinenler arasında. kimisi leonardo'nun kendi otoportesini yaptığını iddia eder.
dadaizmin babası marcel duchamp ''bıyıklı mona lisa'' adlı eseri yapmıştır.
mona lisa'nın kayıp olduğu yıllarda yerine raffaello'nun bir resmi asıldı.
günde yaklaşık 25 bin kişi bu tabloyu görmek için louvre müzesi'ni ziyaret ediyor.
leonardo da vinci'nin yaklaşık 4 yıl boyunca bu eser için çalıştığı bilinenler arasında. kimisi leonardo'nun kendi otoportesini yaptığını iddia eder.
dadaizmin babası marcel duchamp ''bıyıklı mona lisa'' adlı eseri yapmıştır.
mona lisa'nın kayıp olduğu yıllarda yerine raffaello'nun bir resmi asıldı.
günde yaklaşık 25 bin kişi bu tabloyu görmek için louvre müzesi'ni ziyaret ediyor.
devamını gör...
itici gelen hitap şekilleri
yavrum
güzelim
kızım
bebeğim
güzelim
kızım
bebeğim
devamını gör...
türkçe rap dinleyen insan
saygı duyduğum insan.
devamını gör...
ceyda düvenci'nin kızının regl olmasını sosyal medyadan duyurması
biraz önce bi instagram sayfasında gördüğüm yorumu buraya bırakıyorum.
"doğru mu değil mi yorumundan ziyade, kızının özel durumu sebebiyle hassasiyetinden dolayı bir duygu patlaması olarak gördüm. yaşıtlarıyla eşit şekilde hayati yaşayamadığı için büyüdüğünü görmek, genç kızlığa adım olarak görüp düşünmeden o anki his ve sevinci ile bu durumu paylaşmış olabilir. "
yazan arkadaşa katılıyorum. kızının serebral palsi hastalığı nedeniyle yaşıtlarından farklı bir gelişim gösteren çocuk. kendi yaşıtlarına yaklaştığını, büyüdüğünü paylaşması bence bir annenin verdiği mücadeledir. çünkü kızı melisanin rahatsızlığı çok küçük yaşlarda ortaya çıkmış ve ceyda hanım çok ilgilenmiş, ayni hastalığı yaşayan çocuklara destek olmuştu. bence olumsuz ve eleştirici yorum yapmadan önce bunu gözeterek yorum yapmak en iyisi. bırakın insanlar sevinçlerini paylaşsın ve yaşasın.
sosyal medya üzerinden çocuğunun afedersiniz, kakasını atan anneler varken bu bir hiçtir benim gözümde.
"doğru mu değil mi yorumundan ziyade, kızının özel durumu sebebiyle hassasiyetinden dolayı bir duygu patlaması olarak gördüm. yaşıtlarıyla eşit şekilde hayati yaşayamadığı için büyüdüğünü görmek, genç kızlığa adım olarak görüp düşünmeden o anki his ve sevinci ile bu durumu paylaşmış olabilir. "
yazan arkadaşa katılıyorum. kızının serebral palsi hastalığı nedeniyle yaşıtlarından farklı bir gelişim gösteren çocuk. kendi yaşıtlarına yaklaştığını, büyüdüğünü paylaşması bence bir annenin verdiği mücadeledir. çünkü kızı melisanin rahatsızlığı çok küçük yaşlarda ortaya çıkmış ve ceyda hanım çok ilgilenmiş, ayni hastalığı yaşayan çocuklara destek olmuştu. bence olumsuz ve eleştirici yorum yapmadan önce bunu gözeterek yorum yapmak en iyisi. bırakın insanlar sevinçlerini paylaşsın ve yaşasın.
sosyal medya üzerinden çocuğunun afedersiniz, kakasını atan anneler varken bu bir hiçtir benim gözümde.
devamını gör...
insanı yoran şeyler
insanı en çok kendisi yorar. örneğin iş yerinde birisi size hoşlanmadığınız bir şey söylemiştir söylediği sözü düşünmeye başlarsınız, sonra kafanızda kurmaya başlarsınız acaba bu sözle şunu mu söylemek istedi yoksa daha farklı bir şey mi söylemek istedi sonra kendinizi sorgularsınız acaba bunu söylediği için ben böyle düşündüğüm için bende mi bir sorun var diye düşünürsünüz ama bende bir sorun yok yanlış bir şey de yapmadım o zaman sorun onda mı diye sürüp giden bir sarmalın içine sokarsınız kendinizi ve yavaş yavaş bu ve bunun gibi düşünceler ruhunuzu yorar ve sonunda hayata karşı yorgun düşmüşünüzdür. ama bu yorgunluğun en büyük sebebi sizsinizdir çünkü bu düşünme eylemini siz yapmışsınızdır.
devamını gör...
solucan deliği
olası iki evren arasında ya da evrenimizdeki iki nokta arasında, ışıktan hızlı seyahat etmeyi mümkün kılacak teorik kestirme yol.
yapısını ve neden görelilik kuramına göre imkânsız ama kuantum kuramına göre mümkün olduğunu anlatmaya çalışayım.
biliyoruz ki kara delikler şu an için bildiğimiz en yoğun cisimler ve uzay - zaman dokusunu büyük ölçüde bükebiliyorlar. şu temsili resim üzerinden konuşalım:

bunun bir kara delik olduğunu farz edelim. dış kısımda olan bir cisim, kara deliğin çekim gücünden çok fazla etkilenmez ama içeriye doğru hareket ettikçe, geri dönüşü olmayan olay ufkuna doğru gitmeye başlar. bu resim zamanın sadece bir anında donup kalmış kara deliği temsil ediyor. oysa gerçekte bu yapı böyle dümdüz durmuyor ve şunun gibi dalgalanmalar yapıyor:

bu dalgalanmaların sonucunda, kara deliğin merkezi bölgesi, içine düşen bir cismin üzerine kapanır. yani teorik olarak bir cisim bir kara deliğin içine düştüğünde, uzayda bir yırtık bulup oradan başka bir yere gitmez. merkeze yani tekillik denen noktaya ulaşamadan yapı o cismin üzerine kapanır.
***
şimdi bu cismin matematiğini yani bunu temsil eden formülü de cismi de alıp ters çevirelim. solda bir kara delik temsili, sağda ise bunun tersini görüyoruz:
hizliresim.com/Y7M97C
her şeyi tersine çevirdiğimiz için, cismin özellikleri de tersine döndü. yani bu kez, içine giren şeyi bir daha dışarı bırakmayan bir cismin aksine, içine giren bir şeyin hiçbir şekilde orada kalamadığı bir cisim elde ettik. bu iki cismi uçlarından birbirine eklediğimizde ta - daaa! karşınızda bir solucan deliği...

şimdi burada şöyle bir yapı elde etmiş olduk: bir tarafından giren cisim bir daha geri dönemeyecek ve diğer tarafa doğru yolculuğun sonunda bu kez orada kalamayarak dışarıya atılacak. cismi dışarıya atan kısma beyaz delik de diyoruz ancak henüz evrende böyle bir şey gözlenmedi.
bu arada elde ettiğimiz bu yapıya einstein - rosen köprüsü de denir.
***
yalnız burada bir sıkıntı çıkıyor ortaya. kara deliğe düşen x cismi, kara deliğin merkezine gelemeden kara deliğin kendi üzerine kapandığını söylemiştik. bu durumda x cismi hiçbir zaman beyaz deliğe geçiş yapamayacak demektir. bir solucan deliği elde edebilmemiz için, kara deliğin beyaz deliğe geçiş kısmının bir şekilde açık tutulabilmesi gerekiyor.
bunu yapabilecek tek şey, yani kara deliğin kendi üzerine çökmesini önleyerek bir solucan deliği elde etmeyi sağlayan şey negatif enerjidir. fakat görelilik kuramı, böyle bir yapıyı uzun bir süre boyunca çökmekten koruyacak olan negatif enerji dediğimiz özelliğin imkânsız olduğunu söyler. bu nedenle bir solucan deliğinin var olması, genel göreliliğe aykırıdır.
***
egzotik madde dediğimiz parçacıklar, negatif enerji etkisi yaratabilir. casimir etkisi başlığı altında da inceleyebileceğimiz bu etki, bir solucan deliğinin çökmeden kalmasını sağlayabilir. bu nedenle solucan delikleri, kuantum kuramına göre varlığı mümkün olabilecek yapılardır. ancak henüz bir solucan deliği gözleyemediğimiz için bunlar şimdilik sadece teorik cisimlerdir.
yapısını ve neden görelilik kuramına göre imkânsız ama kuantum kuramına göre mümkün olduğunu anlatmaya çalışayım.
biliyoruz ki kara delikler şu an için bildiğimiz en yoğun cisimler ve uzay - zaman dokusunu büyük ölçüde bükebiliyorlar. şu temsili resim üzerinden konuşalım:

bunun bir kara delik olduğunu farz edelim. dış kısımda olan bir cisim, kara deliğin çekim gücünden çok fazla etkilenmez ama içeriye doğru hareket ettikçe, geri dönüşü olmayan olay ufkuna doğru gitmeye başlar. bu resim zamanın sadece bir anında donup kalmış kara deliği temsil ediyor. oysa gerçekte bu yapı böyle dümdüz durmuyor ve şunun gibi dalgalanmalar yapıyor:

bu dalgalanmaların sonucunda, kara deliğin merkezi bölgesi, içine düşen bir cismin üzerine kapanır. yani teorik olarak bir cisim bir kara deliğin içine düştüğünde, uzayda bir yırtık bulup oradan başka bir yere gitmez. merkeze yani tekillik denen noktaya ulaşamadan yapı o cismin üzerine kapanır.
***
şimdi bu cismin matematiğini yani bunu temsil eden formülü de cismi de alıp ters çevirelim. solda bir kara delik temsili, sağda ise bunun tersini görüyoruz:
hizliresim.com/Y7M97C
her şeyi tersine çevirdiğimiz için, cismin özellikleri de tersine döndü. yani bu kez, içine giren şeyi bir daha dışarı bırakmayan bir cismin aksine, içine giren bir şeyin hiçbir şekilde orada kalamadığı bir cisim elde ettik. bu iki cismi uçlarından birbirine eklediğimizde ta - daaa! karşınızda bir solucan deliği...

şimdi burada şöyle bir yapı elde etmiş olduk: bir tarafından giren cisim bir daha geri dönemeyecek ve diğer tarafa doğru yolculuğun sonunda bu kez orada kalamayarak dışarıya atılacak. cismi dışarıya atan kısma beyaz delik de diyoruz ancak henüz evrende böyle bir şey gözlenmedi.
bu arada elde ettiğimiz bu yapıya einstein - rosen köprüsü de denir.
***
yalnız burada bir sıkıntı çıkıyor ortaya. kara deliğe düşen x cismi, kara deliğin merkezine gelemeden kara deliğin kendi üzerine kapandığını söylemiştik. bu durumda x cismi hiçbir zaman beyaz deliğe geçiş yapamayacak demektir. bir solucan deliği elde edebilmemiz için, kara deliğin beyaz deliğe geçiş kısmının bir şekilde açık tutulabilmesi gerekiyor.
bunu yapabilecek tek şey, yani kara deliğin kendi üzerine çökmesini önleyerek bir solucan deliği elde etmeyi sağlayan şey negatif enerjidir. fakat görelilik kuramı, böyle bir yapıyı uzun bir süre boyunca çökmekten koruyacak olan negatif enerji dediğimiz özelliğin imkânsız olduğunu söyler. bu nedenle bir solucan deliğinin var olması, genel göreliliğe aykırıdır.
***
egzotik madde dediğimiz parçacıklar, negatif enerji etkisi yaratabilir. casimir etkisi başlığı altında da inceleyebileceğimiz bu etki, bir solucan deliğinin çökmeden kalmasını sağlayabilir. bu nedenle solucan delikleri, kuantum kuramına göre varlığı mümkün olabilecek yapılardır. ancak henüz bir solucan deliği gözleyemediğimiz için bunlar şimdilik sadece teorik cisimlerdir.
devamını gör...
