insan iyi midir kötü müdür sorunsalı

hobes ve huxley'e göre doğuştan kötü, medeniyetle ıslah.
rousseau'ya göre doğuştan iyi ama medeniyet ile yozlaşmış, (bkz: soylu vahşi)
kropotkin'e göre ise çıkarları doğrultusunda, rekabet ve yardımlaşmanın bir bütünüdür.

çoğunluk iyilerden oluşur, yaratılıştan gelir iyilikleri

hangi insan?

insan boş kesettir gakko. kasete neyi yüklersen onu çalar.

iyi insan dediğimiz varlık kimdir? önce bunu ortaya koymak lazım. tek başına kalma korkusundan dolayı sürüye şirin görünerek sürü içinde, sürü dayanışmasına sığınmak zorunda hisseden bir korkaktır. iyilik diye addedilen davranışlarının hepsi sürekli olarak onaylanma ihtiyacını gidermek amacı güder. eskiden mesela iyi insan iyi bir katolikti ve katolik cemaati içinde dini vecibelere uygun davranmak kaydıyla, bu dayanışma sayesinde korunaklı bir hayat yaşıyordu. bu yüzden papazların elindeki en büyük silah "aforoz" yani cemaatten dışlamaktı. cemaatten dışlanınca da başınıza gelebilecekler artık hayal gücünüze kalmıştır.

önüne kasap tarafından kesilip, döner ustası tarafından işlenip, konan cesetleri yediğin yerde masumiyet masalları sallamak komiklikten öte bir şey değil. ancak bir ceylanı boğazlayan aslan kadar masum olabilirsiniz. hatta daha da beteri sizde bir ceylanı boğazlayabilecek kadar bile iyilik ve masumiyet yok.

kendinize anlattığınız masallar gerçek değil, tek gerçek altınıza sıçtığınız. o yüzden o suratınıza taktığınız gülen maskelerinizle iyi insanlar olduğunuza dair birbirinizi yalayıp duruyorsunuz. günün sonunda hepinizin en içkin isteği birbirinizi sikmek. sadece cesaretiniz yok, o kadar.

hele bir başınıza bir şey gelmeden diş geçirebileceğiniz bir şey bulun, ne masumiyet masalınız kalıyor, ne iyiliğiniz. en acizleriniz mesela eline bir sineklik alıp, duvara sinek yapıştırmıyor mu? gücü ona yetiyor işte.

eğer karşında sana karşı iyi davranan birisi birden kötüleşmeye başladıysa; sana diş geçirebileceğine dair fikirler geliştirmiştir, o kadar.

çevrendeki herkes atanamamış düşmandan ibaret. bunu ayrımsamakta fayda var. yine de tabii iyilik masalları ile dost olduğunuza dair birbirinizi yalamaya devam ede durun.

herkesin birbirinden korktuğu, güven duygusunun ürkek hayvanlara özgü sevgi duygusu yerine geçtiği bir yerde, biz iyiyiz, o yüzden birbirimize kötülük yapmayalım diye birbirinizi bebekler gibi pışpışlamanızın işe yaramadığı da gün gibi ortada zaten.

korkudan romantizmin zirvelerine çıkıp, oradaki oksijen eksikliği sebebiyle kafayı bulmuş bir şekilde saçmalaya saçmalaya geziyorsunuz, sadace bu.

kimin tespiti olduğunu hatırlamıyorum fakat benim de katıldığım bir tespiti paylaşmak isterim.
insanların yüzde 10'u salt iyi, yüzde 10'u salt kötüdür. geri kalan yüzde 80 ise duruma göre iyi veya kötü olabilir. bu yüzde 80'in tavırlarını kendi çıkarları, karşısındaki insanın davranışları, toplumsal durumlar şekillendirir.

bana iyiliği tanımla.
bana kötülüğü tanımla.

iyi ve kötü tanımları fazla insani kavramlar yalnız.
insanı, insandışı bir canlı eğer varsa nasıl tanımlar acaba? ben onu merak ediyorum.

içinde iyiyi barındıran kötü bir varlıktır.

kime göre, neye göre?
yüzlerce cevabı olabilecek, çevrenin önemli etkisinin olduğu bir soru.
yazmaya üşendim. pas diyorum.

çıkarlarının uyuştuğu insana iyi dersin, çıkarlarının uyuşmadığı insana da kötü dersin. *

neye iyilik neye kötülük deriz? tartışmasına girecek değilim. bu nedenle evrensel etiğe göre düşünürsek;

insan doğası gereği kötüdür. bencildir. ve yayılmacıdır. dünyaya bir katkısı yoktur. sürekli çoğalır. bir kanser gibidir adeta. elimde tek tuş ile tüm insan neslini yok edebileceğim bir imkan olsaydı bırak 1 saniyeyi, yarım salise bile düşünmeden basardım.

insan hiç var olmamalıydı.

şimdi efenim iyi insan iyidir. kötü insan kötüdür. aylardan ağustostur. bu cehennem ne zaman geçecektir. hokümatımız suriyeye "gaz verdiğini" söyleyerek övünmektedir.
diyanetimiz bağışlarla eskortlara çakılmadığını, eskortlu çakarlı makam otoları alsak mı derlerken, konunun basına yanlış aksettiğini, zaten bağışta olmayıp sadaka olduğunu belirtmektedir. her şey yolundadır. zaten ülke son düzlüğe bir arpa boyu önde girmiştir, fotofiniş muhalefeti mahcup edecekmiştir. allakta herkesi bildiği gibi yapsındır ama hokümata dokanmasındır.
(sakla samanı gelir vs. de demişmiydik.?)

işine geliyosa iyidir gelmiyosa kötüdür. kimse saf kötü veya saf iyi değil. birisi bugün iyi geldiğine yarın kötü gelebilir. herkes iyi ve kötü o yüzden.
ikisi de ama senin hangisini gördüğün veya sana gösterilene göre değişen bir durum.
senin hangi "iyi ve kötüyle" büyüdüğünle, kendini yetiştirdiğinle ilgili bir durum.

iyilik kötülük o kadar görecedir ki.

insan %70 iyiyse iyidir. %56 iyiyse ne idü belirsizdir. %20 iyi ise boşverelim.

kötü müdür yoktur. şımarık personel vardır.

insan insandır.
bazen iyi bazen kötü olabilir.
neyi niye yaptığını bilemeyeceğimiz için sadece tahmin edebiliriz.

bazen bana da sual ederler. çavuşum şu adamı iyi mi bilirsin kötü mü bilirsin diye. evvela kendine bakacaksın. sen kendi kendini nasıl bilirsin diye kendini tartacaksın. eski feylesoflar da bu işe kafa yormuşlar.

cevabı ikisi de olmayan, asıl cevabı "şartlar" olan soru. aynı insan bir gün otobüste yerini yaşlıya verir, ertesi gün park yeri yüzünden birinin üstüne yürür. iyilik çoğu zaman karakterle değil, o günkü yorgunluk seviyesiyle ilgili bir mesele. bence insan doğuştan ne iyi ne kötü, sadece bulunduğu ortama göre şekillenen bir canlı. o yüzden "insan iyidir" tartışmasındansa "insanı iyi tutan bir düzen nasıl kurulur" sorusu bana daha gerçekçi geliyor.