dil mi düşünceyi yönetir düşünce mi dili yönetir sorunsalı

artık kanaatim düşünce dili yönetiyor. çünkü ne zaman bir şeyler düşünsem olumlu ya da olumsuz hemen dilime dökülüyor..

boş gezenin boş kalfası, aylak insanların münazara konusu boş laflar.
konuşma, düşünme, düşünmenin bir yan ürünü duygu bunlar hep bir arada, birlikte olan şeyler. konuşma yeteneği gitmiş adam düşünemiyor mu? düşünmek eylemini yapamayan insan (örneğin embesiller) konuşmuyor mu?
tüm canlılar öyle ya da böyle, sesle, görsel işaretlerle, kokuyla konuşur. soyut düşünceleri olmadığını söylüyoruz. öyle mi? o kunduzlar hiç düşünmeden, hiç planlamadan, hiç konuşma yapmadan nasıl yapacak o barajları.
geçiniz.

düşünce, dil'i yönetir. düşünce doğar ve dil ile sesli hale getirilir. algoritmada her zaman düşünmek başı çeker. her eylemden önce de düşünürsün. her kararı düşünerek verirsin. dolayısıyla düşünmek hep ilk sıradadır.

dili sadece konuşma olarak algılamak ve bu soruyu bu tabanda değerlendirmek biraz sığ bir yaklaşım olur. biraz daha dil sistemi çerçevesinden bakarsak ve dilin aslında sembollerden oluştuğunu düşünürsek (bu gördüğümüz nesneleri ya da hissettiğimiz duyguları etiketlemek ve sembollerle ifade etmeye çalışmak anlamına gelir) dil düşünceyi çok büyük oranda etkiler. ve hatta gramer dünya görüşünüzü bile değiştirir. aslında bu yüzden bir dil bir insan denir.
sapir-whorf hipotezi'nde de savunulur ki farklı diller, dünyayı farklı şekillerde kategorize eder ve bu bireylerin çevrelerini nasıl algıladığını belirler. insanların gerçekliği algılayış biçimi, büyük ölçüde konuştukları dilin kelime hazinesi, gramer yapıları ve ifade biçimlerine dayanır.
bu konuda en çok kullanılan örnek renk algısı, uzamsal algı ve zaman algısıdır. daha somut bir örnekle, ingilizce'de "blue" (mavi) tek bir kelimeyle ifade edilirken, rusça'da "goluboy" (açık mavi) ve "siniy" (koyu mavi) olarak iki ayrı kelime vardır. bu da rusça konuşanların mavi tonlarını daha hassas şekilde ayırt edebileceğini düşündürür.
içinizde elbet e 'light blue' ve 'dark blue' kelimeleri de var diyen olacaktır ve aslında bu soru bile bu hipotezi biraz haklı çıkartır. zira ingilizce konuşulan toplumlarda bilişsel olarak ve özel bir durum yoksa kimse tek seferde bu açık mavidir demez. aksine rusça konuşan birisi bunu zihninde zaten çoktan kategorize ederek konuşur.

dilin doğa üstü güçleri falan yoktur fakat kültürün ve insan zihninin gelişmesinde hem taşıyıcı hem de büyük oranda bağlantılı olarak yol göstericidir

dil düşünceyi yönetir tabii ki. türkçe yozlaştıkça, güzel ve anlamlı kelimeler yok oldukça, sığ insanlar daha da çoğaldı. evet.

üç ay önce yapısalcılık yönünden bunu değerlendiren kısa bir girdi girmişim. ve demişim ki olan, dilin düşünceyi yönetmesidir. bugün ise bu fikrime çok katılmıyorum. derida sağolsun. kendisi diyor ki; bu ikili, yani dil ve düşünce zaten yapaydır; anlam daima ertelenir, ne düşünce ne de dil mutlak bir hâkimiyete sahiptir. her ikisi de bir tür oyundan ibarettir. pek tabi bu bakıç açısı da kusurludur ama orası da üç ay sonrasının girdisi.

prof m. ali kılıçbay a göre;

düşüncelerimizi ancak kelimelerle yapıyoruz. o zaman ne kadar kelime biliyorsak ve o kelimelerin ne kadar anlamsal içeriğine sahipsek o kadar düşünebiliyoruz. ancak dille düşünebiliriz. dil yoksa düşünce de yok.

çoğu yazarın aksine düşünce dili yönetir kanaatindeyim. ama şöyle bir şey var ne kadar dili kullanma becerimiz kötüyse düşüncelerimizi o kadar az ifade ederiz hatta bazen öyle düşüncelerimiz olur ki kelimeler kifayetsiz kaldığından bırakın karşı tarafa ifade etmeyi düşüncemizi kendimiz bile bir mantıksal düzleme oturtamayız !

kafanın içinde dönen en ilkel cümle bile kelimeden önce titreşim. evolüsyoncu psikologlar söyler: hominin atalarımız tehdidi önce hissetti, sonra “kaplan” dedi. kelime stoğu arttıkça beyin detaylı işlemeye başladı. şimdi her yeni terim düşünceye shortcut açıyor. yine de dil tek başına ipleri çekmiyor, rüya görürken sözlük karıştırmıyorsun mesela. dil önemli ama dümenin başı yine düşünce.