1.
ms 46 dolaylarında khaironeira(heroneya, eski çağ da önemli bir kent idi. şimdiler de daha az önemlidir). doğmuş olmalıdır. zira kayıtlar burayı işaret eder. kendisi oldukça şanslıdır, biliyorsunuz ki o devirler de aydın bir aileye sahip olmak zenginlikten çok daha önemlidir, zira ailesi soylu, aydın ve varlıklıdır. bu, kendi eğitim hayatına da yansımıştır. ailesi plutarkhos'a oldukça düşkündür.
ailesi, kendisini atina'ya ammanios'un felsefe derslerine katılması için yolladı. ancak kendisi, bu dersleri almakla kalmadı, yanı sıra roma'da ve daha yakın yerler de üst düzey mevkilerden çok yakın dostluklar edindi. ki bu sayede, hadrianus döneminde provincia(eyalet sistemi) akhaia'ya procurator(devlet görevlisi. genel anlamda maliyeden sorumlu diyebiliriz ama bu tanım yetersiz kalabilir) olarak atanmıştır. aynı zaman da ilk procurator'lardan birisidir.
esedli'de(khaironeira) aldığı eğitimi yıllar boyunca bir yerler de öğretmiştir.
en bilinen ve belki de en önemli eseri paralel hayatlar(βιοι παραλληλοι) başlığında toplanan kırk altı hellen ve romalı komutanların ve siyaset adamlarının hayatlarını mukayyeseli konu aldığı dağınık biyografilerden oluşan metinlerdir. benzer işleri yaptığını düşündüğü kişileri kıyaslama amacıyla yazdığı kitapların bazıları şunlardır;
lysandros-sulla
nikias-crassus
perikles-q. fabius maximus
kimon-lucullus
iskender-sezar (en gözde olanı)
bunlar dışında yaşamlarını konu aldığı başka eserler de mevcuttur; aratos, mnemon, galba gibi...
ayrıca şunu da belirtmek lüzumdur, yazdığı bazı eserler maalesef henüz bulunamamıştır. bunlar arasında; scipio, caligula, nero, augustus, aristomenes, kynik krates diophantos, tiberius gibi hayatlarının tarih açısından çok önemli olan kişiler de bulunur. nero, caligula gibi isimlerin hayatlarının, çağdaşları veya daha az yakın zaman diliminde bulunmuş ve yazılara geçmiş kişilerden olma eserleri çok mühimdir.
paralel hayatlar metinlerinin yanı sıra derli toplu halde bulunan bir diğer eseri; ethika ya da yaygın latince adıyla moralia'dır. felsefi bir değerlendirme olmasını yanı sıra gündelik olayları ve insanların her an başlarına gelebilecek sıkıntıları konu alır.
kendisi her fırsatta tarihçi olmadığını dile getirse de bu alanlarda(eski çağ ve klasik filoloji) oldukça değerli eserler ortaya koymuştur. kaynaksız yani referanssız herhangi bir bilgi vermemiştir. bu, eserlerine 250 kitaptan alıntı yaptığı ve bilgi aktardığı anlamına gelir. ki bunlardan 80 tanesi ya kısmen ya da tamamen kayıptır. plutarkhos'un kullandığı kaynakların en kapsamlı çalışmasına, a.h.l heeren tarafından kaleme alınan, 'de fontibus et auctoritate vitarum parallelarum plutarchi cammentationes/plutarch'ın paralel yaşamlarının kaynakları ve otoritesi üzerine derlemeler' kitabından ulaşılabilir.
plutarkhos'un eserlerinin çevrilmesi, batı'da, 14 ve 15. yüzyıllara dayanır, ki bu zamanlar da batı çevirilere çok önem vermeye başlamıştır. bu dönemde metinler, eski yunanca aslından batı dilleri ve latinceye tercüme edilmeye başlanmış ve 1470'te latince tercümesiyle hazırlanan edisyon italyanca ve ispanyolcaya çevrilmiştir. eski yunanca edisyonu korunarak tekrar basılması ise p. giunta, florence tarafından 1517 yılında basılmıştır. türkçeye ise ilk kez 2015 yılında io çokona çevirisiyle yayımlanmıştır.
plutarkhos'un ölüm tarihi kesin değildir. kaynaklarda, en son ms 94 yılında delphoi(delfi, eski çağdan kalma tapınak. günümüzde yıkıntı halinde yerini korur) tapınağı'nın rahipliğini yaptığı geçmektedir. ancak bazı kaynaklar da rahiplikten 2 sene sonrasında, yani ms 96'da parnassos dağı ya da atinaya geri dönmüş ve orada ölmüştür. ancak bu kaynakların geçerliliği hala kesin değildir.
ailesi, kendisini atina'ya ammanios'un felsefe derslerine katılması için yolladı. ancak kendisi, bu dersleri almakla kalmadı, yanı sıra roma'da ve daha yakın yerler de üst düzey mevkilerden çok yakın dostluklar edindi. ki bu sayede, hadrianus döneminde provincia(eyalet sistemi) akhaia'ya procurator(devlet görevlisi. genel anlamda maliyeden sorumlu diyebiliriz ama bu tanım yetersiz kalabilir) olarak atanmıştır. aynı zaman da ilk procurator'lardan birisidir.
esedli'de(khaironeira) aldığı eğitimi yıllar boyunca bir yerler de öğretmiştir.
en bilinen ve belki de en önemli eseri paralel hayatlar(βιοι παραλληλοι) başlığında toplanan kırk altı hellen ve romalı komutanların ve siyaset adamlarının hayatlarını mukayyeseli konu aldığı dağınık biyografilerden oluşan metinlerdir. benzer işleri yaptığını düşündüğü kişileri kıyaslama amacıyla yazdığı kitapların bazıları şunlardır;
lysandros-sulla
nikias-crassus
perikles-q. fabius maximus
kimon-lucullus
iskender-sezar (en gözde olanı)
bunlar dışında yaşamlarını konu aldığı başka eserler de mevcuttur; aratos, mnemon, galba gibi...
ayrıca şunu da belirtmek lüzumdur, yazdığı bazı eserler maalesef henüz bulunamamıştır. bunlar arasında; scipio, caligula, nero, augustus, aristomenes, kynik krates diophantos, tiberius gibi hayatlarının tarih açısından çok önemli olan kişiler de bulunur. nero, caligula gibi isimlerin hayatlarının, çağdaşları veya daha az yakın zaman diliminde bulunmuş ve yazılara geçmiş kişilerden olma eserleri çok mühimdir.
paralel hayatlar metinlerinin yanı sıra derli toplu halde bulunan bir diğer eseri; ethika ya da yaygın latince adıyla moralia'dır. felsefi bir değerlendirme olmasını yanı sıra gündelik olayları ve insanların her an başlarına gelebilecek sıkıntıları konu alır.
kendisi her fırsatta tarihçi olmadığını dile getirse de bu alanlarda(eski çağ ve klasik filoloji) oldukça değerli eserler ortaya koymuştur. kaynaksız yani referanssız herhangi bir bilgi vermemiştir. bu, eserlerine 250 kitaptan alıntı yaptığı ve bilgi aktardığı anlamına gelir. ki bunlardan 80 tanesi ya kısmen ya da tamamen kayıptır. plutarkhos'un kullandığı kaynakların en kapsamlı çalışmasına, a.h.l heeren tarafından kaleme alınan, 'de fontibus et auctoritate vitarum parallelarum plutarchi cammentationes/plutarch'ın paralel yaşamlarının kaynakları ve otoritesi üzerine derlemeler' kitabından ulaşılabilir.
plutarkhos'un eserlerinin çevrilmesi, batı'da, 14 ve 15. yüzyıllara dayanır, ki bu zamanlar da batı çevirilere çok önem vermeye başlamıştır. bu dönemde metinler, eski yunanca aslından batı dilleri ve latinceye tercüme edilmeye başlanmış ve 1470'te latince tercümesiyle hazırlanan edisyon italyanca ve ispanyolcaya çevrilmiştir. eski yunanca edisyonu korunarak tekrar basılması ise p. giunta, florence tarafından 1517 yılında basılmıştır. türkçeye ise ilk kez 2015 yılında io çokona çevirisiyle yayımlanmıştır.
plutarkhos'un ölüm tarihi kesin değildir. kaynaklarda, en son ms 94 yılında delphoi(delfi, eski çağdan kalma tapınak. günümüzde yıkıntı halinde yerini korur) tapınağı'nın rahipliğini yaptığı geçmektedir. ancak bazı kaynaklar da rahiplikten 2 sene sonrasında, yani ms 96'da parnassos dağı ya da atinaya geri dönmüş ve orada ölmüştür. ancak bu kaynakların geçerliliği hala kesin değildir.
devamını gör...