nazım hikmet ran

sorma bana ne kadar seviyorsun diye. o kadar işte. tavanı kadar sokağın ve dibi kadar cehennemin. *

benim sevdasında bencil; ama yüreğinde sağlam sevdiğim. aklıma gelişini seveyim, ne güzel darmaduman ediyorsun beni..

t: şiir işçisi.

meselâ bir barikatta dövüşerek 
meselâ kuzey kutbunu keşfe giderken 
meselâ denerken damarlarında bir serumu 
ölmek ayıp olur mu?

tahir ile zühre adlı şiirinden. bana lisenin kasvetli bir sabahını hatırlatır.

düzmece, esası olmayan suçlamalarla kovuşturmalardan kurtulamayan ve hayatının 17 senesini hapislerde geçiren, komünist olduğunu saklamayan, sözü ve şiiri etkili bir şâirdir. komünist değilim ve şâirin dünya görüşünü de benimsemiyorum; fakat düşüncesi sebebiyle ona çektirilen sıkıntı ve zulümleri de asla doğru bulmuyorum. şâirin , ''salkım-söğüt'' şiiri en meşhur şiirlerindendir.

tek sözüm var:
safi yürektir.

ve biz yine bir kış daha geçireceğiz;
büyük öfkemizin içinde,
ve mukaddes ümidimizin ateşinde ısınarak..

muhteşem dizelerinin yazarıdır

15 ocak 1902 yılında selanik’te doğan kaliteli şair ve yazarımızdır. yaptığı birçok eserle de ödüller almıştır. komünist olması sebebiyle de çok kez tutuklanmış, sürgün yemiştir. zaten bu ülkede komünizmi benimsersen ya hapiste olursun ya da başka ülkede. hayatında çok zorluklar yaşayan ve vatan sevgisiyle yanıp tutuşan lakin başka ülkede can veren çok değerli insandır.

küçük yaşta babasının memuriyetten ayrılması nedeniyle selanik’ten ayrılıp dedesinin yanına yani halep’e yerleşmişler. sonra dedesi diyarbakır’a atanmış ailecek oraya gitmişler. bu sırada nazım hikmet’in yanılmıyorsam iki tane kardeşi olmuş ve kardeşinin biri dizanteri’den hayatını kaybetmiştir. ardından babası diyarbakır’da sıkılmış ve ailesini de alıp istanbul’a gitmiştir orada da bıraktığı memuriyet hayatına geri dönüş yapmıştır.

ilk öğretimini bir mektepte tamamladıktan sonra başka mektebe geçiş yapmıştır sonra orası pahalı olunca da herhangi bir yere geçiş yapmıştır. denizciler için yazdığı şiir çok beğenilince de bahriye mektebine eğitim alınmasına karar verilmiş. yahya kemal’de öğretmenlik yapıyormuş o mektepte ve yahya kemal ile annesinin ilişkisi olduğu iddia edilmiş ve annesiyle babasının arası bozulmuştur, ayrılmışlardır. ardından nazım hikmet mezun olduğu okulda subay olarak görev yapmaya başlamış, bir hastalığa yakalanmış kendisine çürük raporu verilip görevden ayrılmıştır.

milli mücadele dönemini olsun, moskova dönemini olsun anlatmaya kalksak sayfalar yetmez yalnız ben daha çok çocukluk yıllarına değindim. milli mücadele döneminde köylülerin sıkıntı çektiğini kendi gözleriyle gören nazım hikmet ardından bir sosyalist ile tanışmış ve kendisinden fikirler almıştır. öğretmenlik yaptığı dönemde milli mücadeleye karşı padişahı desteleyen kişilerinde düşmanlığını kazanmış. kendisi vladimir lenin hayranıdır, hatta lenin ölünce de mezarının başında beklemiştir. kendisini sevmemin sebebi aynı etnik kökenden olmamız be. o da çerkesmiş ben de çerkesim işte. *

birçok eseri vardır, bazıları şunlardır; kurtuluş savaşı destanı, sevdalı bulut, it ürür kervan yürür, yaşamak güzel şey be kardeşim, memleketimden insan manzaraları * gibi gibi.

sevgi ve saygıyla, ışıklar içinde uyusun.

erkek kadına dedi ki:
- seni seviyorum,
ama nasıl?
avuçlarımda camdan bir parça gibi kalbimi sıkıp
parmaklarımı kanatarak
kırasıya,
çıldırasıya...
erkek kadına dedi ki:
- seni seviyorum,
ama nasıl?
kilometrelerce derin, kilometrelerce dümdüz,
yüzde yüz, yüzde bin beşyüz
yüzde hudutsuz kere yüz...
kadın erkeğe dedi ki:
- baktım
dudağımla, yüreğimle, kafamla;
severek, korkarak, eğilerek,
dudağına, yüreğine, kafana.
şimdi ne söylüyorsam
karanlıkta bir fısıltı gibi sen öğrettin bana...
ve artık
biliyorum:
toprağın
yüzü güneşli bir ana gibi
en son, en güzel çocuğunu emzirdiğini...

fakat neyleyim
saçlarım dolanmış
ölmekte olanın parmaklarına
başımı kurtarmam kâbil
değil!
sen
yürümelisin,
yeni doğan çocuğun
gözlerine bakarak...

sen
yürümelisin,
beni bırakarak...

kadın sustu.

sarıldılar

bir kitap düştü yere...
kapandı bir pencere...

ayrıldılar...

dizelerinin sahibi büyük şair.

yedi tepeli şehrimde
bıraktım gonca gülümü.
ne ölümden korkmak ayıp,
ne de düşünmek ölümü.

yapıkredi yayınlarından çıkan 'bütün şiirleri'(delta seri) kitabı 175 liradan 225 liraya çıkmış.


delirmeye ne kaldı vol 2.

muhteşem dizelerinin yazarıdır.

büyük bir şairdir, bunun ideolojisiyle alakası da yoktur.

nazım, nedir-kimdir? sorusuna verilebilecek en güzel yanıt muhtemelen: "nazım hikmet memleket, memleket nazım hikmet." dizeleridir.

çünkü nazım, hasrettir. potansiyeli (ülkede) fark edilememiş ve hiç edilmiş biridir. aynı ayşe-ahmet vb. gibi. saçma sapan baskılar-suçlamalar ile sevdiğinden-sevdiklerinden uzaklaştırılmıştır. bunlar ne yazık ki hâlâ geçerlidir.. hatta daha da ileriye gideyim, bir çoğumuzun yaşadığı sorunu bile yaşatmıştır: kötü anne-baba.

bir çoğumuz gibi bu topraklara da aşıktır. ancak hakkında bir çok iyi-kötü sıfatlaştırma yapıldı. mesela bunlardan biri "vatan hainliğiyken" diğeri "sovyet aşkı"dır. ilkini günümüzde tartışma ihtiyacı bile duymamaktayım ancak bilmeyen olursa da şu dizeleriyle güzel anlatır, nazım:


gelelim sovyet aşkına.. öncelikle sovyet yani ssbc, komünist değildir, sosyalisttir. aradaki farkı bilmeyen çok... üstelik tüm sosyalistler her konuda aynı değildir, fraksiyon (fikir-görüş) ayrılıkları vardır. ve nazım bu konuda 2'ye ayrılır. ssbc'ye öncesi nazım ve sonrası nazım olarak. öncesi nazım ssbc'ye hayranlık duyar ancak memleketinden önde tutan biri değildir. nazım'ı kasıtlı olarak hatta atatürk'ün deyimiyle "uğraşıyorlar çocukla" şeklinde ssbc'ye kaçmak zorunda bırakıldı. bunu ünsal ünlü son zamanlarda en iyi işleyenlerden biri.

ikinci nazım ise, ssbc'ye gittiğinde gördüğü gecekondu-getto'larla teoridekiyle pratikte farklı olan bir ssbc görür. bunu kimi "sosyalizm'in mutlak sonucu" olarak görse de pek öyle değildir. burada tartışmak pek yerinde olmayacak olsa da şu kadar diyim: ssbc pratiğinde bir çok sorun oluştu. mesela türkiye'den toprak istenmesi, balkan-orta asya yayılmacılığı ve/veya 60'dan sonra artarak gözönüne çıkan bürokrasi burjuvaları-aristokratları, ispanyol iç savaşından kaçanların sırf fraksiyon farkından ya da devlet paranoyaklığından dolayı vurulması veya gulaglara kapatılması vb. işte nazım bunların ön/pre uygulamalarını görüyor.. mesela stalin'in "güneşe benzetilmesi"ni eleştiriyor.. yani "ideoloji koyunu" değil. hakikat ve doğruluk peşinde.. bugünün tabiri ile tam bir "bela" . bunu daha önce "odatv" yazmıştı, bulamadım.. ancak evlatlığından dinleyin: dw.

her ne kadar ben daha uzun hatırlasamda (google video'da çıkıyordu eskiden 2-3 saatti)genco erkal'ın sesinde kuvayi milliye destanı..

diğer yandan ise memleketimden insan manzaraları'nı lütfen okuyun. gelelim insan nazım'a: kötü bir baba (şiirlerine kanmayın), çapkın bir eş-sevgilidir. belki bunlar olmasa daha kötü bir şair olurdu, belki de bu kadar hapis dolu bir hayatı olmasa daha düzgün bir insan olurdu.. bilinmez..

ancak resim sanatı için abidin dino neyse, nazım'da şiir'de odur, edirne'den öte dahil.. şimdi tv'ye çıkıp büyük laflar eden şaklabanlar gibi de değillerdir. duruş ve tutumları olan.. gittikleri yerde saray varsa ilk ona saldıran, don kişot'lardır. üstelik gayette bilinçli ve fazlasıyla hesap ödeyeceklerini bilmelerine rağmen.

son olarak ran soyismini asla sevmemiş ve kullanmamış-benimsememiştir. bu yüzden başlıktan ran'ın kaldırılması daha hoş olurdu..

edit: nazım hikmet ssbc'ye ilk kez gitti anlamı çıkmasın öğrenciliğindeki moskova'da/ssbc'de 1951'deki yer aynı yer değildir.

tanıdığım en büyük şair

türk düşmanı katil stalin'i öven ve ona baba sözde büyük şair.
vatansız ve kimliksiz olarak ait olduğu topraklarda yok olup gitmiştir.



kendi yazdığı şiiri buraya bırakıyorum.

ben içeri düştüğümden beri, güneşin etrafında on kere döndü dünya
ona sorarsanız: "lâfı bile edilmez, mikroskobik bir zaman."
bana sorarsanız: "on senesi ömrümün."

bir kurşun kalemim vardı, ben içeri düştüğüm sene
bir haftada yaza yaza tükeniverdi
ona sorarsanız: "bütün bir hayat."
bana sorarsanız: "adam sen de, bir-iki hafta."

katillikten yatan osman
ben içeri düştüğümden beri, yedi buçuğu doldurup çıktı
dolaştı dışarda bir vakit
sonra kaçakçılıktan düştü içeri, altı ayı doldurup çıktı
dün mektup geldi, evlenmiş, bir çocuğu doğacakmış baharda

şimdi on yaşına bastı
ben içeri düştüğüm sene ana rahmine düşen çocuklar
ve o yılın titrek, ince, uzun bacaklı tayları
rahat, geniş sağrılı birer kısrak oldular çoktan
fakat zeytin fidanları hâlâ fidan, hâlâ çocuktur


yeni yeni meydanlar açılmış uzaktaki şehrimde, ben içeri düştüğümden beri
ve bizim hane halkı
bilmediğim bir sokakta, görmediğim bir evde oturuyor

pamuk gibiydi, bembeyazdı ekmek, ben içeri düştüğüm sene
sonra vesikaya bindi, bizim burada içeride
birbirini vurdu millet yumruk kadar, simsiyah bir tayın için
şimdi serbestledi yine, fakat esmer ve tatsız

ben içeri düştüğüm sene, ikincisi başlamamıştı henüz
dachau kampında fırınlar yakılmamış
atom bombası atılmamıştı hiroşima'ya

boğazlanan bir çocuğun kanı gibi aktı zaman
sonra kapandı resmen o fasıl
şimdi üçüncüden bahsediyor amerikan doları

fakat gün ışıdı her şeye rağmen, ben içeri düştüğümden beri
ve "karanlığın kenarından onlar
ağır ellerini toprağa basıp doğruldular" yarı yarıya

ben içeri düştüğümden beri, güneşin etrafında on kere döndü dünya
ve aynı ihtirasla ediyorum yine
ben içeri düştüğüm sene onlar için yazdığımı
onlar ki toprakta karınca
suda balık
havada kuş kadar çokturlar
korkak, cesur, cahil, hakim ve çocukturlar
ve kahreden yaratan ki onlardır
destanımızda yalnız onların mâceraları vardır.



ben içeri düştüğümden beri

(bkz: nazım hikmet ran)

ben,bir insan,
ben,türk şairi komünist nazım hikmet ben
tepeden tırnağa iman
tepeden tırnağa kavga, hasret ve ümitten ibaret ben…

mavi gözlü dev olarak bilinen nazım hikmet
15 ocak 1902 günü osmanlı imparatorluğuna bağlı olan selanik kentinde
dünyaya gözlerini açan türk şair ve yazardır. parçalanmakta olan bir imparatorluğun çocuğudur. vatan sevdasının kıvılcımları kalemine çocuk yaştayken düşer. daha on bir yaşındayken osmanlı’nın balkan savaşları yenilgisi üzerine ‘’feryad-ı vatan’’
şiirini yazar. nazım hikmet şiirleri ve yazıları yüzünden defalarca yargılanır. nazım hikmet harp okulu öğrencilerini kışkırtarak darbe yapmak iddiasıyla gözaltına alınır. on beş yıl hapse mahküm olur. yıl 1938 dir, haksız yere tutuklanmıştır ve mustafa kemale kendi el yazısıyla mektup yazar.
atatürk ağır hastadır ve mektubu göremeden ölür. nazım hikmet birçok cezaevinde on iki yıldan fazla kalır. en güzel eserlerini demir parmaklıklar ardında yazar.

ben içeri düştüğümden beri güneşin etrafında on kere döndü dünya
ona sorsanız ‘’ lafı bile edilmez mikroskobik bir zaman.’’
bana sorsanız ‘’on senesi ömrümün…’’
bir kurşun kalemim vardı ben içeri düştüğüm sene.
bir haftada yaza yaza tükeniverdi.
ona sorsanız: ‘bütün bi ömür…’
bana sorsanız ‘’ adam sen de, bir iki hafta.’’

artık insanlar nazımın adını bile anmaktan korkar, kitapları yasaklanır. "yazılarım otuz kırk dilde basılır türkiye'mde türkçemle yasak" der nazım "otobiyografi" şiirinde.8 nisan 1950 de açlık grevine başlar. bu türkiye’nin ilk açlık grevidir. 1950 de çıkan af yasasıyla salıverilir nazım ama sürekli takip edilir. ülkesinden ayrılmak zorunda kalır. arkasında karısını ve üç aylık çocuğunu bırakıp moskova’ya gider.25 temmuz 1951 meclis kararıyla türk vatandaşlığından çıkarılır. asya ve afrika yazarlar birliği kongresine katılır. vatandaşı olamadığı için türk delegesi sayılamayacağı söylenir. nazım ise bir konuşma yapar ve herkesi etkileyip başkan seçilir. dünyaya tanıtır kendini, konferanslar verir, eserleri elliden fazla dile çevrilir. 3 haziran 1963 günü nazım hikmet 61 yaşında kalp krizi geçirir ve hayata vefat eder. ölümünden 2 yıl sonra 1965 yılından itibaren yasaklı olan şiir kitapları türkiye’de yayınlanmaya başlandı. ölümünden 46 yıl sonra 5 ocak 2009 tarihli bakanlar kurulu kararıyla vatandaşlığı geri verilir.

nasıl öfkelenmem düşündükçe memleketimi ? çırpınıyor ayakları altında bir avuç hergelenin.

.....
büsbütün unuttum seni eminim
maziye karıştı şimdi yeminim
kalbimde senin için yok bile kinim
bence sen de şimdi herkes gibisin.